Σάββατο 22 Ιανουαρίου 2022

Χρόνος

 

Σκέφτηκα να δημοσιεύσω την ανάρτηση αυτή στην χρονική στιγμή του ημερολογίου του παρόντος ανθρώπινου πολιτισμού:
20220122000001
Έτος 2022, μήνας 01, ημέρα 22, ώρα 00:00:01 το βράδυ, Διεθνής ώρα UTC. 
Universal Time Coordinated, επίσης γνωστή ως Ώρα Γκρήνουιτς (GMT)
Η δική μου ώρα είναι UTC+1 και η δική σας UTC+2

Είναι χαριτωμένο να ονομάζουμε τον χρόνο μας «Universal» που σημαίνει «Παγκόσμιος» που αποτελείται από το Παν και το Κόσμος… όπου Κόσμος σημαίνει Σύμπαν. Ονομάζουμε την ώρα μας ως το παν του σύμπαντος. Υποθέτω επειδή όοοολο αυτό το Σύμπαν δημιουργήθηκε για εμάς και μόνο από έναν γέρο που έπληττε μόνος του στο κενό χωρίς εμάς.

Το σύμπαν, λοιπόν, ξεκίνησε με ένα Μεγάλο Μπαμ. Οι περισσότεροι το κατανοούν αυτό σαν μια τεράστια έκρηξη. Δεν είναι όμως έκρηξη. Είναι, απλά, η στιγμή που ξεκίνησε να κυλά ο χρόνος σε μια ευθεία γραμμή μιας κατεύθυνσης.

Στην τιμή μετάδοσης της ενέργειας (αυτό που εμείς λανθασμένα ονομάζουμε «ταχύτητα του φωτός») τα ρολόγια σταματούν. Μόνο όταν υπάρχει ύλη, μάζα, κυλά ο χρόνος. Όσο πιο ασθενής η μάζα τόσο πιο γρήγορα γυρνάνε τα ρολόγια σχετικά με εκείνα που βρίσκονται κοντά σε μάζα βαριά, τα οποία, σχετικά με τα άλλα, κινούνται πιο αργά. Από που ήρθε η ύλη; Η μάζα; Ένα σωματίδιο που ονομάστηκε Χιγκς, από το όνομα εκείνου που ανακάλυψε ότι θεωρητικά πρέπει το σωματίδιο να υπάρχει, μετατρέπει ενέργεια σε μάζα. Σε μια πολύ πραγματική έννοια, η μάζα είναι το απόβλητο της ενέργειας. Πριν την πρώτη μάζα δεν υπήρχε χρόνος. Με την πρώτη δημιουργία μάζας, ξεκίνησε ο χρόνος να κυλά. Και το λέμε αυτό, Μεγάλο Μπαμ.

Εφόσον υπήρχε ενέργεια, η δημιουργία μάζας ήταν αναπόφευκτη. Όμως πριν την μάζα δεν υπήρχε χρόνος, και μετά την μάζα, ξεκίνησαν τα ρολόγια.

Από τότε, πέρασαν 13.800.000.000 χρόνια…




Προσπαθώντας να κάνουν κατανοήσιμη την κλίμακα του χρόνου των 13,8 δισεκατομμυρίων χρόνων από την αρχή του σύμπαντος μέχρι σήμερα, επιστήμονες-επικοινωνιτές παρουσίασαν όλο αυτό το απέραντο διάστημα των δεκατριών δισεκατομμυρίων, οκτακοσίων εκατομμυρίων ετών σαν ένα χρόνο της ζωής μας, όπου η ώρα 00, 00 λεπτά, 00 δευτερόλεπτα της 1ης Ιανουαρίου είναι η απαρχή του σύμπαντος, το Μεγάλο Μπαμ, και η ώρα 24:00:00 της 31ης Δεκέμβριου είναι το τώρα.

Όταν βλέπουμε το σύνολο της ύπαρξης του σύμπαντος σαν «ένα χρόνο», κάθε μήνας αντιπροσωπεύει περίπου 1,15 δισεκατομμύρια χρόνια… κάθε εβδομάδα αντιπροσωπεύει περίπου 270 εκατομμύρια χρόνια… κάθε μέρα αντιπροσωπεύει περίπου 38 εκατομμύρια χρόνια… μια ώρα 1.570.000 χρόνια, ένα λεπτό 26.000 χρόνια και ένα δευτερόλεπτο περίπου 440 χρόνια. Ένας αιώνας είναι ένα τέταρτο του δευτερολέπτου.

Στον κοσμικό «χρόνο», το ηλιακό μας σύστημα και η Γη ξεκίνησαν γύρω στις 6 Αυγούστου. Οι μετεωρίτες και η κίνηση ατόμων και ύλης στο σύμπαν έφεραν αμέσως στην Γη τα απαραίτητα υλικά της Ζωής, και η Ζωή ξεκίνησε πριν από το δεκαπενταύγουστο, ίσως και νωρίτερα. Παρέμεινε όμως στο επίπεδο των μονοκυταρικών οργανισμών, και μετά στο επίπεδο των μικροβίων μέχρι περίπου τις 15 Δεκεμβρίου! Εντεκάμισι μήνες του χρόνου μέχρι να εμφανιστούν τα πρώτα φυτά, ψάρια και μετά τα ζώα στη Γη. 




- Οι Δεινόσαυροι εμφανίστηκαν γύρω στις 26 Δεκεμβρίου, και εξαλείφθηκαν, όπως και τα 75% της ζωής στη Γη, από ένα μετεωρίτη πρωί-πρωί στις 30 Δεκεμβρίου. 
- Οι μεγάλοι πίθηκοι εμφανίστηκαν γύρω στις εννέα και σαράντα το βράδυ της Παραμονής, στις 31 Δεκεμβρίου, και…
- Εμείς, οι Χομο Σάπιενς εμφανιστήκαμε στις 23:50, μόνο 10 λεπτά πριν τα μεσάνυχτα της 31 Δεκεμβρίου. 
- Οι ανθρώπινοι πολιτισμοί ξεκίνησαν στις 31 Δεκεμβρίου, ώρα 23:59 και 47,5 δευτερόλεπτα. 
Στην Ιστορία του σύμπαντος, όταν την δούμε σαν ένα χρόνο, οι πολιτισμοί μας υπήρξαν τα τελευταία 12,5 δευτερόλεπτα, η Φιλοσοφία ξεκίνησε πριν 6,3 δευτερόλεπτα και η Βιομηχανική Επανάσταση πριν μισό δευτερόλεπτο.

Είναι πολύ όμορφο, νομίζω, να κατανοεί κανείς την κλίμακα του χρόνου έτσι. Όμως… γιατί να δούμε όλη την ύπαρξη του σύμπαντος στην κλίμακα του ενός χρόνου και όχι … ας πούμε… της μιας μέρας, 24 ώρες. Τότε, το ηλιακό μας σύστημα και η Γη ξεκίνησαν στις 4 και 10 μμ. Οι δεινόσαυροι από  έντεκα και 38 λεπτά το βράδι ως έντεκα και 53 λεπτά… και οι Χομο Σάπιενς παρουσιαστήκαμε εδώ και ενάμισι δευτερόλεπτο. Η Βιομηχανική Επανάσταση πριν 0,001 δευτερόλεπτο.

Και γιατί να δούμε την ύπαρξη του σύμπαντος στην κλίμακα της μιας ημέρας και όχι της μιας ώρας; Καταλαβαίνεται που το πάω; Στην κλίμακα της μιας ώρας, η βιομηχανική Επανάσταση ξεκίνησε πριν 0,00004 του δευτερολέπτου. Αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο σαν κάτι όπου 80 χρόνια είναι μια ολόκληρη ζωή, για μας. Πάνω από 29 χιλιάδες ημέρες και νύχτες… Όμως στην κλίμακα όπου η ύπαρξη του σύμπαντος είναι ένας χρόνος, η ζωή μας ολόκληρη είναι εν δέκατο του δευτερολέπτου.




Κοιτάξτε μια φωτιά από ξύλα… σπίθες πετιούνται στον αέρα και ταξιδεύουν για δευτερόλεπτα… μια σπίθα ίσως να είναι φωτεινή για ένα δευτερόλεπτο… Σκεφτείτε, για το Σύμπαν ολόκληρη η ζωή μας των 80 ετών να είναι μια σπίθα… γιατί όχι το εν εκατομμυριοστό της σπίθας;

Το σύμπαν δεν σκέφτεται ούτε αισθάνεται όπως εμείς. Πιθανόν να σκέφτεται και να αισθάνεται, αλλά όχι όπως εμείς. Εμείς ήμαστε ένα μόνο από εξίμισι εκατομμύρια ειδών ζωής στην επιφάνεια ενός κόκκου άμμου που γυρνά γύρω από ένα αστεράκι. Τί αίσθηση, τι έννοια έχει το πέρασμα του χρόνου για το σύμπαν? Η ίδια ή έννοια του χρόνου που κυλά δεν έχει την παραμικρή σημασία για το Σύμπαν. Ενώ εδώ, στο βοτσαλάκι μας, γύρω από το αστεράκι μας, εξίμισι εκατομμύρια ειδών ζωής, με δισεκατομμύρια οντότητες το κάθε είδος, αντιλαμβάνονται το κάθε ένα την ύπαρξη. Και τον χρόνο. Μια μύγα, ένα μικρόβιο, μια φάλαινα είναι οντότητες που υπάρχουν για το χρονικό μήκος της ζωής τους. Από που κι’ ως που θα πούμε εμείς, οι Χομο Σάπιενς, ότι δεν αντιλαμβάνονται την ύπαρξή τους; Πριν λιώσετε την μύγα που σας ενοχλούσε την ρωτήσατε αν αντιλαμβάνεται την ύπαρξή της και σας απάντησε «όχι»;

Καθόμαστε και αναλογιζόμαστε πως θα επικοινωνήσουμε με έναν εξωγήινο πολιτισμό, όταν δεν έχουμε ακόμα επικοινωνήσει με ούτε ένα από τα άλλα εξίμισι εκατομμύρια είδη ζωής στην Γη μας. Εκείνα θα μου πείτε δεν είναι πολιτισμένα. Σοβαρά; Ποια ήταν η τελευταία φορά που μελετήσατε την δομή και λειτουργεία μιας μυρμηγκοφωλιάς, ή την κοινωνική επικοινωνία και κανονισμούς που εξασκούν οι μέλισσες στο μελίσσι τους; Δεν έχουν γράψει Οδύσσεια ή Άμλετ, θα μου πείτε… Που το ξέρετε; Ξέρετε πόσες βιβλιοθήκες είναι γραμμένες μέσα το DNA του κάθε είδους ζωής; Το DNA είναι το πλήρες μηχανικό και αρχιτεκτονικό σχέδιο της κατασκευής ενός είδους ζωής. Το ξέρετε ότι το DNA  το δικό μας διαφέρει από το DNA ενός χιμπαντζή μόνο κατά περίπου 4% ή λιγότερο, έχοντας έναν κοινό πρόγονο που έζησε πριν περίπου έξι εκατομμύρια χρόνια; Οι κοντινότεροί μας συγγενείς είναι οι χιμπαντζήδες, οι γορίλες και οι βουβώνες, με διαφορές στο DNA μεταξύ 1% και 4%. Και, δεν μπορούμε να επικοινωνήσουμε μαζί τους ή να κατανοήσουμε τους πολιτισμούς τους. Και περιμένουμε να επικοινωνήσουμε με εξωγήινους;

Στην  ηλικία της Γης, των 4.500.000.000 χρόνων, παρουσιαστήκαμε πριν 250.000 χρόνια, χτίσαμε κοινωνίες πριν 5.000 χρόνια, γράψαμε φιλοσοφία πριν περίπου 2.800 χρόνια και ξεκινήσαμε επιστήμη και βιομηχανία πριν 250 χρόνια. Μέσα στα τελευταία 120 περίπου χρόνια καταφέραμε να επηρεάσουμε το περιβάλλον μας και την βιόσφαιρα από την οποία εξαρτόμαστε με τέτοιο τρόπο που διακινδυνεύουμε άμεσα την ίδια την ύπαρξή μας στον πλανήτη. Η πιθανότητα αυτοκαταστροφής μας, κάθε χρόνο πλέον που περνάει έχει ξεπεράσει το 50% για τα επόμενα 100 χρόνια. Εμείς, πιθανότατα θα αυτοκαταστραφούμε και, ίσως στα επόμενα ένα ή δύο εκατομμύρια χρόνια, ένα από τα συγγενικά μας είδη, καθώς εξελίσσονται, να τα καταφέρουν καλύτερα από εμάς, αφού εμείς αποδειχθούμε ένα καλό αλλά ατυχές τυχαίο πείραμα της φυσικής εξέλιξης.

