Σάββατο, 27 Μαρτίου 2010

Αξιοπρέπεια



Εδώ συμπληρώνεται μια τριλογία της οποίας οι πρώτες δύο αναρτήσεις είναι οι
"Δέρμα, Επιδερμίδα και πετσί"
και
"Άνοιξη για τον Χίτλερ, και την Γερμανία"



Τσίχλες για τους τουρίστες.




Έκανα 7 κρουαζιέρες στη ζωή μου, από την Αλεξάνδρεια μέχρι τους πάγους του Βορείου Πόλου και από την Πόλη ως τη Βενετία, Ισπανία, την Καραϊβική και το Μεξικό. Ο θείος και νονός μου εργαζόταν για την εταιρεία και με έβαζε στα κρουαζιερόπλοια τζάμπα από 17 έως 37 χρονών. Είδα βερεσέ πολλά πράγματα, μέρη και ανθρώπους, και είδα και ανθρώπους σε τραπέζια να τρώνε με δεκαοχτώ μασέλες, και είδα και στην Αθήνα τους Ευρωπαίους να φοράνε φουστανέλες. Κι όλα ήταν μαγικά, ήταν μαζικά, και, προ παντός, Αμερικανικά.

Και από όλες τις εμπειρίες που μου έδωσαν αυτά τα ταξίδια τις πιο διαφωτιστικές και μορφωτικές τις υπέστην στην Καραϊβική και το Μεξικό.

Περίμενα πως και πως το πρώτο ταξίδι στην Καραϊβική, να δω τις υπέροχες παραλίες, τη θάλασσα, τους ντόπιους, να γευτώ το ρούμι των πειρατών, τα μέρη όπου πρώτα έφτασε ο Κολόμβος: την Ισπανιόλα, και μετά, όλα τα φανταστικά νησιά, το Σαίν Τζών, το Σαίν Μάαρτεν... Και στην αρχή δεν ήταν τόσο απογοήτευση όσο ήταν έκπληξη, προσπαθώντας να καταλάβω που βρίσκομαι. Είχα συνηθίσει στους Ευρωπαϊκούς και Ελληνικούς προορισμούς όπου οι πόλεις, τα χωριά ήταν μέρος της κάθε Ευρωπαϊκής χώρας, όπου οι μαγαζάτορες ή οι ξενοδόχοι μπορεί να είχαν και πιο πολλά λεφτά από σένα, και τη μερσεντέ παρκαρισμένη πίσω από το Φίατ σου.

Mα στην Καραϊβική είδα για πρώτη φορά πραγματική φτώχεια. Οικογένειες μεγάλες σε 6 τετραγωνικά μέτρα κάτω από μια στέγη λαμαρίνας. Τα τεράστια ξενοδοχεία και τα κρουαζιερόπλοια, τις ονειρεμένες παραδεισένιες παραλίες, τους μελαμψούς ή μαύρους ή ιθαγενείς πάμπτωχους σε σημείο που μόνο σε ντοκιμαντέρ είχα δει μέχρι τότε, και τους τουρίστες με τα πούλμαν τους και τα μπικίνι τους. Tους Αμερικάνους και τους Ευρωπαίους, τυφλοί να αγνοούν την πραγματικότητα μπροστά στα μάτια τους και να περιμένουν να εξυπηρετηθούν και να τους υπηρετήσουν. Να χαίρονται τις παραλίες και τη φύση χωρίς να σκέφτονται πως εκείνοι στους οποίους ανήκουν οι παραλίες αυτές δεν έχουνε να φάνε και για να χτίσουνε σπίτι να ζήσουνε πρέπει να ψάξουν να βρουν παλιά λάστιχα και λαμαρίνες.

Μια αντίθεση που με βρήκε εξ' απροόπτου. Δεν την περίμενα και ποτέ δεν την δέχτηκα, ποτέ δεν χάρηκα τις "διακοπές" και τα μέρη.

Ο κόμπος έφτασε στο λαιμό μου το πρωινό που αποβιβάστηκα στην ακτή των Μάγια, στο Μεξικό, στο χωριό Πλάϊα ντελ Κάρμεν, απέναντι από το νησί του Κοζουμέλ.

