Οι χαμαιλέοντες (οικογένεια Chamaeleonidae) είναι μια ξεχωριστή και εξαιρετικά εξειδικευμένη ομάδα σαυρών του Παλαιού Κόσμου με 200 περίπου είδη εμφανιζόμενοι στο βιβλίο της Ζωής πριν περισσότερο από 100 εκατομμύρια χρονια.
Οι σαύρες γενικά, οι λεπιδοσαύροι και οι αρχόσαυροι έχουν έναν κοινό πρόγονο, αλλά αποκλίνουν στις αρχές της Μεσοζωικής Εποχής, πιθανώς κατά την Τριαδική περίοδο, πριν από 230 εκατομμύρια χρόνια, πολύ πριν εμφανιστούν οι δεινόσαυροι. Ενώ οι σαύρες και οι δεινόσαυροι (δεινόσαυρος = τρομερή σαύρα) εξελίχθηκαν από προγενέστερα ερπετά, οι εξελικτικές τους οδοί διακλαδώθηκαν πολύ πριν οι δεινόσαυροι κυριαρχήσουν στη Γη.
Τα μέλη της οικογένειας των χαμαιλεόντων είναι περισσότερο γνωστά για την ξεχωριστή γκάμα χρωμάτων τους, καθώς είναι ικανά να καμουφλάρονται με μετατόπιση χρώματος. Ο μεγάλος αριθμός ειδών στην οικογένεια παρουσιάζει σημαντική μεταβλητότητα στην ικανότητά τους να αλλάζουν χρώμα. Για μερικούς, πρόκειται περισσότερο για μετατόπιση φωτεινότητας (αποχρώσεις καφέ), για άλλους, μπορεί να παρατηρηθεί μια πληθώρα συνδυασμών χρωμάτων (κόκκινα, κίτρινα, πράσινα, μπλε).
Η αλλαγή χρωμάτων κάνει τον χαμαιλέοντα να αναμειγνύεται οπτικά με το περιβάλλον του και έτσι προστατεύεται από άλλα είδη ζωής που θα τον έτρωγαν.
Ακολουθεί μια άσκηση: δύο δηλώσεις, αντιδιαμετρικά διαφορετική η μια από την άλλη.
- Ο χαμαιλέοντας εξελίχθηκε έτσι ώστε να μπορεί να προστατεύει τον εαυτό του ταυτιζόμενος οπτικά με το περιβάλλον του.
- Η τυχαία εξέλιξη του χαμαιλέοντα, όπου ταυτίζεται οπτικά με το περιβάλλον, είχε ως συμπτωματικό αποτέλεσμα την επιβίωσή του.
Για την άσκηση πρέπει, χωρίς να το σκεφτείτε πολύ, να επιλέξετε μια από τις δύο δηλώσεις ως απόλυτα ισχύουσα και να απορρίψετε εντελώς την άλλη.
Αν επιλέξατε την δήλωση #1,
τότε, το σύμπαν σας έχει την ανάγκη θεού, δημιουργού, ή σχεδιαστή. Η κινητήρια δύναμή σας είναι ο φόβος.
Αν επιλέξατε την δήλωση #2,
τότε έχετε το κουράγιο να υπάρχετε σε ένα τυχαία εξελισσόμενο φυσικό σύμπαν. Η κινητήρια δύναμή σας είναι η περιέργεια.
Αν επιλέξατε να προσπαθείτε να ενώσετε ή να απορίψετε μέρη και των δύο δηλώσεων σε μια γενικότερη φρασεολογική περιγραφή, χωρίς να συμφωνείτε απόλυτα ούτε με την μία ούτε με την άλλη οπως στεκονται, τότε ζείτε με αναποφασιστικότητα. Η κινητήρια δύναμή σας είναι αδύναμη.
Υπάρχει βέβαια και άλλη, τέταρτη επιλογή: «Δεν μ’ ενδιαφέρει!». Σε αυτή την περίπτωση η κινητήρια δύναμή σας είναι η οργή.