Και αν ακόμα, όμως, δεν πράξουμε για να αποφύγουμε την αυτοκαταστροφή μας, ένα υπέροχο γεγονός θα παραμείνει αναμφισβήτητο: Εμείς, ο καθένας μας, είναι η αυτοσυνείδηση του σύμπαντος. Είμαστε το τι συμβαίνει σε άτομα υδρογόνου μετά από 13.800.000.000 χρόνια εξέλιξης.

Μετά από 13.800.000.000 χρόνια εξέλιξης, υπάρχουν 118 στοιχεία στο σύμπαν. Από το υδρογόνο, με πυρήνα ενός πρωτονίου και ενός νετρονίου, και με ένα ηλεκτρόνιο σε τροχιά γύρω από τον πυρήνα, άτομα συντήχθηκαν αυξάνοντας τον αριθμό πρωτονίων, νετρονίων και ηλεκτρονίων, δημιουργώντας όλο και πιο πολύπλοκα άτομα, 118 στοιχεία σύνολο στην εξέλιξη μέχρι σήμερα. Η σύντηξη έγινε, και γίνεται συνεχώς, μέσα σε τεράστια αστέρια. Όταν το κάθε άστρο συντήξει όλα τα άτομά του υδρογόνου σε στοιχεία ανώτερα του υδρογόνου, πεθαίνει σε μια έκρηξη που στέλνει όλα τα στοιχεία αυτά στο σύμπαν, γύρω του, όπου συλλέγονται στα αστρικά συστήματα όποτε και όπου φθάνουν μετά το μακρύ τους ταξίδι στο κενό...

Το κορμί του καθενός μας αποτελείται από περίπου 7.000.000.000.000.000.000.000.000.000 άτομα. Το κάθε ένα άτομο στο κορμί μας δημιουργήθηκε πριν δισεκατομμύρια χρόνια μέσω πυρηνικής σύντηξης μέσα σε αστέρια του γαλαξία μας που δεν υπάρχουν πιά. Και τα άτομα που μας αποτελούν θα συνεχίσουν να υπάρχουν για τρισεκατομμύρια χρόνια, πολύ μετά από όταν η οντότητα που πρόσκαιρα αποτέλεσαν δεν θα υπάρχει πια. Όμως για αυτό το απειροελάχιστο κομμάτι του χρόνου, μέσα από την οντότητά μας, ο καθένας μας κατανόησε ένα ολόκληρο σύμπαν. Ο καθένας από εμάς ήταν ένα ολόκληρο σύμπαν, για μια μικρή, ανεπαίσθητη στιγμούλα.

Υπολογισμοί προτείνουν ότι μπορεί να υπάρχουν έως και 2 τρισεκατομμύρια γαλαξίες στο παρατηρητέο σύμπαν.
Ο Γαλαξίας μας αποτελείται από περίπου 100.000.000.000 αστέρια...
Το κορμί μας αποτελείται από 7.000.000.000.000.000.000.000.000.000 άτομα.
Ποια η διαφορά μεταξύ ενός αστρικού συστήματος και ενός ατόμου;

Αλλά, ας επιστρέψουμε στην έννοια του χρόνου. Όταν λέμε ότι το σύμπαν υπάρχει για 13.800.000.000 χρόνια, αυτό που εννοούμε είναι ότι το σύμπαν υπάρχει για χρονικό διάστημα ίσο με το χρονικό διάστημα που χρειάζεται ο πλανήτης Γη για να κάνει μια πλήρη περιστροφή γύρω από το άστρο του, τον Ήλιο, 13.800.000.000 φορές, και, παρεμπιπτόντως, η Γη υπάρχει για μόνο 4.500.000.000 περιστροφές από αυτές τις 13.800.000.000. Αυτή είναι μια πολύ αυθαίρετη μονάδα μέτρησης. Και, ούτως ή άλλως, τι ακριβώς σημαίνει, αυτή η μονάδα μέτρησης, υπό την έννοια της χρονικής διάρκειας. Κυλά ο χρόνος γρήγορα, ή αργά; Το γεγονός είναι ότι το παν το οποίο αντιλαμβανόμαστε, και η αίσθηση και έννοια με τις οποίες αντιλαμβανόμαστε, προσδιορίζονται από το πως το «βλέπουμε» εμείς. Τα πάντα τα κατανοούμε από το σημείο βλέψης της εμπειρίας μας. Η αντίληψη βασίζεται στην φύση του καθενός μας. Η μέθοδος με την οποία κατανοούμε το παν είναι μέθοδος ανθρωπομορφική. Δηλαδή, έχει σημασία για εμάς, αλλά μηδέν σημασία για το σύμπαν.

Δια μέσω του χρόνου επιτελούνται γεγονότα. Κάνουμε ένα βήμα μετά το άλλο. Αντιλαμβανόμαστε το παρελθόν, συνειδητοποιούμε το παρόν και αναλογιζόμαστε την πιθανότητα του μέλλοντος. Όμως ο χρόνος είναι το άθροισμα των γεγονότων. Γεγονότα το ένα μετά από το άλλο αποτελούν χρόνο γραμμικό, με παρελθόν παρόν και μέλλον, όμως, όλα τα γεγονότα που συνέβησαν και θα συμβούν υπάρχουν επίσης σε μια κατάσταση συνύπαρξης, όπου ο χρόνος δεν είναι γραμμικός αλλά είναι μια διάσταση –η οποία αποτελείται από το παν. Από όλες τις πιθανότητες. Υπό αυτή την έννοια, το σύμπαν δεν έχει γραμμική ηλικία.

Η έννοια της ύπαρξης έχει απόλυτη ανάγκη γραμμικού χρόνου. Σκέπτομαι, άρα υπάρχω. Για να σκεφτώ χρειάζεται να αντιληφθώ το παρελθόν και να το σκεφτώ στο παρόν. Η ίδια η ύπαρξη είναι μια κατάσταση, μια υπόθεση ανθρωπομορφική. Σε γραμμικό χρόνο του πριν-τώρα-μετά. Όμως στο επίπεδο ενέργειας τα ρολόγια σταματούν. Στην τέλεια έκφραση του σύμπαντος δεν υπάρχει γραμμικός χρόνος, άρα, τι, τότε, σημαίνει «ύπαρξη»; Έχει το πραγματικό (όχι το ανθρωπομορφικό) σύμπαν περισσότερες από τρεις διαστάσεις, ή μήπως το σύμπαν έχει μια μόνο διάσταση. Και, μέσα σε αυτή την μια διάσταση, όταν δημιουργείται ύλη, άρα τρεις διαστάσεις και χρόνος, αυτές υπάρχουν σαν έκφραση της μιας διάστασης;

Και αναρωτιέται κανείς… μια οντότητα που παράγει και δημιουργεί τις σκέψεις, συνδέσεις, αντιστοιχίες λογικής και συνοχή ταυτότητας που τυχαία τυχαίνει να δημιουργώ εγώ μέσα στο βιολογικό μου μυαλουδάκι, και να τα εκθέτω σε αυτήν την ανάρτηση… πως αισθάνεται άραγε κάποιος σαν και του λόγου μου όταν σκοτωθεί το παιδί του; Τι έννοια έχει ο θάνατος μπροστά στην Ζωή και τι έννοια έχει ο χρόνος μπροστά στην πραγματικότητα της υπόθεσης μιας μη-ανθρωπομορφικής σχετικότητας του γραμμικού χρόνου σε αυτό το υπέροχο σύμπαν το οποίο η καθημερινότητα της κάθε οντότητας μας, μας απαγορεύει να το συνειδητοποιήσουμε σε όλο του το ακατανόητο μεγαλείο;

Η στιγμή όταν ξεκίνησα να γράφω αυτή εδώ την φράση, βρίσκεται ήδη στο παρελθόν. Η στιγμή κατά την οποία συνειδητοποιούμε το παρόν είναι ήδη στο παρελθόν. Όλο το παρελθόν, και αυτό που ζήσαμε οι ίδιοι και αυτό πριν από εμάς για το οποίο γνωρίζουμε, όλο το παρελθόν είναι η Ύπαρξη. Τι σημασία έχει αν κάτι έγινε πριν λίγα δευτερόλεπτα ή χρόνια… ή, αν κάτι θα συνεχίσει να υπάρχει στο υποθετικό μέλλον που περιμένουμε. Το όλο, μέσα μας, στο συνειδητό μας, στο δικό μας προσωπικό Σύμπαν, είναι Ένα και εξαρτάται από εμάς να υπάρχει στο «τώρα» το δικό μας, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει παρόν παρά μόνο σαν ένα σημείο επαφής του παρελθόντος με την προσδοκία για μέλλον. Και μπορούμε να το απολαμβάνουμε, το «τώρα» μας συνέχεια. Μέχρι που ο Χρόνος, για μας, να σταματήσει. Αυτό είναι το θαύμα της Ύπαρξης, έστω κι’ αν υπάρχει μόνο στην φαντασία ενός πολύπλοκου βιολογικού οργάνου μιας οντότητας που ήταν μια σπίθα στην αιωνιότητα του αντιληπτού χρόνου.











Time


The universe began with a Big Bang. Most people understand this as a huge explosion. But it is not an explosion. It is simply the moment when time began to flow, in a straight line, in one direction.

At the value of transmission of energy (what we mistakenly call "speed of light") clocks stop (and mass becomes infinite). Only when there is quantifiable matter, mass, time flows. The weaker the mass, the faster the clocks rotate in relation to those clocks that are close to objects of heavier mass, which, relative to the other clocks, move more slowly. Where did matter come from? Mass? A particle, a boson named Higgs, named after the one who discovered that in theory the particle should exist, converts energy into mass. In a very real sense, mass is a waste-product of energy. Before the first mass was generated there was no time. With the first generation of mass time began to flow. And we call that moment Big Bang.

As long as there was energy, mass generation was inevitable. But before mass there was no time, and after the mass, the clocks started ticking.

13,800,000,000 years have passed since then…

In an effort to make sense of the time scale of 13.8 billion years from the beginning of the universe to the present day, scientists-communicators have presented this vast expanse of time, thirteen billion, eight hundred million years, as one year of our lives, where the hour 00, 00 minutes, 00 seconds of January 1st, is the beginning of the universe, the Big Bang, and hour 24:00:00 of December 31st, what comes after 23:59:59, is our “now”.