Παιδιά, πολλά παιδιά, 4-5 έως 10-12 χρονών, με χάρτινα κουτιά τσίχλες και μικρά νομίσματα στις φούχτες τους, καλοντυμένα όσο καθώς πρέπει μπορούσαν να τά 'χουν οι οικογένειές τους μέσα στα κουρέλια τους. Παιδάκια που ήσυχα και με την σπονδυλική τους στήλη ίσια, ψηλά, πλησίαζαν τους τουρίστες να πουλήσουν τσίχλες. Τέσσερα υπερπολυτελή κρουαζιερόπλοια αγκυροβολημένα 200-500 μέτρα από την τσιμεντένια προκυμαία απέναντι από το χωριό χόρτου, καλαμιάς και λαμαρίνας, πλούτος παραμυθένιος μπροστά σε φτώχεια πραγματική. Λέμβοι με λευκοντυμένους αξιωματικούς που έφερναν ορδές από λευκούς καλοπλυμένους ανθρώπους που μύριζαν Σανέλ και άφτερ σέηβ, με τα ροζ σόρτς και τα χοντρά πούρα, τα μπλε μαλλιά από το κομμωτήριο του πλοίου και τα τεράστια λινά καπέλα. Τουρίστες που κάνανε με το χέρι να διώξουν τα παιδάκια σαν να ήταν ενοχλητικές μύγες και όσοι τα χούφτωναν τα παιδάκια με δολάρια έμεναν έκπληκτοι και θυμωμένοι όταν τα παιδάκια έψαχναν να βρούνε ρέστα για τα μεγάλα χαρτονομίσματα ή αρνιόντουσαν να δεχτούν λεφτά χωρίς να τα ανταλλάξουν στο σωστό τίμημα των 25 σεντς με ένα κουτάκι τσίχλες.

Κι εγώ ήμουνα ανάμεσά στα κρουαζιερόπλοια και τα χαμόσπιτα, τους τουρίστες και τα παιδάκια, τον πλούτο και την φτώχεια, ανάμεσα σε δύο κόσμους εκεί στην προκυμαία και έβλεπα και αισθανόμουνα -και ένοιωσα σε μια στιγμή ότι ήθελα να κλάψω νευρικά, αλλά δεν ήταν δάκρυ αυτό που μού 'ρθε μα θυμός μεγάλος και ντροπή -επανάσταση στα πνευμόνια μου και στα σωθικά μου. Έκανα να πιάσω ένα εργαλείο που θα με βοηθούσε να φύγω από την ντροπή του να βρίσκομαι εκεί που βρισκόμουν, μα το μόνο όπλο που βρέθηκε στα χέρια μου ήταν η φωτογραφική μου μηχανή.

Κρατώντας τη φωτογραφική μηχανή κοντά στον ώμο μου χαμογέλασα σε δύο κοριτσάκια που έτυχαν εκεί κοντά μου και έγειρα λίγο το κεφάλι μου προς την φωτογραφική μου μηχανή. Τα κοριτσάκια σταμάτησαν και με κοίταξαν και στάθηκαν προσφέροντάς μου την στιγμή για να τα φωτογραφήσω.

Έφερα την μηχανή στο μάτι και τα πλησίασα ένα βήμα, με την μηχανή προς τα κάτω -τα καδράρισα σε ένα πορτραίτο που άφησε στην εικόνα μόνο τα πρόσωπά τους και τα κορμιά, τις τσίχλες και τα νομίσματα στο χέρι, τα γυμνά τους πόδια -έκλεισα απ' έξω, μακριά, την προκυμαία και τα κρουαζιερόπλοια και τους τουρίστες και τα πούλμαν με το αιρ κοντίσιον, τά 'διωξα όλα από το κάδρο και έφτιαξα το πορτραίτο των μικρών αυτών ανθρώπων.

Μετά έκανα ένα χαμογελαστό νόημα "ευχαριστώ" και έβαλα, ρωτώντας τα με την κίνησή μου, το χέρι στην τσέπη. Το κοριτσάκι που φαινόταν μεγαλύτερο από τα δύο, χωρίς να αλλάξει έκφραση κίνησε ελαφρά το κεφάλι να μου πει "όχι". Έδειξα με τα μάτια μου το χάρτινο κουτί με τις τσίχλες και ρώτησα "χάου ματς;" Το άλλο κοριτσάκι είπε: "τούνιαβ σεν". Έδωσα στο χεράκι της ένα νόμισμα των είκοσι πέντε σεντς και πήρα το κουτάκι με τις τσίχλες που μου έδωσε.

Ο κόμπος από τα σωθικά μου είχε μαλακώσει, ο θυμός είχε γαληνέψει. Ήθελα να βρω τρόπο να ευχαριστήσω τα κοριτσάκια για το πως με βοήθησαν μα είχαν περπατήσει μακριά μου, είχαν φύγει.