Η ανθρωπότητα αποτελείται και από τις τέσσερεις παραπάνω ομάδες επιλογών απαντήσεων (κινήτρων), οι οποίες και συνυπάρχουν, και όπου η ισορροπία εξουσίας μεταξύ των ομάδων καθορίζει τελικά τις δυνατότητες του χόμο σάπιενς για επιβίωση. Θεωρητικά αλλά και πρακτικά, η μακροβιότητα επιβίωσης μπορεί να καθοριστεί από το εάν θα υπερισχύσει η περιέργεια έναντι του φόβου και της αναποφασιστικότητας, και έναντι της οργής και της απογοήτευσης που την θρέβει.
Θα μπορούσε να προτείνει κανείς, με άφθονα ενδεικτικά στοιχεία παντού γύρω μας, ότι τα τελευταία 25 χρόνια, διεθνώς, σε όλο τον πλανήτη, από άλφα ή βήτα ή γάμα κατεύθυνση αναπτύσσεται και εξαπλώνεται μια γενική οργή που ξεπήδησε από διάφορα είδη και περιπτώσεις απογοήτευσης.
Και, homo sapiens (σοφός άνθρωπος) είναι η ονομασία που δώσαμε εμείς στο είδος μας, στους εαυτούς μας, σε μια στιγμή απέραντης μετριοφροσύνης.
Δεν λέω βέβαια ότι έπρεπε να ομομαστουμε homo stupidus, αλλά κάπου ανάμεσα ίσως;
Υπάρχουν είδη ζωής ηλικίας εκατομμυρίων ετών, είδη τα οποία επιζούν και υπάρχουν επί δεκάδες ή και εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, όπως οι σαύρες. Ο χόμο σάπιενς υπάρχει περίπου έν-τέταρτο του ενός εκατομμυρίου ετών, αλλά είναι το πιο σοφό είδος, λέμε τώρα. Απομένει το να αποφανθεί κανείς αν το επίπεδο σοφίας προσδιορίζεται επίσης και από το για πόσο χρόνο καταφέρνει ένα είδος να επιζεί.
Χρόνια Πολλά, Καλή Καινούργια Χρονιά, 2026, παιδιά!
Η ανθρωπότητα, που λέτε, είναι ένα είδος ζωής στον μικρό γαλάζιο μας πλανήτη που ονομάζουμε Γη. Είναι ο τρίτος βράχος σε τροχιά γύρω από ένα άστρο που το λέμε Ήλιο, αστρο που βρίσκεται περίπου 27.000 έτη φωτός από το κέντρο ενός γαλαξία διαμέτρου 100.000 ετών φωτός, ο οποίος συμπεριλαμβάνει περίπου κάπου μεταξύ 100 και 400 δισεκατομμυρια άστρα, τα περισσότερα με πλανήτες να περιστρέφονται γύρω τους, ένας από εκατοντάδες δισεκατομμύρια γαλαξίες στο γνωστό σύμπαν (γνωρίζουμε οτι υπάρχει περισσότερο αλλά άγνωστο σύμπαν πέρα από το γνωστό που βλέπουμε, το οποίο δεν πρόκειται να το δούμε ποτέ).
Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των ειδών ζωής που ζουν σήμερα στη Γη κυμαίνονται σε περίπου 11 εκατομμύρια είδη ή λιγότερα. Περίπου 1,74 εκατομμύρια είδη είχαν καταχωρηθεί σε βάσεις δεδομένων μέχρι το 2018, και πάνω από το 80% δεν έχει ακόμη περιγραφεί.