When we look at the entire existence of the universe as "one year", each month represents about 1.15 billion years; each week represents about 270 million years; each day represents about 38 million years; one hour is 1,570,000 years, one minute is 26,000 years and a second about 440 years. A century, is a quarter of a second.

In cosmic "time" of one-year, with the Big Bang at 00:00:00 on January 1st, our solar system and the Earth began around August 6th. Meteors and the motion of atoms and matter in the universe immediately brought the materials-building-blocks of Life to Earth, and Life began on this tiny planet before the 15th of August, perhaps earlier. However, it remained at the level of unicellular organisms, and then at the level of microbes until about December 15! Eleven and a half months of the year until the first plants, fish and then animals appeared on the Earth.
- Dinosaurs appeared around December 26, and were wiped out, together with some 75% of life on Earth, by a meteor early in the morning on December 30. Meteors giveth, and meteors taketh away…
- The Great Apes appeared around 9:40 PM in the evening of December 31, and…
- We, Homo Sapiens, appeared at 23:50, only 10 minutes before midnight on December 31st.
- Human civilizations began on December 31, around 23:59 and 47.5 seconds.
In the History of the Universe, when we look at it as a year, our civilizations have existed for the last 12.5 seconds. Philosophy started 6.3 seconds ago and the Industrial Revolution half a second ago.

It is, I think, a very beautiful concept to understand the scale of time that way. But… why see the whole existence of the universe on the scale of one year and not… say… of one day, 24 hours. Then, our solar system and the Earth appeared at 4:10 pm. The dinosaurs from 23: 38 at night to 23:53; The Industrial Revolution, 0.001 second ago.

And why look at the existence of the universe on the scale of a day and not an hour? Do you see where I am going with this? On the scale of one hour, the Industrial Revolution started 0.00004 of a second ago. We perceive time as something where 80 years is a whole life, for us. More than 29 thousand days and nights… But on the scale where the existence of the universe is one year, our whole life lasts a tenth of a second.

Look at a campfire… sparks fly in the air on their journey of a few seconds… a spark may appear bright for only a second… Think that, for the Universe, our whole life of 80 years is a spark… why not one millionth of a spark?

The universe does not think or feel like us. It probably "thinks" and "feels", but not like us. What is thought and feeling after all? We are just one of six and a half million species of life on the surface of a grain of sand orbiting a star. What does the passage of time mean for the universe and what does it “feel” like, for the Universe? The very meaning of time “does not matter” to the Universe. Meantime, here, on our little pebble, around our star, six and a half million species of life, with billions of entities of each species, each perceive existence. And time. A fly, a microbe, a whale are entities that exist for the duration of their life. From where and to what extent do we, Homo Sapiens, profess that they are not conscious of their existence? Before swatting the fly that was bothering you, did you ask her if she is conscious of her existence, and she replied "no"?

We sit here and ponder on how we might communicate with an alien civilization when we have not yet communicated with any of the other six and a half million species of life we share our own planet with. You might tell me that they are not civilized, those other species on Earth. Seriously? When was the last time you studied the structure and function of an anthill, or the social communication and regulations that bees practice in their hive? They have not written the Odyssey or Hamlet; you will tell me… But, how do you know? Are you aware of how many libraries are written in the DNA of each species? DNA is the complete technical, mechanical, and architectural blueprint for the building of each species of life. Did you know that our DNA differs by only about 4%, or less, from the DNA of a chimpanzee, having a common ancestor between us who lived about six million years ago? All species began their evolutionary journey from the one, first, strand that became DNA and random mutations diverged into millions of different structures… some were coincidentally successful and survived and continued evolving, and some were not and became extinct. Our closest relatives, four billion years of evolution later, are chimpanzees, gorillas, and bonobos, with differences in our DNA between 1% and 4%. We cannot communicate with them, enjoying a pleasant conversation while sharing a coffee or a banana and we cannot understand their cultures. But we ponder on possible communication with aliens when they arrive in their starships?

At the age of 4,500,000,000 since the Earth cooled, we Homo Sapiens appeared 250,000 years ago, built societies 5,000 years ago, wrote philosophy about 2,800 years ago, and started science and industry 250 years ago. In the last 120 years or so, we have been able to influence our environment and the biosphere on which we depend in such a way that we are directly endangering our very existence on the planet. Our probability of self-destruction, every year that passes, has exceeded 50% for the next 100 years. We will probably self-destruct. And, perhaps, in the next one or two million years, one of our related species, as they evolve, will do better than us, proving us to be a good but unfortunate random experiment of natural evolution.

And, if we still do not act to avoid our self-destruction, a wonderful fact will remain indisputable: We, each of us, are the self-consciousness of the universe. We are what happens to hydrogen atoms given 13,800,000,000 years of evolution.

After 13,800,000,000 years of evolution, there are 118 elements in the universe. From hydrogen, with a nucleus of a proton and a neutron, and an electron in orbit around the nucleus, atoms fused to increase the number of protons, neutrons, and electrons in each atom, creating increasingly complex atoms, 118 elements in total to date. The fusion took place, and continues to take place, inside huge stars. When each star fuses all its hydrogen atoms into elements higher than hydrogen, it dies in an explosion that sends all these elements into the universe around it, where they reach other star systems in their long journey through the void.

Our Homo Sapiens bodies each consists of about 7,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000 atoms. Every single atom in our body was created billions of years ago by nuclear fusion in the core of stars which no longer exist. And the atoms which now make us-up will continue to exist for trillions of years, long after the entity they temporarily formed ceased to exist. But, for an infinitesimal instance in time, within our entity, each of us knew an entire universe. Each of us was a whole universe, for a small, imperceptible moment.

Τhe observable universe is estimated to contain 200 billion to two trillion galaxies.
Our galaxy consists of about 100,000,000,000 stars...
Our body consists of 7,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000 atoms.
Three are approximately seven million times as many atoms in each of our bodies as the estimated total number of star systems in all the galaxies in the observable universe.
What is the difference between a star system and an atom?

Let's return to pondering the concept of time. When we say that the universe has existed for 13,800,000,000 years, what we are actually saying is that the universe exists for a length of linear time equal to the linear time it takes for the planet Earth to make a complete revolution around its star, the Sun, 13,800,000,000 times, and, incidentally, the Earth exists for only 4,500,000,000 revolutions out of these 13,800,000,000. This is a very arbitrary unit of measurement. And, anyway, what exactly does this unit of measurement mean, in the sense of duration of time. Is time running fast or slow? The fact is that everything we perceive, and the sense and meaning with which we perceive, is determined by how we "see" it. We understand everything from the point of view of our experience. Perception is based on the nature of each of us. The method by which we understand everything is an anthropomorphic method. That is, it makes sense to us, but makes no such “sense” to the universe.

Events occur through Time. We take one step after another. We perceive the past; we realize the present and we expect and hypothesize the possibility of the future. Time is the sum of events. One-event-after-another is linear time, with past present and future, but all events that have occurred and will occur also exist in a state of coexistence where time is not linear but is a dimension -a dimension which consists of Everything possible. By all means, in this sense, the universe has no linear age -it just ...is.

The concept of Existence (consciousness) has an absolute requirement of linear time. I think therefore I am. To think, I need to become aware of something that has occurred in the past, even a millisecond ago, understand it, observe my own self-understanding it and reason to my self that, therefore I exist. I am. And, I think about the present and expect a future. Existence itself is a perception in human logic, an anthropomorphic affair. In linear time of before-now-after. However, at the level of pure energy, clocks stop. In the perfect expression of the universe, in energy, there is no linear time, so, what, then, does "existence" mean? Does the true (not the anthropomorphic) universe have more than three dimensions, or does the universe have only one dimension. And, within this one dimension, when matter is generated by the Higgs Boson, three dimensions and time express the nature of the one dimension?

One wonders… an entity that produces and creates the thoughts, connections, relation of logic and coherence of identity that I happen to create in my biological brain, and I present in this post… how does one like me feel when my child is killed? What do I perceive as the meaning and consequence, to me, of death before Life, and what is the meaning of time before the perceived reality of the hypothesis of a non-anthropomorphic relativity of linear time in this wonderful universe -where the daily everyday existence of each of us forbids us to realize in its entirety the incomprehensible grandeur, and beautiful simplicity, of the One Universe without the linearity of Time?

The moment I started writing this current phrase is already in the past. The moment when we realize the present, the event we become cognizant of is already in the past. The whole of the past, in its entirety, represents, *is*, what we perceive as Existence. What does it matter if something happened a few seconds or several of our years ago… or, whether something will continue to exist in the hypothetical future we are expecting? Everything, within us, in our consciousness, in our personal Universe, is One and it depends entirely upon us, in our logic and volition, to exist in this "now" of ours, in our so-called “present”, knowing that there is no such place as “the present”. The so-called “present” is but the point of contact between the past and the expectation for a future. We can enjoy our existence continuously, in our "now". Until Time, for us, stops. This is the miracle of Existence, even if it exists only in the imagination generated in a complex biological organ evolved within the structure of an entity that is a fleeting spark in the eternity of perceived time.

In the perfect state of the universe there is no linear time. It’s like there is no past, present and future, but everything, all events, all Life from the beginning to the end of the universe simply “are”, they coexist in what could feel like Now. A “Now” that includes in one moment all past, present and future. In that perfect state which we cannot experience, but we can know of it, albeit in theory only, everyone we love is here with us in a very real sense. To sense it you need faith in Truth and you need love. And a smile.

Each one of us, each living being and those loved ones and strangers too around us, each is a Universe, because each, we, they, perceive it, therefore they are it --and it matters very little, in Truth, when we are. Where yesterday, today and tomorrow are One.









Τρίτη 27 Ιουλίου 2021

Υπάρχειν




Η λέξη «σκοτάδι» δεν έχει έννοια χωρίς κάτι το αντίθετο που να προσδιορίζει την φύση του. Πρέπει να σκεφτούμε «φως» για να κατανοήσουμε τι εννοεί η λέξη «σκοτάδι».

Και πάλι, όπως πότε-πότε, αραιά και που, μια ανάρτηση για θέματα που με ενδιαφέρουν και σκέπτομαι συνέχεια από παιδί. Θα μου δώσετε μεγάλη χαρά αν καταφέρετε να την διαβάσετε όλη :-)

Όλα τα δεδομένα και στοιχεία και μετρήσεις που αναφέρονται παρακάτω είναι ακριβέστατα η τελευταία λέξη και πλειοψηφική γνώμη της επιστήμης, σήμερα.

Σημείωση: Ο όρος «γραμμικός χρόνος» εννοεί το πέρασμα του χρόνου όπως το κατανοούμε, μια ευθεία γραμμή, ένας δρόμος μιας κατεύθυνσης, από το παρελθόν στο παρόν στο μέλλον. Ο «μη-γραμμικός χρόνος» εννοεί όλα όσα συνέβησαν, συμβαίνουν και θα συμβούν, να συμβαίνουν ταυτόχρονα χωρίς μήκος γραμμής ή «δρόμου».

 

Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι οικείοι με την έννοια του να αναγνωρίζουμε και να ξεχωρίζουμε τα δέντρα και το δάσος. Η έννοια σημαίνει το να κατανοούμε την διαφορά μεταξύ ενός συνόλου και των στοιχείων που το αποτελούν, δίνοντας ίδιου βάρους αλλά διαφορετικής φύσης σημασία και στις δύο οπτικές, του συνόλου, και του κάθε στοιχείου που το αποτελεί. «Δάσος» και «δέντρα» είναι μεταφορικές έννοιες, για να εικονογραφήσουν το πλαίσιο της κριτικής και αναλυτικής σκέψης πάνω σε οποιοδήποτε θέμα.