Είδα το σλάϊτ όταν εμφανίστηκε το φιλμ στην επιστροφή, και πάντα, κι ας έχουν περάσει είκοσι ένα χρόνια από τότε, όποτε κοιτάω το πορτραίτο που έφτιαψα εκείνη την μέρα, τα δύο κοριτσάκια, κοιτάζω στα μάτια τους και βρίσκω γαλήνη και δύναμη.

Συχνά αναρωτιόμουν τι είναι αυτό, πια λέξη μπορεί να περιγράψει αυτό που βλέπω στα πρόσωπα τους. Σκέφτομαι ότι η λέξη που ταιριάζει στη φωτογραφία, και εκφράζει τα παιδιά, είναι: Αξιοπρέπεια.






Επίλογος: Βλέπω σήμερα στο Google Earth το χωριουδάκι όπου φωτογράφησα τα κοριτσάκια. Πισίνες, βίλλες, τουριστικά συγκροτήματα, 21 χρόνια μετά. Και τα κοριτσάκια αυτά πρέπει να είναι κάπου στα 30. Που νά 'ναι άραγε; το πιο πιθανό να είναι καμαριέρες ή γκαρσόνες στη πολυτέλεια που βλέπω από τις δορυφορικές φωτογραφίες. Τα χαμόσπιτα τους δεν φαίνονται να είναι εκεί που τα θυμάμαι. Αλλά είμαι σίγουρος ότι δεν τα δώσανε αντιπαροχή. Είμαι σίγουρος ότι τα χαμόσπιτα απλώς μετατοπίστηκαν μερικά χιλιόμετρα μέσα στη ζούγκλα για να μην ενοχλούν οπτικά την αφεντιά μας όταν πηγαίνουμε να αφήσουμε τα λεφτά μας στα ντόπια αφεντικά.

~

Από την μη ρατσίστρια αφεντικίνα μου που πίστευε ότι "δεν είμαι λευκός - είμαι Έλληνας", μέχρι τους φασίστες και τους ναζί, μέχρι τους τουρίστες που κοίταγαν τα παιδάκια και δεν έβλεπαν ανθρώπους ίσους με τους καλοπλυμένους, Ευρωπαϊκούς εαυτούληδές τους...

Από τους μεν που φοβούνται τους δε, ή τούτους που μισούνε εκείνους, είμαστε όλοι διαφορετικοί, αλλά ίσοι. Τι μέρος της ανθρώπινης φύσης, με πολλά διαφορετικά πρόσωπα, είναι η ενστικτώδης αντίσταση (ή ο ενστικτώδης φόβος) προς ανθρώπους διαφορετικούς από τον εαυτό του καθενός, η άμεση ή έμμεση πεποίθηση ότι ένας είναι ανώτερος από τον άλλον λόγω διαφορετικής κουλτούρας, ή θρησκείας, ή χρώματος του δέρματός του, ή της οικονομικής στάθμης του, ή της τάξης του, ή της εκπαίδευσής του, ή ηλικίας, ή του φύλλου, ή αναπηρίας...

Τόσα βρίσκει ο άνθρωπος για να δηλώσει ανωτερότητα ή κατωτερότητα... πόσα όμως βρίσκει για να γιορτάσει ισότητα;


2 σχόλια:

  1. Βρίσκω το κείμενο που αντικατοπτρίζει τις σκέψεις σου εξαιρετικό.
    Δεν γνωρίζω πολλούς που θα πήγαιναν κρουαζιέρα και θα είχαν μάτια και για άλλα "τοπία" πλην των τουριστικών.

    Για το Μεξικό... έχουν αλλάξει προφανώς πολλά από τότε - μάλλον σε "οικοδομικό" επίπεδο, γιατί η φίλη μου που το επισκέφθηκε πριν 5 χρόνια περίπου, είδε, πλην της ομορφιάς της χώρας, και την αξιοπρεπή φτώχια.

    Τελικά να υποθέσω ότι το αίσθημα της αξιοπρέπειας είναι συνδεδεμένο με τη φτώχια;
    Μην έχει κάποιος κάτι άλλο;

    Καμιά φορά σκέφτομαι ότι η αξιοπρέπεια μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ , τη στιγμή που θα πάψει να είναι αρετή και θα γίνει αυτοσκοπός.

    Καλή Κυριακή Δημήτρη
    Υ.Γ.
    Θέλω να εκφράσω τη χαρά μου που γνώρισα εδώ έναν άνθρωπο που μοιράζεται κι εκείνος την ανάγκη "του ανθρώπου να ξαναβρεί το "σώμα" του".