Αν και δεν έχουμε μπορέσει να επικοινωνήσουμε με ούτε ένα από τα άλλα είδη ζωής στην Γη και γνωρίζουμε απόλυτο μηδέν του πως αντιλαμβάνονται, το καθένα, την ύπαρξη, ή πως επικοινωνούν μεταξύ τους όλα τα άλλα είδη ζωής, και υποψιαζόμαστε, έχουμε και αποδεικτικά στοιχεία ότι άλλα είδη ζωής στην Γη, όπως τα θηλαστικά της θάλασσας (Φάλαινες, Δελφίνια), και άλλα είδη της θάλασσας όπως τα Χταπόδια (στην πραγματικότητα, ο πιο πρόσφατος κοινός πρόγονος των χταποδιών και των ανθρώπων ήταν ένας πρωτόγονος πλατυσκώληκας που έζησε περίπου 750 εκατομμύρια χρόνια πριν σήμερα), και ζώα της ξηράς (Χιμπατζήδες, Ουρακοτάγκοι, Ελέφαντες, Κοράκια, Γουρούνια, Αρουραίοι) έχουν ιδιαίτερα αναπτυγμένη νοημοσύνη. Και ενώ γνωρίζουμε ότι υπάρχουν είδη πολύ νοήμονα, δεν έχουμε την παραμικρή ιδέα ως προς το πως εκδηλώνεται για εκείνα τα είδη, στο δικό τους νευρικό σύστημα, η νοημοσύνη τους. Πως αισθάνονται η/και αντιλαμβάνονται την ταυτότητά τους.
Και, καθώς δεν έχουμε καταφέρει να επικοινωνήσουμε με ούτε ένα άλλο είδος ζωής στον πλανήτη μας, ούτε καν με τους ουρακοτάγκους που έχουν 97% ταυτόσημο DNA με το δικό μας, καθόμαστε και αναρωτιόμαστε πως θα επικοινωνήσουμε με εξωγήινους αν ποτέ τους συναντήσουμε. Άσε που αν ποτέ συναντήσουμε εξωγήινους που ήδη θα ταξιδεύουν ανάμεσα στα άστρα, ο πολιτισμός τους και οι ίδιοι μπορεί να είναι τόσο περισσότερο αναπτυγμένοι από εμάς όσο εμείς είμαστε περισσότερο αναπτυγμένοι από τα ποντίκια, ή τα μυρμήγκια, τα χταπόδια, ή τις σαύρες -τους χαμαιλέοντες ας πούμε.
Εμείς, το είδος homo sapiens είμαστε ένα ξεχωριστό είδος της οικογένειας των πρωτευόντων ανθρωπιδών (hominid), η οποία περιλαμβάνει επίσης όλους τους μεγάλους πιθήκους. Κατά τη διάρκεια της εξελικτικής τους ιστορίας, οι άνθρωποι ανέπτυξαν σταδιακά χαρακτηριστικά όπως η διποδία, η επιδεξιότητα και η σύνθετη γλώσσα. Οι σύγχρονοι άνθρωποι διασταυρώθηκαν με αρχαϊκούς ανθρώπους, υποδεικνύοντας ότι η εξέλιξή τους δεν ήταν γραμμική αλλά σαν ιστός.
Τα πρωτεύοντα διαφοροποιήθηκαν από άλλα θηλαστικά πριν από περίπου 85 εκατομμύρια χρόνια (είκοσι εκατομμύρια χρόνια πριν εξαλειφθούν οι δεινόσαυροι), στην Ύστερη Κρητιδική περίοδο, με τα πρώτα απολιθώματά τους να εμφανίζονται πριν από 55 εκατομμύρια χρόνια, κατά τη διάρκεια του Παλαιόκαινου (δέκα εκατομμύρια χρόνια αφού εξαλείφθηκαν οι δινόσαυροι). Τα πρωτεύοντα παρήγαγαν διαδοχικούς κλάδους που οδήγησαν στην υπεροικογένεια των πιθήκων, η οποία οδήγησε στις οικογένειες των ανθρωπιδών και των γίββωνων. Αυτά αποκλίνουν περίπου 15-20 εκατομμύρια χρόνια πριν σήμερα. Τα αφρικανικά και ασιατικά ανθρωποειδή (συμπεριλαμβανομένων των ουρακοτάγκων) αποκλίνουν περίπου 14 εκατομμύρια χρόνια πριν σήμερα. Τα ανθρωποειδή (συμπεριλαμβανομένων των υποφυλών Αυστραλοπίθηκος και Πανίνα) αποσχίστηκαν από τη φυλή Γκοριλίνι μεταξύ 8 και 9 εκατομμυρίων ετών πριν σήμερα. Τα Αυστραλοπίθηκος (συμπεριλαμβανομένων των εξαφανισμένων δίποδων προγόνων των ανθρώπων) αποσχίστηκαν από το γένος Παν (που περιείχε χιμπατζήδες και μπονόμπο) 4-7 εκατομμύρια χρόνια πριν σήμερα. Το γένος Homo αποδεικνύεται από την εμφάνιση του H. habilis πάνω από 2 εκατομμύρια χρόνια πριν σήμερα, ενώ οι ανατομικά σύγχρονοι άνθρωποι εμφανίστηκαν στην Αφρική περίπου 300.000 χρόνια πριν σήμερα (και ήταν μαύροι).