Διατηρώντας την μεταφορική αυτή εικονογράφηση, ας μπούμε σε περισσότερη λεπτομέρεια: Η έννοια «Δέντρα» συμπεριλαμβάνει πολλών ειδών και μεγεθών δέντρα, αλλά και θάμνους, χόρτα, λουλούδια. Έπειτα είναι και οι ζώντες οργανισμοί από μυρμήγκια έως πιθήκους, αλλά και μικρόβια, που ζουν μέσα στο «Δάσος». Και, φυσικά, η εικονογράφηση του δάσους δεν θα ήταν πλήρης αν δεν συμπεριληφθεί στην εικόνα και ο άνθρωπος που κοιτάει το δάσος, και εμείς που κοιτάμε τον άνθρωπο που κοιτάει το δάσος.

Έπειτα, τι συμπεριλαμβάνει η έννοια «Δάσος»; Ένα μεμονωμένο δάσος, ας πούμε διαμέτρου ενός χιλιομέτρου, στο Τατόι, ή ένα δασάκι σαν τον Κήπο δίπλα στην Βουλή στην Αθήνα, ή ένα δάσος σαν τον Αμαζόνιο, διαμέτρου πάνω από τρεις χιλιάδες χιλιόμετρα;

Και, στο πλαίσιο της εικονογράφησης αυτού του σκεπτικού, γιατί το «Δάσος» να είναι μόνο ο Αμαζόνιος. Γιατί όχι όλα τα δάση του πλανήτη; Και αν σκεφτούμε ότι αντικειμενικά η έννοια, μεταφορικά, θα περιλάμβανε όλη τη βλάστηση του πλανήτη, και χλωρίδα αλλά και πανίδα, γιατί μόνο του πλανήτη μας και όχι όλη την χλωρίδα και πανίδα που υπάρχει σε όλους τους πλανήτες του Γαλαξία μας; Γιατί μόνο του Γαλαξία μας και όχι όλου του Σύμπαντος.

Εμείς, με τα πολύ στενά βιολογικά, οργανικά όριά μας και δομή, αντιλαμβανόμαστε το Σύμπαν σε τρεις διαστάσεις μέσα στα πλαίσια των οποίων γεγονότα συμβαίνουν και εξελίσσονται αλληλένδετα σε γραμμικό χρόνο: πριν-τώρα-μετά: η συνειδητοποίηση της ροής του γραμμικού χρόνου είναι η βάση της αντίληψης της «ύπαρξης»: σκέπτομαι, άρα υπάρχω. Για εμάς, το Σύμπαν είναι το παν που υπήρξε, υπάρχει και θα υπάρξει. Ενώ είμαστε ομοούσια μέρη του σύμπαντος θεωρούμε εαυτόν ξεχωριστό από το σύμπαν. Ξεχωριστό σαν τον άνθρωπο που κοιτάει το δάσος.

Στο τέλος της ικανότητας διανόησης που είναι εφικτή από τον βιολογικό μας οργανικό εγκέφαλο, όσον αφορά την μεταφορική έννοια «Δάσος και Δέντρα», βρίσκεται η ερώτηση: Πόσο μεγάλο είναι το «Δάσος», Σύμπαν. Στην ερώτηση αυτή, συνήθως ξεχνάμε, ή αποφεύγουμε, ή δεν κατανοούμε, το ότι η έκφραση «Σύμπαν» είναι αφηρημένη αν δεν προσδιορίσουμε την διαφορά στην αντίληψή μας μεταξύ των διαστάσεων του σύμπαντος και τον χρόνο ύπαρξης του σύμπαντος. Στον Ορίζοντα αυτής της σκέψης βρίσκεται μια πολύ απλή ερώτηση: Είναι άραγε το μέγεθος του Σύμπαντος άπειρο, ή έχει συγκεκριμένο μέγεθος που κάπου να σταματά; Πιο αναλυτικά, αυτή δεν είναι μια ερώτηση αλλά δύο: 1) Έχει το σύμπαν άπειρο μέγεθος; Και, 2) Υπάρχει το σύμπαν σε άπειρο χρόνο.

Εμείς μπορούμε να κατανοήσουμε χρόνο και χρόνο σαν δύο διαφορετικές εκφράσεις εμπειρίας. Αυτό είναι το πρώτο μας πρόβλημα. Είναι πρόβλημα επειδή στην δομή του σύμπαντος ο χρόνος δεν είναι κάτι που εξελίσσεται στον χώρο, αλλά είναι συνεχές και μη-γραμμικό μέρος του χώρου. Χωροχρόνος. Το σύμπαν είναι ο χωροχρόνος. Είναι άραγε άπειρο ή έχει τέλος;

Η λέξη «Άπειρο» αναφέρεται στην έννοια του να μην υπάρχει τέλος. Απόσταση χωρίς τέλος. Χρόνος χωρίς τέλος. Μάζα (βάρος) χωρίς τέλος. Σύμπαν χωρίς τέλος.

Κάτι που είναι «Άπειρο» δεν μπορεί εκ προσδιορισμού, μόνο να μην έχει τέλος αλλά πρέπει να μην έχει και αρχή. Μιλάμε για ένα όριο, ένα σύνορο, ένα φυσικό σημείο. Αν κάτι έχει αρχή αλλά δεν έχει τέλος, έχει ένα όριο, ένα σημείο, την αρχή του. Το πραγματικό άπειρο δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος. Ο ανθρώπινος νους μπορεί να εξηγήσει, θεωρητικά, το άπειρο, αλλά δεν έχει την ικανότητα διανόησης να το συλλάβει, το άπειρο, σαν έννοια πραγματικότητας.

Ένας τρόπος να σκεφτούμε το άπειρο είναι να κατανοήσουμε ότι αν αφαιρέσουμε ένα δισεκατομμύριο τρισεκατομμύρια μονάδες από το άπειρο, μας μένει το άπειρο. Ότι και να αφαιρέσουμε ή  να προσθέσουμε στο άπειρο, ξεκινάμε με άπειρο, πριν την αφαίρεση ή πρόσθεση, και καταλήγουμε σε άπειρο μετά την αφαίρεση ή πρόσθεση. Σκεφτείτε τούτο: Αν αφαιρέσουμε το άπειρο από το άπειρο, μας μένει άπειρο. Αν προσθέσουμε άπειρο στο άπειρο, έχουμε άπειρο. Μια καλή ερώτηση είναι σε τι διαφέρει το Άπειρο από το Μηδέν; 

Είναι, το Άπειρο και το Μηδέν δύο αντίθετα όπως το Μαύρο και το Άσπρο; Ή μήπως η διαφορά του Άπειρου από το Μηδέν μοιάζει περισσότερο με την διαφορά μεταξύ της ώρας 00:00:01 και 11:59:59 στον κύκλο ενός ρολογιού; Τα δύο αυτά σημεία του ρολογιού έχουνε χρονική απόσταση μεταξύ τους, ταυτόχρονα, και έντεκα ώρες, πενήντα εννέα λεπτά και πενήντα εννέα δευτερόλεπτα, αλλά και ένα μόνο δευτερόλεπτο.  Ή μήπως η διαφορά δεν είναι ούτε καν το δευτερόλεπτο, αλλά είναι το αν κοιτάς το 12:00 στην κορφή του κύκλου του ρολογιού από τα αριστερά, ερχόμενος από τις 11:00 ή το αν το κοιτάς από τα δεξιά, ερχόμενος από τις 01:00;

Ρωτάμε αν το σύμπαν είναι άπειρο ή αν έχει τέλος σε διάσταση και χρόνο. Σκεπτόμενοι το σύμπαν, σκεπτόμαστε την έκτασή του, δηλαδή πόσο μακριά φτάνει, και, ξεχωριστά σκεφτόμαστε και το πόσο χρόνο θα διαρκέσει. Στο βιολογικά/οργανικά θεμελιωμένο σκεπτικό μας, βλέπουμε σαν πιθανό να είναι άπειρο το μέγεθος του σύμπαντος, και, ξεχωριστά να είναι άπειρη η χρονική διάρκεια του σύμπαντος. Κατά τα όρια της ικανότητάς μας για διανόηση, μπορεί το σύμπαν να είναι άπειρο σε μέγεθος αλλά να έχει κάποτε τέλος στον χρόνο ύπαρξής του. Ή μπορεί το σύμπαν να έχει συγκεκριμένο μέγεθος αλλά να υπάρχει επ’ άπειρο. Ή να έχει συγκεκριμένο μέγεθος και συγκεκριμένη διάρκεια ύπαρξης. Ή, και πάλι, να έχει άπειρο μέγεθος και άπειρη διάρκεια ύπαρξης.

Όμως το να υποθέτουμε την πιθανότητα ορίου στον χώρο ή στον χρόνο είναι μια παγίδα διανόησης. Επειδή, αν το σύμπαν έχει συγκεκριμένο χώρο που κάπου σταματά, τότε, που βρίσκεται αυτό το σύμπαν; Τι υπάρχει πέρα από τα όριά του; Και, αν το σύμπαν υπάρχει για συγκεκριμένο χρόνο, με αρχή και τέλος, τι συνέβη πριν; Και τι θα συμβεί μετά την χρονική ύπαρξη του σύμπαντος. Άρα, και αν ακόμη αποδώσουμε την πιθανότητα ορίων στον χώρο ή, και στον χρόνο, και πάλι οδηγούμαστε, από την επόμενη ερώτηση, στο άπειρο.

Το πρώτο μας λάθος είναι ότι ξεχωρίζουμε το μέγεθος από τον χρόνο ύπαρξης. Είναι σαν να ξεχωρίζουμε, ας πούμε, την χλωρίδα και την πανίδα του «δάσους» χωρίς να κατανοούμε ότι και τα φυτά (χλωρίδα) είναι ζωντανά, άρα η διαχώριση χλωρίδας και πανίδας είναι αυθαίρετη και άνευ νοήματος. Και ξεχνάμε ότι όλο το «δάσος» βρίσκεται πάνω σε έδαφος, χώμα και βράχια, και ότι, συνεπώς, στην έννοια «Δάσος και Δέντρα» εννοούμε όλα, φυτά, ζώα, οργανισμούς, μικρόβια, δέντρα, θάμνους, λουλούδια… και το έδαφος στο οποίο βρίσκεται. Το Παν.

Το δεύτερο λάθος μας είναι η αίσθηση που δίνουμε στην υφή του χρόνου, και πόσο «γρήγορα» κυλά.

Έχουμε αποδείξει (για την ώρα) ότι το σύμπαν έχει ηλικία 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια, δηλαδή, 13.800.000.000 χρόνια. Πιστεύουμε ότι έχει αρχή στον χρόνο, την στιγμή του Μεγάλου Μπαμ, και δεν γνωρίζουμε αν θα έχει χρονικό τέλος ή αν θα συνεχίσει επ’ άπειρο, και λέμε ότι από την αρχή του σύμπαντος μέχρι σήμερα έχουν περάσει 13.800.000.000 χρόνια.