    :-)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Σ' ευχαριστώ Βάσσια μου για τα λόγια σου, και Καλή Κυριακή!

    Τι καλή ερώτηση... αν το αίσθημα της αξιοπρέπειας είναι συνδεδεμένο με τη φτώχεια. Υποθέτω πως πράγματι, όταν έχει κανείς πολλά "παιχνίδια" και δεν έχει ανάγκες, δεν προσφέρεται ο χρόνος να κοιτάξει κανείς μέσα του να βρει ποιός είναι και να το κάνει αυτό που βρίσκει μέρος της κορμοστασιάς του και της αντιμετώπισης άλλων ανθρώπων. Σκέφτομαι ότι στα ταξίδια μου έχω βρει αξιοπρέπεια λίγο πολύ σε όλα τα στρώματα της κοινωνίας, (όπως έχω βρει περισσότερο ρατσισμό και φασισμό), και έχω την εντύπωση ότι η αξιοπρέπεια είναι κάτι που έχει σχέση και με την ιδιοσυγκρασία και την ανατροφή, μεταξύ άλλων. Τώρα όμως που το σκέφτομαι μετά από αυτό που γράφεις, συνειδητοποιώ ότι αρκετές φορές η "αξιοπρέπεια" που είδα στα πλουσιότερα στρώματα δεν ήταν ακριβώς αυτό, αλλά, περισσότερο ένα είδος "αφ' υψηλού" συγκαταβατικής "φροντίδας και ελεημοσύνης" που μόνο αξιοπρέπεια δεν είναι μια και καθρεπτίζει απλώς ένα ύπουλο "δοξάστε με". Πράγμα που εν συνεχεία μου θυμίζει το πως πρέπει κανείς να δίνει βοήθεια κατά την παράδοση του Ιουδαϊσμού, όπου πρέπει να περπατήσεις πίσω από ένα επαίτη, να βάλεις στη φούχτα του τη βοήθειά σου και να φύγεις αμέσως πριν προλάβει να καταλάβει ποιός τον βοήθησε...

    Πολλοί θα πουν ότι το να γίνει η αξιοπρέπεια αυτόματη αντί για αρετή είναι τόσο ουτοπία όσο η ελπίδα να εκλείψει το μίσος και ο ρατσισμός... Μα η απάντησή μου σε αυτό θα ήταν πως ο πόθος μιας ουτοπίας, μιας Ιθάκης, είναι αυτό που μας βάζει στον δρόμο, και ότι ο δρόμος είναι αυτό που μας δίνει η Ιθάκη...

    ...όπου βρέθηκα ποτέ, για οποιονδήποτε λόγο ή χρόνο για τον οποίο βρέθηκα εκεί, πάντα, όπως έμαθα και στον γιό μου, αφομοίωσα την πραγματικότητα του τόπου, όχι την πλάνη του να βλέπω σαν να μην το έχει κουνήσει ρούπι η ψυχή μου από το σπίτι μου...

    Και εγώ χαίρομαι απ' την καρδιά, με χαμόγελο :-)
    Καλή βδομάδα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Σημειώσεις σχετικά με τα σχόλια:

Η Αποθήκη Σκέψης δεν δέχεται "Ανώνυμα" σχόλια, γιατί μερικοί ανώνυμοι διάλεγαν να μην υπογράφουν καν με κάποιο όνομα κάτω από το σχόλιό τους. Ενώ ούτε η μπλογκική ταυτότητα ούτε ένα όνομα γραμμένο κάτω από ένα σχόλιο σημαίνουν τίποτα, η προδίδουν κανένα πραγματικό στοιχείο, η πλήρης ανωνυμία δείχνει απλά έλλειψη οποιουδήποτε σεβασμού προς τους άλλους σχολιαστές. Ζητώ συγγνώμη για αυτήν την αλλαγή από τους φίλους που υπέγραφαν τα ανώνυμα σχόλιά τους και ελπίζω να βρείτε έναν τρόπο να συνεχίσετε να σχολιάζετε όποτε θέλετε.


Για να απαντήσετε σε μεμονωμένα σχόλια, κάντε κλικ στο λινκ "Reply" κάτω από το κάθε σχόλιο. Για να συνεχιστεί η σειρά σχετικών σχολίων κάτω από ένα συγκεκριμένο σχόλιο πρέπει να πατάτε το λινκ "Reply" κάτω από το αρχικό σχόλιο της σειράς.

Για να γράφετε ανεξάρτητο σχόλιο πρέπει να χρησιμοποιείτε το κουτί σχολίων κάτω-κάτω χωρίς να πατάτε "Reply" προηγουμένως.