Για περίπου το πιο πρόσφατο εκατομμύριο χρόνια αναπτύχθηκαν συγκεκριμένα είδη ανθρώπου: οι χόμο σάπιενς (εμείς) ήρθαμε τελευταίοι στην εξέλιξη. Πρώτα εμφανίστηκαν οι Νεαντερθάλ, οι Ντενίσοβαν, οι χόμο φλορεσιένσις, οι χόμπιτς, οι χόμο χάιντελμπεργκένσις. Σήμερα υπάρχουμε μόνο εμείς, οι χόμο σάπιενς, Οι τελευταίοι που εξαφανίστηκαν από το βιβλίο της Ζωής ήταν οι Νεαντερθάλ πριν περίπου 45.000 χρόνια, αφού πρώτα έγινε διασταύρωση νεταξύ Νεαντερθάλ και χόμο σάπιενς.
Εμείς υπήρξαμε ως κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες για 250.000 χρόνια.
Αναπτύψαμε λεγόμενους πολιτισμούς τα τελευταία 6.000 χρόνια (2,4% του χρόνου ύπαρξής μας).
Αναπτύξαμε βιομηχανική τεχνολογία τα τελευταία 200 χρόνια (0,08% του χρόνου ύπαρξής μας).
Δεν γνωρίζουμε αν αυτή η τωρινή ξαφνική και στιγμιαία έκρηξη προόδου είναι απογείωση προς την περεταίρω ανάπτυξή μας, ή, έκρηξη προς την εξάλειψή μας. «Πρόοδος», άλλωστε, είναι λέξη παραπλανητική: αποδίδει θετικότητα χωρίς να ρωτά αν τα βήματα που νομίζουμε θετικά είναι στην πραγματικότητα καταστρεπτικά και άσχετα με τον στόχο της αρμονικής επιβίωσης σαν μέρος του σύμπαντος.
Γνωρίζουμε ότι τις τελευταίες δεκαετίες η τεχνολογία μας επηρεάζει την κλιματική αλλαγή στην βιόσφαιρά μας η οποία αλλαγή θα φέρει μεγάλα εμπόδια στην επιβίωσή μας, και σταθήκαμε αδύναμοι να αλλάξουμε την συμπεριφορά μας για την αποφυγή εξάλειψής μας. Όπως επίσης σταθήκαμε αδύναμοι στο να επιλέγουμε συνύπαρξη και αλληλοβοήθεια αντί πολέμους και αλληλοεξόντωση.
Προτιμάμε να πούμε τι γίνεται κατά την γνώμη μας λάθος παρά αν γίνεται κάτι κατά την γνώμη μας σωστό.
Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν περίπου 100 έως 400 εκατομμύρια πλανήτες στον Γαλαξία μας μόνο, και μεταξύ 200 δισεκατομμύρια και δύο τρισεκατομμύρια γαλαξίες στο γνωστό σύμπαν. Ότι το γνωστό σύμπαν ξεκίνησε σε χρόνο στο παρελθόν ισάξιο με 13,8 δισεκατομμυρια περιστροφές της Γης γύρω από τον ήλιο, και ο ήλιος και η Γη υπαρχουν για 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια (περιστροφές της Γης γύρω από τον ήλιο) που αντιπροσωπεύει το πιο πρόσφατο 32% του χρόνου της ύπαρξης του σύμπαντος.