Τι εννοούμε με την λέξη «χρόνια»; Ένας χρόνος είναι μια περιστροφή του πλανήτη Γη γύρω από το άστρο Ήλιος. Δηλαδή, το σύμπαν υπάρχει για χρόνο που αντιπροσωπεύεται από 13.800.000.000 περιστροφές της Γης γύρω από τον Ήλιο (κι’ ας έχει υπάρξει το ηλιακό μας σύστημα για μόνο 4,5 από τα τελευταία 13,8 δισεκατομμύρια «χρόνια»).

Και πόσο «μακρύς» είναι ένας χρόνος; Όλη μας η ύπαρξη του καθενός είναι, ας πούμε, περίπου 80 ή 90, ή 100 περιστροφές της Γης γύρω από τον Ήλιο. Για μας, μια ολόκληρη ζωή. Τόσο πολύς χρόνος, 80, 90, 100 χρόνια, από μωράκια μέχρι βαθιά ηλικιωμένοι και ηλικιωμένες… Στην «ηλικία» του σύμπαντος χωράνε οι ολόκληρες ζωές 172 εκατομμυρίων ανθρώπων, η μία μετά την άλλη. Τα 13.800.000.000 χρόνια είναι πολύς, πολύς καιρός, κατά την δική μας αίσθηση του περάσματος του χρόνου. 172 εκατομμύρια ζωές.

Τώρα, κοιτάξτε έναν ανεμιστήρα. Τα φτερά του γυρνάνε με ταχύτητα περίπου 250 περιστροφές το λεπτό. Φανταστείτε ότι το κέντρο του ανεμιστήρα είναι ο ήλιος και στην άκρη ενός από τα φτερά είναι η Γη. Ο ανεμιστήρας γύρισε 13.800.000.000 φορές από την γέννηση του σύμπαντος, όμως, σε ανθρώπινη αίσθηση του περάσματος του χρόνου, κοιτάζοντας τον ανεμιστήρα να γυρνά τόσο γρήγορα που δεν ξεχωρίζουμε καν τα φτερά του ανεμιστήρα, η αίσθηση της ηλικίας του σύμπαντος, αν η Γη γυρνά σαν ανεμιστήρας γύρω από τον ήλιο, είναι 105 χρόνια εμπειρίας μας, όχι 13,800,000,000.

Η αίσθηση του χρόνου όπως την συλλαμβάνουμε εμείς έχει έννοια μόνο για εμάς και τον οργανικό μας εγκέφαλο και το βιολογικά εξελισσόμενο κορμί μας. Όσον αφορά την αίσθηση του πόσο «μακρύς» είναι ο «χρόνος», το πόσο γρήγορα ή αργά κυλά η εμπειρία του χρόνου. Δεν υπάρχει στο σύμπαν τίποτα που να το προσδιορίζει. Το σύμπαν δεν «αισθάνεται» αν ο χρόνος είναι μια ολόκληρη ζωή ή ένα κλάσμα του δευτερολέπτου. Για εμάς, μια ολόκληρη ζωή είναι περίπου 80 χρόνια. Για μια μύγα, μια ολόκληρη ζωή είναι περίπου 24 ανθρώπινες ώρες.

Αν ένας άνθρωπος επιβιβαστεί σε ένα υπερωκεάνιο στο Σάουθάμπτον να ταξιδέψει στην Νέα Υόρκη, θα φτάσει σε πέντε μέρες και αυτές οι πέντε μέρες αντιπροσωπεύουν το 1/5.840 της ζωής του των περίπου 29.200 ημερών. Αν μαζί με τον άνθρωπο, στο Σάουθάμπτον, επιβιβαστεί και μία μύγα, στην Νέα Υόρκη θα φτάσουν τα δισέγγονά της.

Στην αρχή της διαδικασίας κατανόησης του τι είναι χρόνος βρίσκεται η απόπειρα να κατανοήσουμε ότι η αίσθησή μας του μήκους του χρόνου είναι αυθαίρετη και άνευ νοήματος, πέρα του τι σημαίνει για εμάς. Ένας άλλος τρόπος να το επεξεργαστούμε αυτό είναι να αισθανθούμε πως περνάει ο χρόνος για μας κατά την διάρκεια της ημέρας και μετά να συλλογιστούμε ότι ένα όνειρο που είδαμε όταν κοιμόμασταν εχτές φάνηκε σαν να διήρκεσε πολλές ώρες ενώ στην πραγματικότητα ένας ηλεκτρονικός μετρητής θα είχε μετρήσει ότι ο εγκέφαλός μας ονειρεύτηκε για ενάμισι ή δύο λεπτά μόνο. Η περίοδος του ύπνου και των ονείρων, συγκρινόμενη με την περίοδο όταν είμαστε ξύπνιοι, αποδεικνύει ότι ακόμα και για μας, η αίσθηση του πόσο γρήγορα, ή σιγά, περνά ο χρόνος είναι μια εντελώς προσωπική και υποκειμενική αξιολόγηση. Μια αίσθηση που γεννιέται από την οργανική μας βιολογία, η οποία γεννά την αυτοσυνείδηση ταυτότητας. Όχι μια αντικειμενική πραγματικότητα της δομής του σύμπαντος.

Όταν περπατάμε στον δρόμο σκεφτόμαστε τον προορισμό μας, σκεφτόμαστε την ημέρα μας, το χτες, το αύριο, προσέχουμε για αυτοκίνητα, κοιτάμε άλλους ανθρώπους. Δεν πηγαίνει το μυαλό μας να σκεφτούμε πως αισθάνεται για την ύπαρξή του ένα μυρμήγκι που σπρώχνει ένα σουσάμι στην άκρη του πεζοδρομίου 100 μέτρα πίσω μας. Το σύμπαν Είναι. Δεν είπα «το σύμπαν υπάρχει», είπα το σύμπαν Είναι. Για το σύμπαν δεν έχει καμία σημασία του πως ένα ανθρώπινο ον αισθάνεται το πέρασμα του χρόνου. Για το σύμπαν, ο συνολικός χρόνος για τον οποίον Είναι, μπορεί να είναι τρισεκατομμύρια χρόνια ή ένα κλάσμα του δευτερολέπτου. Για το σύμπαν, δεν έχει έννοια η αίσθηση του χρόνου. Για το σύμπαν το μόνο που έχει έννοια είναι το παν του συνόλου των συμβάντων, στον χωροχρόνο.

Αυτά, για την ώρα, όσον αφορά την χρονική διάρκεια του σύμπαντος. Πόσο μεγάλο όμως, σε αποστάσεις είναι το σύμπαν; Γνωρίζουμε ένα μέρος της απάντησης.

Υπάρχουν περισσότερα άστρα στο γνωστό σε εμάς σύμπαν από όλους τους κόκκους άμμου σε όλες της παραλίες της Γης. Ένας παράλογος αριθμός πέρα από ανθρώπινη κατανόηση. Και όμως, πέρα από αυτή την αφθονία ύλης, η ύλη βρίσκεται συγκεντρωμένη σποραδικά μέσα στο κενό. Αν ένα άστρο είναι ένας κόκκος άμμου, το πλησιέστερο άστρο, ο πλησιέστερος κόκκος άμμου, απέχει 10 χιλιόμετρα ο ένας από τον άλλο.

Κοιτώντας από την Γη, σε οποιαδήποτε κατεύθυνση στην σφαίρα του ουρανού, μπορούμε να δούμε αντικείμενα που βρίσκονται σε απόσταση 13,8 δισεκατομμύρια έτη φωτός από την Γη. Έχουμε ήδη φωτογραφήσει ένα πρωτο-γαλαξία καθώς σχηματιζόταν πριν 13,4 δισεκατομμύρια χρόνια, του οποίου το φως έκανε 13,4 δισεκατομμύρια χρόνια να φτάσει σε εμάς. Ένα έτος φωτός είναι απόσταση 9.460.800.000.000 χιλιομέτρα (εννιάμισι τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα). Τα 13,8 δισεκατομμύρια έτη φωτός είναι απόσταση 130.559.040.000.000.000.000.000 χιλιομέτρων (εκατόν τριάντα και μισό εκατομμύρια τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα).

Η μεγαλύτερη απόσταση στην οποία μπορούμε να δούμε κάτι, είναι αυτή: εκατόν τριάντα και μισό εκατομμύρια τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα ή 13,8 έτη φωτός, επειδή η ηλικία του σύμπαντος είναι 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια και το φως ταξίδεψε επί 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια για να φτάσει σε εμάς, να το δούμε.

Άρα το μέγεθος του σύμπαντος που μπορούμε να δούμε είναι μια σφαίρα γύρω μας, ακτίνας 13,8 δισεκατομμυρίων ετών φωτός, ή διαμέτρου 27,6 δισεκατομμυρίων ετών φωτός. Αυτό είναι το γνωστό, σε εμάς, σύμπαν. Όμως, 13,8 δισεκατομμύρια έτη φωτός είναι το πόσο πίσω στον χρόνο βρίσκεται το απώτερο σημείο που βλέπουμε σήμερα. Το γνωστό σε εμάς σύμπαν είναι μεγαλύτερο σε σημερινή απόσταση, επειδή το αντικείμενο που ήταν πριν 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια εκεί που το βλέπουμε σήμερα, άλλαξε θέση καθώς επεκτεινόταν το σύμπαν, και ενώ σήμερα το βλέπουμε εκεί που ήταν τότε, σήμερα στην πραγματικότητα βρίσκεται πολύ πιο μακριά.

Η επιστήμη πιστεύει ότι το γνωστό σύμπαν σήμερα έχει ακτίνα 46 δισεκατομμύρια έτη φωτός, ή διάμετρο 92 δισεκατομμύρια έτη φωτός. Επειδή, αυτό που απείχε 13,8 δισεκατομμύρια έτη φωτός από εμάς πριν 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια, σήμερα βρίσκεται 46 δισεκατομμύρια έτη φωτός από εμάς. Ναι, το σύμπαν επεκτείνεται με αύξοντα ρυθμό με ταχύτητα μεγαλύτερη της ταχύτητας του φωτός.

Άρα, πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε πως το γνωστό σε εμάς σύμπαν όπως το βλέπουμε από την Γη, είναι μια σφαίρα γύρω μας διαμέτρου 92 δισεκατομμυρίων ετών φωτός και εμείς είμαστε στο κέντρο της ορατής, σε εμάς, σφαίρας.

Αυτό που δεν γνωρίζουμε και δεν πρόκειται ποτέ να γνωρίσουμε είναι τι υπάρχει πέρα από 46 δισεκατομμύρια έτη φωτός από την Γη. Και αν ακόμα είχαμε διαστημόπλοια ή μεθόδους μετακίνησης στην ταχύτητα του φωτός, μέχρι να φτάσουμε στην άκρη του σύμπαντος που βλέπουμε από την Γη, το όριο αυτό θα είχε μετακινηθεί με την επέκταση του σύμπαντος πολύ πιο μακριά. Δεν θα μπορέσουμε ποτέ, με οποιαδήποτε τεχνολογία, να φτάσουμε στο «ορατό» όριο του σύμπαντος για να απαντήσουμε στην ερώτηση του τι υπάρχει πέρα από αυτό.

Όχι μόνο δεν θα μπορέσουμε ποτέ να απαντήσουμε στην ερώτηση του αν το σύμπαν μας είναι άπειρο σε χώρο, αλλά δεν ξέρουμε ακόμα αν οι τρεις διαστάσεις του χώρου είναι ευθείες ή όχι –σαν να ρωτάμε αν η Γη είναι επίπεδη, ή αν είναι σφαίρα.

Αν σταθούμε στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη στο Σύνταγμα με μια πυξίδα και κοιτάξουμε σε κατεύθυνση 307,53 μοιρών, μπροστά μας βρίσκεται η Νέα Υόρκη σε απόσταση 7.947 χιλιομέτρων.  Αν γυρίσουμε στην αντίθετη κατεύθυνση και κοιτάξουμε σε κατεύθυνση 127,53 μοιρών, μπροστά μας είναι και πάλι η Νέα Υόρκη, σε απόσταση περίπου 32.000 χιλιομέτρων.

Η επιστήμη σήμερα πιστεύει ότι είναι πιθανόν το ίδιο να συμβαίνει και με το σύμπαν, δηλαδή αν κοιτάξουμε προς μια κατεύθυνση κάποτε θα φτάσουμε σε κάποιο μακρινό αντικείμενο, και αν κοιτάξουμε προς την αντίθετη κατεύθυνση κάποτε θα φτάσουμε σε ένα μακρινό αντικείμενο που δεν είναι διαφορετικό αλλά το ίδιο ακριβώς και στις δύο κατευθύνσεις. Ότι δηλαδή, όπως η Γη δεν είναι επίπεδη αλλά σφαιρική, και κοιτάμε την Νέα Υόρκη από δύο αντίθετες κατευθύνσεις σε διαφορετική απόσταση από εμάς, έτσι και το σύμπαν δεν αποτελείται από ευθείες αλλά από χώρο που καμπυλώνει στον εαυτό του. Ή έννοια του Άπειρου παίρνει στο πλαίσιο αυτής της υπόθεσης μια εντελώς διαφορετική υφή την οποία ο οργανικός μας εγκέφαλος δεν μπορεί να συλλάβει. Όπως και δεν μπορούμε να συλλάβουμε τι σημαίνει το ότι ο χώρος και ο χρόνος είναι Ένα: χωροχρόνος.

Ότι, δηλαδή, είτε κοιτάξουμε στο σύμπαν προς μια κατεύθυνση είτε προς την αντίθετη, κάπου μπροστά μας πιθανόν να βρίσκεται η Γη και από την μια κατεύθυνση και από την άλλη. Ο εαυτός μας κοιτάει προς την ίδια κατεύθυνση που κοιτάμε εμείς και εμείς θεωρητικά βλέπουμε το πίσω μέρος του κεφαλιού μας, και από τις δύο αντίθετες κατευθύνσεις. Είναι σαν να λέμε ότι καθώς στεκόμαστε στο Σύνταγμα κοιτώντας ανατολικά, θα δούμε το πίσω μέρος του κεφαλιού μας κοιτώντας γύρω από την σφαιρική Γη. Η επιστήμη κάνει αυτή την υπόθεση, σήμερα, ως πιθανόν να ισχύει, αλλά δεν μπορεί να υποθέσει αν η απόσταση είναι δύο, δέκα, ή χίλιες φορές μεγαλύτερη από την ηλικία του σύμπαντος και το ορατό σε εμάς σύμπαν.

Μπορεί να πει κανείς ότι αν το σύμπαν είναι άπειρο, τότε κοιτάμε πάντα μπροστά και δεν θα δούμε ποτέ το πίσω μέρος του κεφαλιού μας. Όμως το να έχει το σύμπαν δομή η οποία να στριφογυρνά εις εαυτόν δεν αποκλείει το να είναι και άπειρο. Ιδίως όταν το άπειρο είναι η ίδια η δομή του.

Μιλώντας για απόσταση και χρόνο πρέπει να συλλογιστούμε την φύση ενός ταξιδιού. Πόσο μακριά μπορούμε να φτάσουμε σε πόσο χρόνο. Γνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να ταξιδέψουμε με ταχύτητα μεγαλύτερη από την σταθερή τιμή διάδοσης ενέργειας (αυτό που λανθασμένα αποκαλούμε ταχύτητα του φωτός). Και ότι η ταχύτητα αυτή είναι 299.792.452 μέτρα το δευτερόλεπτο, που για συντομία το λέμε 300.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Δηλαδή, όταν κοιτάμε το φεγγάρι το βλέπουμε όπως ήταν πριν ένα δευτερόλεπτο και όταν κοιτάμε τον ήλιο τον βλέπουμε όπως ήταν πριν οκτώ λεπτά. Και όταν κοιτάμε τον γειτονικό μας γαλαξία της Ανδρομέδας τον βλέπουμε όπως και εκεί που ήταν πριν δύο εκατομμύρια χρόνια.

Δεν είναι δυνατόν να ξεπεράσουμε την δεδομένη τιμή διάδοσης ενέργειας (να ταξιδέψουμε γρηγορότερα από το φως), ούτε καν 100% σε αυτή την ταχύτητα. Μπορούμε με την κατάλληλη τεχνολογία να φτάσουμε 99,999999% της ταχύτητας του φωτός, αλλά ποτέ 100%. Δηλαδή, αν αποφασίσουμε να ταξιδέψουμε στο κοντινότερό μας άστρο, το Άλφα Κένταυρος, που βρίσκεται σε απόσταση 4,4 ετών φωτός από την Γη, και έχουμε ένα διαστημόπλοιο που ταξιδεύει με 99%  της ταχύτητας του φωτός θα φτάσουμε εκεί σε κάτι παραπάνω από τέσσερα χρόνια και πέντε μήνες.

Όμως κάτι περίεργο συμβαίνει όταν πλησιάζεις την ταχύτητα του φωτός, όπως αποδεικνύει η Θεωρία της Σχετικότητας. Ενώ κοιτάς το ρολόι σου και λειτουργεί κανονικά, και εσύ αισθάνεσαι τα πάντα απόλυτα σωστά και στην θέση τους, ο χρόνος στην Γη περνάει πολύ πιο γρήγορα από όσο περνάει για σένα που ταξιδεύεις με 99% της ταχύτητας του φωτός. Από την στιγμή που θα φύγεις με το διαστημόπλοιό σου από την Γη, οι άνθρωποι στην Γη θα περιμένουν τέσσερα χρόνια και πέντε μήνες να φτάσεις στον Άλφα Κένταυρο. Για σένα όμως το ταξίδι θα έχει διαρκέσει λίγα λεπτά. Άλλα λίγα λεπτά για να επιστρέψεις στην Γη, και για σένα ήταν μια πολύ γρήγορη εκδρομή, αλλά, όταν επιστρέψεις στην Γη θα έχουν περάσει σχεδόν εννέα χρόνια, για την Γη και εκείνους που σε περίμεναν. Αυτό, αν ταξιδεύεις με 99,9 της ταχύτητας του φωτός συνεχώς από την Γη στον Άλφα Κένταυρο. Στην πραγματικότητα, όπως θα δούμε παρακάτω, χρειάζεται χρόνος επιτάχυνσης από το 0 στο 99,9% και επιβράδυνσης από το 99,9% στο 0.

Όταν σκεπτόμαστε ταξίδια από την Γη σε προορισμούς πέρα από το ηλιακό μας σύστημα πρέπει να κατανοήσουμε τις αποστάσεις και το γεγονός ότι σήμερα τέτοια ταξίδια δεν είναι εφικτά: το γρηγορότερο διαστημόπλοιο που έχουμε κατασκευάσει χρειάζεται 80.000 χρόνια για να φτάσει στο κοντινότερό μας αστέρι, τον Άλφα Κένταυρο, που απέχει μόνο 4,4 έτη φωτός από εμάς.

Στην θεωρητικά εφικτή επιστήμη υπάρχουν δύο ήδη διαστημοπλοίων:

1) Διαστημόπλοιο επιτάχυνσης, όπου το σκάφος επιταχύνεται σταθερά με 1 g το δευτερόλεπτο (1 g είναι η μονάδα βαρύτητας στην επιφάνεια της Γης), δηλαδή αυξάνει την ταχύτητά του κατά 10 μέτρα το δευτερόλεπτο για κάθε δευτερόλεπτο του ταξιδιού. Ενώ ξεκινά σιγά, σύντομα η ταχύτητά του αυξάνεται γεωμετρικά και τελικά αρχίζει να πλησιάζει την ταχύτητα του φωτός. Η ταχύτητα του φωτός δεν είναι ταχύτητα, ούτε το φως είναι φως. Μιλάμε για την τιμή διάδοσης κυμάτων ενεργείας η οποία είναι και σταθερή παντού, και σχετική με δύο διαφορετικά σημεία συν τον παρατηρητή. Τίποτα δεν μπορεί να μετακινηθεί με τιμή κίνησης ανώτερη της τιμής διάδοσης κυμάτων ενεργείας. Με διαστημόπλοιο επιτάχυνσης 1 g μπορούμε να πλησιάσουμε και το 9,99998% της ταχύτητας διάδοσης ενεργείας αλλά ποτέ δεν θα φτάσουμε στο 100%.

Το ενδιαφέρον είναι ότι όσο πλησιάζουμε την ταχύτητα του φωτός τόσο ο χρόνος κυλά για εμάς πολύ πιο σιγά σχετικά με το «γύρω μας» που δεν κινείται μαζί μας, όπως και την Γη που αφήσαμε πίσω μας. Το πραγματικό αυτό φαινόμενο λέγεται Χρονική Διαστολή, όπου, ταξιδεύοντας με 99,9% την ταχύτητα διάδοσης ενεργείας ο χρόνος περνά κανονικά για εμάς μέσα στο διαστημόπλοιο και τα ρολόγια μας λειτουργούν κανονικά, αλλά μπορούμε να έχουμε διανύσει απόσταση, ας πούμε, 50,000 έτη φωτός σε 20 δικά μας χρόνια ενώ στην Γη που αφήσαμε πίσω θα έχουν περάσει 50,000 χρόνια --και θα χρειαστούν άλλα 50,000 χρόνια για να φτάσει στην Γη η πληροφορία του ότι αφιχθήκαμε σε απόσταση 50,000 ετών φωτός από την Γη.

Άρα, ενώ τέτοιο ταξίδι είναι θεωρητικά εφικτό με την κατάλληλη τεχνολογία, οι άνθρωποι και ο πολιτισμός που αφήσαμε πίσω στην Γη δεν θα μάθουν ποτέ τι απέγινε με εμάς.

2) Διαστημόπλοιο με μηχανισμό στρέβλωσης του χώρου (warp drive) όπου ένας μηχανισμός βασισμένος σε κύματα βαρύτητας δημιουργεί μια «φούσκα» γύρω από το διαστημόπλοιό μας και το θέτει κυριολεκτικά εκτός χώρου του σύμπαντος, και έτσι το διαστημόπλοιό μας μέσα στην φούσκα αποκλεισμού από τους νόμους της φυσικής του σύμπαντος γλιστρά με ταχύτητες πολύ μεγαλύτερες του φωτός. Ένα τέτοιο διαστημόπλοιο θα μπορούσε να ταξιδέψει 50.000 έτη φωτός σε 32 χρόνια. Όμως σε αυτή την τεχνολογία δεν εισέρχεται η αρχή της Χρονικής Αναστολής, και για το ταξίδι μας των 50.000 ετών φωτός πέρασαν 32 χρόνια και για εμάς και για την Γη. Και αν στείλουμε την αναγγελία της άφιξής μας πίσω στην Γη, θα φτάσει εκεί σε άλλα 32 χρόνια, δηλαδή η Γη θα μάθει ότι φτάσαμε 50.000 έτη φωτός μακριά, 64 χρόνια αφού φύγουμε, 32 χρόνια αφού φτάσουμε.