Δεν γνωρίζουμε αν η πορεία που ακολουθούν τα αποτελέσματα της έκρηξης νοημοσύνης και τεχνολογίας του χομο σάπιενς των τελευταίων 200 ετών συμβαδίζουν ή αποκλίνουν απο την ανάπτυξη σκέψης και συμπεριφοράς που μπορεί να προοθεί την επιβίωση στο φυσικό σύμπαν, αντί την αυτοκαταστροφή και εξάλειψη.
Υπάρχουν άνθρωποι, χόμο σάπιενς, που πιστεύουν ότι αυτό το σύμπαν και όλα τα παραπάνω δημιουργήθηκαν από έναν θεό ειδικά για εμάς, να μας τα κάνει δώρο και να έχουμε ηγεμονία επί του παντός, και μας έφτιαξε μάλιστα έτσι ώστε να του μοιάζουμε. Α! και ο θεός, λέει, έφτιαξε τους αρσενικιάρηδες άντρακλες να είναι υπεράνω των γυναικών. Υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι είμαστε το μόνο νοήμον είδος ζωής στο σύμπαν. Υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι οι λευκοί είναι περισσότερο νοήμονες από τους μαύρους, ή/και ότι οι άνδρες είναι περισσότερο νοήμονες από τις γυναίκες.
Υπάρχουν και άνθρωποι που πιστεύουν ότι η Γη είναι ο μόνος πλανήτης στο Σύμπαν που έχει ζωή. Ο μόνος πλανήτης απο τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων πλανήτες σε όλους τους γαλαξίες, σε όλο τον χρόνο, που να έχει ζωή.Υπάρχουν λίγοι άνθρωποι που πιστεύουν ότι το σύμπαν σφύζει με ζωή, άπλετα.
Ότι η εξέλιξη και ανάπτυξη ζωής είναι η φυσική τάση του σύμπαντος προς αυτογνωσία (του ίδιου του σύμπαντος). Αλλά, οι ασύλληπτες αποστάσεις, ο ακατανόητα μακρύς χρόνος και το όριο της ταχύτητας του φωτος δεν επιτρέπουν συνάντηση μεταξύ ειδών από διαφορετικά άστρα, ή καν γνώση της ύπαρξης άλλων.
Υπάρχουν επίσης και άνθρωποι που πιστεύουν ότι για ότι πηγαίνει κατά την γνώμη τους στραβά στην χόμο σάπιενς κοινωνία τους, φταίνε όλοι οι διάφοροι άλλοι αλλά ποτέ οι ίδιοι.
Σαν τους χαμαιλέοντες, κι' εμείς οι άνθρωποι αλλάζουμε χρώματα ταυτιζόμενοι με το ιδιαίτερο περιβάλλον του καθενός μας. Αλλάζουμε χρώματα, όχι της εμφάνισης του κορμιού μας (το οποίο το κάνουμε επιφανειακά μέσω ενδυμάτων της μόδας για να βρούμε σεξουαλικό ταίρι), αλλά, αλλάζουμε χρώματα της εμφάνισης της σκέψης μας. Της νόησης. Του τι κατανοούμε, τι πιστεύουμε, πως εξηγούμε την ύπαρξη και το τι συμβαίνει καθημερινά στον κόσμο μας.
Όμως ενώ η μεταμφίεσή των σκέψεών μας, ντύνοντάς τες με χρώματα και ενδυμασίες μπορεί να ξεγελάσει εμάς τους ίδιους και τους γύρω μας, δεν μπορεί να ξεγελάσει το σύμπαν. Και αν η μεταμφίεση της νόησής μας είναι απατηλή, το σύμπαν θα μας καταβροχθίσει στον δρόμο της εξάλειψης --έστω κι' αν αυτό σημαίνει μόνο την μοναξιά στην αβάστατχη ελαφρότητα της πεισματώδους εμμονής. Το σύμπαν δεν έχει καιρό ούτε διάθεση για άνευ νόησης φαντασιόπληκτους φανφαρόνους που νομίζουν ότι είναι το κέντρο του.