Ο μηχανισμός στρέβλωσης χώρου, όμως, μπορεί να λειτουργήσει μόνο για ταξίδια σχετικά τοπικά μέσα στον Γαλαξία μας. Για να φτάσουμε με τέτοιο διαστημόπλοιο στον κοντινότερό μας άλλο γαλαξία, της Ανδρομέδας, δύο εκατομμύρια έτη φωτός από τον δικό μας γαλαξία, το πλήρωμα του διαστημοπλοίου θα χρειαζόταν 1.318 χρόνια.

Στην εξέλιξη της τεχνολογίας είναι πολύ περισσότερο εφικτό να χτίσουμε διαστημόπλοιο επιτάχυνσης παρά διαστημόπλοιο με μηχανισμό στρέβλωσης του χώρου. Επίσης ενώ με το διαστημόπλοιο επιτάχυνσης το πλήρωμα μπορεί αν ταξιδέψει απέραντες αποστάσεις σε γαλαξίες στην ζωή του, στο διαστημόπλοιο με μηχανισμό στρέβλωσης χώρου δεν θα μπορούσαν να το κάνουν αυτό σε μια ζωή. Απλά, ενώ το πλήρωμα μπορεί με  διαστημόπλοιο επιτάχυνσης να ζήσει απίθανα μεγάλα ταξίδια σε μια ζωή, στην Γη θα έχουν περάσει εκατομμύρια χρόνια και κανείς δεν θα είχε μάθει τι καταφέραμε και τι ανακαλύψαμε.

Για να το βάλουμε αυτό σε περισσότερο επιστημονική βάση, ένα διαστημόπλοιο δεν είναι δυνατόν να πάει από το μηδέν ξαφνικά στο 99% της ταχύτητας του φωτός. Διαστημόπλοιο με σταθερή επιτάχυνση που αυξάνει την ταχύτητά του κατά 10 μέτρα το δευτερόλεπτο για κάθε δευτερόλεπτο του ταξιδιού, μετά από δυόμισι ώρες θα έχει περάσει το φεγγάρι. Μετά από 36 ώρες θα έχουμε περάσει τον Άρη. Μετά από τρεις εβδομάδες θα έχουμε βγει από το ηλιακό μας σύστημα. Μετά από δέκα πέντε μήνες θα έχουμε διανύσει ένα έτος φωτός. Στα δύο έτη φωτός, την μισή απόσταση από την Γη στον Άλφα Κένταυρο, πρέπει να αρχίσουμε να μειώνουμε την ταχύτητα κατά 1 g το δευτερόλεπτο ώστε να μπορέσουμε να σταματήσουμε όταν φτάσουμε. Στα δύο έτη φωτός η ταχύτητά μας είχε φτάσει 87% της ταχύτητας του φωτός. Η ακριβής απόσταση από την Γη στον Άλφα Κένταυρο είναι 4,4 έτη φωτός. Αλλά, όταν φτάσουμε στον Άλφα Κένταυρο για μας το ταξίδι θα έχει διαρκέσει μόνο 3,5 χρόνια αντί 4,4 και για τους παρατηρητές στην Γη το ταξίδι των αστροναυτών θα έχει διαρκέσει 6 χρόνια. Οπότε στην πραγματικότητα αυτού του παραδείγματος ταξιδιού με τέτοιο διαστημόπλοιο που επιταχύνει την ταχύτητά του κατά 1 g το δευτερόλεπτο, το να πας στον Άλφα Κένταυρο και να γυρίσεις θα πάρει κάπου εφτά χρόνια για εμάς το πλήρωμα, αλλά περίπου 12 χρόνια για εκείνους που μας περιμένουν στην Γη. Αν όταν η αστροναύτης φύγει για το ταξίδι της είναι, και εκείνη και ο σύζυγός της 25 χρονών, όταν επιστρέψει εκείνη θα είναι 32 χρονών αλλά ο σύζυγός της θα είναι 37 χρονών. Αυτό, για ένα ταξίδι στο κοντινότερο αστέρι.

Αν αντί να πάμε στον Άλφα Κένταυρο αποφασίσουμε να πάμε κάπου αλλού, 20 έτη φωτός από την Γη αντί για 4,4, τότε το ταξίδι μας, μαζί με την επιστροφή θα διαρκέσει 13,4 χρόνια για μας αλλά 54 χρόνια για εκείνους που μας περιμένουν. Αν αντί για 20 έτη φωτός πάμε 150 έτη φωτός από την Γη, όταν επιστρέψουμε στην Γη θα έχουν περάσει 22 χρόνια για μας, αλλά για εκείνους που κάποτε σε περίμεναν στην Γη θα έχουν περάσει 600 χρόνια. Αν ταξιδέψουμε 50.000 έτη φωτός στην άκρη του Γαλαξία μας, και άλλα 50.000 έτη φωτός να επιστρέψουμε στην Γη, για μας θα έχουν περάσει 41 χρόνια. Στην Γη θα έχουνε περάσει 100.000 χρόνια. Αν τα νούμερα αυτά φαίνονται σαν να ταξιδεύουμε γρηγορότερα είναι επειδή χρειάζεται και επιτάχυνση και επιβράδυνση οπότε, φυσικά, όσο πιο μακριά φτάσουμε τόσο κοντύτερα και για περισσότερο από την απόσταση του ταξιδιού, θα φτάσουμε κοντυνότερα στην ταχύτητα του φωτός.

Αν ταξιδέψουμε στον κοντινότερό μας άλλο γαλαξία, την Ανδρομέδα, που απέχει 2.000.000 έτη φωτός από την Γη, το ταξίδι μας, με επιστροφή στην Γη θα έχει διαρκέσει 56 χρόνια για μας αλλά θα έχουν περάσει 5.000.000 χρόνια στην Γη. 

Μπορούμε αν θέλουμε να αποφασίσουμε για ένα πιο μακρινό ταξίδι, για την υπόλοιπη ζωή μας μέσα στο σχετιστικό πλέον, επιταχυνόμενο διαστημόπλοιό μας. Και κάποτε θα φτάσουμε στο σημείο από το οποίο δεν μπορεί να υπάρξει επιστροφή στην Γη επειδή η απόστασή μας σε συνδυασμό με την εξάπλωση του σύμπαντος, εξάπλωση με ταχύτητα μεγαλύτερη της ταχύτητας του φωτός, δεν μας δίνει πλέον την πιθανότητα, την ταχύτητα να επιστρέψουμε ποτέ στην Γη, η οποία θα απομακρύνεται από εμάς γρηγορότερα από όσο θα μπορούσαμε να προσπαθούμε να την πλησιάσουμε.

Το σύμπαν επεκτείνεται με ταχύτητα μεγαλύτερη του φωτός επειδή η ταχύτητα του φωτός, η τιμή διάδοσης ενέργειας, αν και απόλυτη, υφίσταται όταν υπάρχει ύλη με την οποία να σχετιστεί. Όταν οι γαλαξίες απέχουν τόσο ο ένας από τον άλλο ώστε να μην αλληλοεπιδρούν με βαρύτητα, τότε δεν τίθεται θέμα σχετικής ταχύτητας. Γι’ αυτό και όπως είπαμε παραπάνω, ένα αντικείμενο που βρισκόταν εκεί που βρισκόταν πριν 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια, τώρα δεν έχει μετατοπιστεί με την εξάπλωση του σύμπαντος κατά 13,8 δισεκατομμύρια έτη φωτός αλλά κατά 46 δισεκατομμύρια έτη φωτός.

Καθώς θα περνάνε εκατομμύρια χρόνια, για το σύμπαν γύρω μας, θα είμαστε ακόμα ζωντανοί, μέσα στο σχετιστικό διαστημόπλοιό μας να δούμε τους γαλαξίες να εξαφανίζονται στον μακρινό ορίζοντα, καθώς το σύμπαν επεκτείνεται όλο και περισσότερο, μέχρι που οι γαλαξίες θα είναι πέρα από το οπτικό μας πεδίο και θα είμαστε μόνοι, στο κενό... Άστρα θα εξαντλήσουν την καύσιμη ύλη τους και θα σβήσουν. Μαύρες Τρύπες άπειρης βαρύτητας θα σμίξουν και αργότερα θα χάσουν όλη την μάζα τους όπως προείδε ο Στήβεν Χώκινγ. Άτομα θα χάσουν τη συνέχεια των νετρονίων τους τα οποία με τον καιρό θα εξαϋλωθούν. Η ύλη θα σταματήσει να είναι σχετική και να υπάρχει. Γύρω από το διαστημόπλοιο μας θα είναι ένα κενό. Παντού. Τρισεκατομμύρια χρόνια έχουν περάσει που δεν μπορούμε καν να τα μετρήσουμε εφ’ όσον δεν υπάρχει πλέον ύλη για να δώσει τον ρυθμό του χρόνου. Το σύμπαν έφτασε στο απώτερο, απώτερο μέλλον και δεν έχει πλέον την ύλη για να «μετρήσει» τίποτα. Ούτε αποστάσεις ούτε χρόνο. Το σύμπαν έχει πλέον «ξεχάσει πως να σκέφτεται», σαν από γεροντική άνοια. Φτάσαμε στο άπειρο το οποίο δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε ούτε να μετρήσουμε. Το σύμπαν δεν έχει πλέον τα συστατικά του χώρου και του χρόνου. Βρισκόμαστε σε ένα τέλος χωρίς χώρο και χρόνο, το πραγματικό άπειρο, ή το μηδέν.

Πόσος χρόνος πέρασε από το Μεγάλο Μπαμ μέχρι να εξαϋλωθούν τα πάντα λόγω επέκτασης και λόγω φθοράς; Τρισεκατομμύρια χρόνια, ή μηδέν χρόνος; Για την ενέργεια, το σύμπαν αυτό καθαυτό, χρόνος μηδέν εφ’ όσον τα ρολόγια σταματάν στην ταχύτητα του φωτός. Για το σχετιστικό διαστημόπλοιό μας, αμέτρητα τρισεκατομμύρια χρόνια έξω, μια ανθρώπινη ζωή για μας, μέσα –και φτάσαμε σε μια κατάσταση όμοια σε συνθήκες με εκείνες πριν του Μεγάλου Μπαμ. Χρόνος μηδέν, χρόνος Άπειρος.

 

Η αρχή και το τέλος του σύμπαντος μια κατάσταση χωρίς ύλη, ενέργεια, χώρο ή χρόνο. Ένα τίποτα και, ανάμεσα στο τίποτα, η εξέλιξη του σύμπαντος, μια εξέλιξη που ξεκίνησε και κατέληξε από και στην ίδια ακριβώς κατάσταση, σε γραμμικό χρόνο μηδέν για το ίδιο το σύμπαν, όπου η συνεχής επανάληψη όλης της διαδικασίας δεν είναι γραμμική αλλά ταυτόσημη, με το σύμπαν να δημιουργείται, να εξελίσεται και, στο τέλος, να φτάνει ξανά στην αρχή του σε μηδέν γραμμικό χρόνο.

 

Τότε πλέον κοιτάμε όλο το δάσος, το άπειρο, το μηδέν και συνειδητοποιούμε κάτι σχετικά με την Ύπαρξη: Η Ύπαρξη υφίσταται μόνο στην λογική μας, βασισμένη στην απόδειξη που προσφέρει ο γραμμικός χρόνος. Όταν όμως σκεφτεί κανείς ότι στην πραγματικότητα της ενέργειας δεν υπάρχει γραμμικός χρόνος, πως μπορεί να γίνει ο συλλογισμός «σκέπτομαι άρα υπάρχω», όπου στο παρόν σκεπτόμαστε το παρελθόν και υποθέτουμε την ύπαρξη μέλλοντος; Στην πραγματικότητα του σύμπαντος υπάρχει μόνο χωροχρόνος, όχι χώρος και γραμμικός χρόνος. Εμείς συνειδητοποιούμε την ύπαρξη αλλά αυτό, η ύπαρξη όπως την κατανοούμε, είναι μια αυταπάτη. Μια ψευδαίσθηση, για εμάς που υπάρχουμε σε γραμμικό χρόνο.