Όλες οι γνώμες ενός χόμο σάπιενς φαίνεται να είναι βασισμένες σε «γεγονότα» και σε «αλήθειες». Όμως, η οποιαδήποτε γνώμη, ακόμα και από το πιο σοφό μυαλό, έχει τόση αξία όση τα «γεγονότα» ή «αλήθειες» επί των οποίων βασίζεται. Είναι πραγματικά, ή είναι φαντασιώσεις, ή είναι απλά παρανοήσεις βασισμένες είτε σε άγνοια είτε στην επιθυμία του να ήταν έτσι; ή διαμορφώνει κανείς την αφήγηση γεγονότων ώστε να ταιριάξει σ' αυτό που του αρέσει να πιστεύει, άσχετα με το τι λέει η Ιστορία;
Υπάρχουν εκείνοι που δίνουν γνώμη, αναφέροντας «γεγονότα» ή «αλήθειες» σε γενικές γραμμές, χωρίς όμως να μπουν στον κόπο να αναφέρουν ονόματα, ημερομηνίες, αριθμούς, πλαίσιο, τοποθεσίες... καποια αποδεικτικά στοιχεία τέλος πάντων για τους ισχυρισμούς τους του τι γεγονότα συνέβησαν. Ώστε να μπορούμε τουλάχιστον να τα εξακριβώσουμε τα αναφερόμενα γεγονότα και συνεπώς να κατανοήσουμε την αξία της απορρέουσας γνώμης…
Πολλοί κάνουν το λάθος να συζητάν την γνώμη αντί να ερευνούν τα λεγόμενα γεγονότα και αλήθειες στα οποία και στις οποίες βασίζεται η όποια γνώμη, πριν αρχίσουν να την συζητούν. Όταν δεν είναι δυνατόν να εξακριβωθούν οι ισχυρισμοί και οι αξιώσεις στις οποίες στηρίζονται οι γνώμες, πρέπει να κρατάμε και μικρό καλάθι και να χαμογελάμε με κατανόηση.
Μια διαφορά στην φύση της ζωής είναι ότι οι ενώ οι χαμαιλέοντες αλλάζουν χρώμα εύκολα και συνεχώς, οι χόμο σάπιενς έτσι και διαλέξουν μια αφήγηση που ταιριάζει στην όποια κοσμοθεωρία τους, δείνουν το χρώμα της στις ιδέες τους και δεν το αλλάζουν πια με τίποτα, όσα ενδεικτικά ή και αποδεικτικά στοιχεία να τους ρίξεις μπροστά τους σαν ψίχουλα στο μονοπάτι του δάσους.
– Ρόμπερτ Φροστ (1874-1963),
Ο Αμερικανός Ρόμπερτ Φροστ έγραψε ενα από τα πιο γνωστά και σημαντικά του ποιήματα,
το "The Road Not Taken", το 1915.
Το ποίημα ήταν στην πραγματικότητα ένα χιουμοριστικό χτύπημα στον φίλο του,
Έντουαρντ Τόμας, ο οποίος ήταν γνωστό ότι δεν μπορούσε να διαλέξει
ποιο μονοπάτι να ακολουθήσει στις βόλτες του στην εξοχή της Αγγλίας.
The Road Not Taken
By Robert Frost
Two roads diverged in a yellow wood,
And sorry I could not travel both
And be one traveler, long I stood
And looked down one as far as I could
To where it bent in the undergrowth;
Then took the other, as just as fair,
And having perhaps the better claim,
Because it was grassy and wanted wear;
Though as for that the passing there
Had worn them really about the same,
And both that morning equally lay
In leaves no step had trodden black.
Oh, I kept the first for another day!
Yet knowing how way leads on to way,
I doubted if I should ever come back.
I shall be telling this with a sigh
Somewhere ages and ages hence:
Two roads diverged in a wood, and I—
I took the one less traveled by,
And that has made all the difference.
~~~