Ο γραμμικός χρόνος υπάρχει μόνο όταν υπάρχει μάζα (ύλη). Η μάζα (ύλη) δημιουργείται όταν η αγνή και καθαρή άυλη ενέργεια μέσω του σωματιδίου Χιγκς Μπόσον δημιουργεί ύλη με μάζα. Σε μια πολύ πραγματική και πρακτική έννοια, η ύλη και ο γραμμικός χρόνος και η «Ύπαρξη» είναι τα απόβλητα της κατάστασης του Σύμπαντος το οποίο όμως υπάρχει σαν ενέργεια εκτός γραμμικού χρόνου. Σε μια πολύ πραγματική και πρακτική έννοια, συλλογιστείτε ένα καράβι που κινείται πάνω στον ωκεανό. Για το καράβι, ο εαυτός του δεν κινείται, αλλά κινείται ο ωκεανός γύρω του. Και η ύλη, ο γραμμικός χρόνος, η «Ύπαρξη» είναι οι κυματισμοί που αφήνει πίσω του το πλοίο από την πλώρη του…

Τι ακριβώς σημαίνει χωροχρόνος και πως είναι δυνατόν ο χρόνος να μην είναι γραμμικός με πριν-τώρα-μετά, παρελθόν-παρόν-μέλλον; Χρόνος που δεν είναι γραμμικός συμπεριλαμβάνει σε μια ενότητα όλα τα συμβάντα, συγχρόνως. Ο χρόνος είναι η διάσταση όπου ότι είναι πιθανόν να συμβεί, συμβαίνει ταυτόχρονα χωρίς μήκος γραμμικού χρόνου. 

Σκεφτείτε μια κινηματογραφική ταινία που παίζει σε γρήγορη κίνηση. Σκεφτείτε την κινηματογραφική ταινία της ζωής σας, αντί να διαρκέσει 100 χρόνια (να τα εκατοστίσετε), την βάζουμε σε γρήγορη κίνηση και τα 100 χρόνια τα βλέπουμε να περνάνε σε ένα δευτερόλεπτο. Το διανοείστε; Τώρα σκεφτείτε ότι τα 100 χρόνια σας, τα βλέπουμε, σε γρήγορη κίνηση, όχι σε ένα δευτερόλεπτο αλλά σε ένα χιλιοστό του δευτερολέπτου. Ένα εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου. Τώρα φανταστείτε ότι τα 100 χρόνια σας, και όλα τα συμβάντα των 100 ετών τα βλέπουμε σε …μηδέν χρόνο. Τώρα φανταστείτε ότι δεν μιλάμε για 100 χρόνια αλλά για τρισεκατομμύρια χρόνια. Χωροχρόνος. Άπειρο και, συνάμα, Μηδέν. Όπου το παν που είναι πιθανόν να συμβεί, άπειρες πιθανότητες συμβάντων, συνεχειών και εξέλιξης, όλες οι άπειρες πιθανότητες, συμβαίνουν σε γραμμικό χρόνο μηδέν. Σε ένα χώρο άπειρου μεγέθους.

Φανταστείτε την κινηματογραφική ταινία της συνολικής ύπαρξης του σύμπαντος να την κόψουμε καρέ-καρέ με ένα ψαλίδι και να συμπιέσουμε όλα τα ξεχωριστά καρέ σε μια μάζα. Μη-γραμμικός χρόνος γιατί όλα τα καρέ της ταινίας συνυπάρχουν. Χωροχρόνος.

Βεβαίως θα μου πείτε, υπάρχετε, επειδή διαβάζετε αυτά που γράφω και τα συλλογίζεστε. Πως είναι δυνατόν η ύπαρξη να είναι μια αυταπάτη εφ’ όσον υπάρχουμε για να κάνουμε την ερώτηση και να σκεφτούμε την απάντηση; Ο καθένας μας υπάρχει μέσα στον εαυτό του και την συνειδητοποίησή του. Ο καθένας μας βλέπει και σκέπτεται το σύμπαν γύρω του. Όμως ο καθένας δεν γνωρίζει πως βλέπει κάποιος άλλος το δικό του σύμπαν. Το σύμπαν το οποίο αντιλαμβάνεται ο καθένας είναι το δικό του σύμπαν. Ο κάθε οργανισμός που σκέπτεται, είναι ο ίδιος και μόνος του, ένα ολόκληρο σύμπαν.

Ένα άπειρο Δάσος όπου η ανάλυση του τι είναι τα δέντρα είναι μια μεγαλειώδης και εκπληκτική παραδοξολογία υποκειμενικής λογικής και τοπικών, μεμονωμένων πειραμάτων. Αν πέσει ένα δέντρο στο δάσος και δεν ήταν κανείς εκεί να το ακούσει, έκανε θόρυβο ή όχι; Η απάντηση είναι ότι, ναι, έκανε θόρυβο, επειδή ο «θόρυβος» δεν είναι θόρυβος αλλά κύματα ενέργειας στον αέρα. Και το δάσος δεν ενδιαφέρεται για το αν βρισκόταν το τύμπανο του αυτιού σας εκεί για να μεταφράσει στον εγκέφαλό σας τα κύματα ενέργειας σε αυτό που το συνειδητό σας αποδίδει σε «Κρακ-Μπουμ!»

Το ίδιο με το φως. Δεν υπάρχει «φως» περισσότερο από όσο υπάρχει «θόρυβος». Υπάρχουν κύματα ενέργειας σε όλα τα φάσματα από πολύ μακρές αποστάσεις μήκους κύματος μεταξύ των κυμάτων μέχρι ελάχιστα μικρές αποστάσεις. Τα κύματα μακρών αποστάσεων τα χρησιμοποιούμε για σήματα ραδιοφώνου. Τα κύματα ενέργειας πολύ μικρών αποστάσεων ανάμεσα στα κύματα είναι ραδιενέργεια. Κάπου στην μέση του φάσματος υπάρχουν ορισμένα μήκη κυμάτων στα οποία αντιδρά ένα βιολογικό όργανο που λέγεται αμφιβληστροειδής χιτώνας του ανθρώπινου ματιού. Και μέσω του νευρικού μας συστήματος ο οργανικός μας εγκέφαλος αποδίδει τα κύματα αυτά ενεργείας σαν την αυταπάτη «φως» (φωτεινότητα). Από αυτό το πολύ μικρό κομμάτι του φάσματος κυμάτων ενεργείας στο σύμπαν, τα μακρύτερα κύματα τα «βλέπουμε» σαν κόκκινα και τα κοντύτερα σαν μπλε, με το ουράνιο τόξο αναμεταξύ.

Η έννοια «φώς» και «χρώματα» είναι άλλη μια ανθρώπινη αυταπάτη. Το σύμπαν δεν ενδιαφέρεται για το τι «βλέπετε» ή τι «ακούτε». Ενδιαφέρεται μόνο για τα κύματα ενεργείας και την μάζα που το αποτελούν, των οποίων ο καθένας από εμάς είναι ομοούσιο και αδιαίρετο μέρος. 

Πιστεύαμε ότι ένας ζων οργανισμός σαν και εμάς, και το παν, αποτελούμαστε από κύτταρα, που αποτελούνται από μόρια που αποτελούνται από άτομα, που αποτελούνται από πρωτόνια και νετρόνια στον πυρήνα και ηλεκτρόνια σαν πλανήτες γύρω από τον πυρήνα. Τώρα γνωρίζουμε ότι υπάρχει και πιο μικρός κόσμος ακόμα, ο κόσμος της Κβαντικής Μηχανικής, τα υποσωματίδια που χτίζουν τα πρωτόνια τα νετρόνια και τα ηλεκτρόνια του ατόμου. Έχουμε αποδεδειγμένους νόμους που καθορίζουν την φυσική από άτομο και πάνω αλλά αυτοί δεν συμφωνούν με τους νόμους της Κβαντικής Μηχανικής από άτομο και κάτω. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουμε ανακαλύψει, δεν έχουμε κατανοήσει τους νόμους που καθορίζουν το παν. Δεν γνωρίζουμε καν αν υπάρχει κάτι ακόμα μικρότερο από την Κβαντικό Κόσμο ή κάτι μεγαλύτερο από τον κόσμο μας, του ατόμου.


Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι το σύμπαν είναι ενέργεια και ότι η ενέργεια μέσω του σωματιδίου Χιγκς Μπόσον μετατρέπεται σε μάζα η οποία επιτρέπει βαρύτητα, σχετικότητα και γραμμικό χρόνο.


~~~



Και αν ακόμα μπορούν όλα τα παραπάνω να γίνουν έστω και θεωρητικά κατανοητά, θα μου πείτε ότι απέχουν τόσο πολύ από την δική μας καθημερινή πραγματικότητα που φτάνουν να είναι άσχετα για εμάς, χωρίς λόγο να τα συλλογιζόμαστε –εφ’ όσον, πιθανόν να μου πείτε, όχι μόνο δεν προσθέτουν τίποτα το εποικοδομητικό στην καθημερινή μας ζωή, αλλά οδηγούν στο να σκεφτούμε ότι δεν υπάρχουμε καν με την έννοια που, εγω-κεντρικά, δίνουμε στην ύπαρξη.

Πιστεύω ότι, τουναντίον, θα χαραμίζαμε την ζωή μας αν δεν τα σκεπτόμασταν και δεν τα κατανοούσαμε αυτά, επειδή, κατά την γνώμη μου, έχουν άμεση επίδραση στο πως αισθανόμαστε την υπέροχη και θαυματουργή ζωή μας και σχέση με όλους τους άλλους γύρω μας και με το περιβάλλον μας.

Το βιολογικό και οργανικό κορμί μας, και ο καταπληκτικός βιολογικός, οργανικός υπολογιστής που είναι ο εγκέφαλός μας, ικανός για τόσο υπέροχα όνειρα και τόσους απαίσιους εφιάλτες, όπως είπε ποιητικά ο Κάρλ Σέηγκαν, αποτελείται από κύτταρα που αποτελούνται από μόρια που αποτελούνται από άτομα. Άτομα το καθένα με διαφορετικό αριθμό πρωτονίων, νετρονίων και ηλεκτρονίων, άτομα τα οποία δημιουργήθηκαν στην απαρχή του σύμπαντος και εξελίχθηκαν, ζυμώθηκαν μέσα σε τεράστια αστέρια πριν δισεκατομμύρια χρόνια, πριν τα αστέρια εκραγούν και σκορπίσουν στο σύμπαν γύρω τους τα άτομα τα οποία μας αποτελούν σήμερα.

Πως είναι δυνατόν, γνωρίζοντας περισσότερα για την φύση του σύμπαντος και κατανοώντας ότι τα άτομά μας ξεκίνησαν δισεκατομμύρια χρόνια πριν αποτελέσουν τον καθένα μας και θα συνεχίσουν να υπάρχουν τρισεκατομμύρια χρόνια αφότου σταματήσει να είναι οντότητα ο καθένας μας… να μην έχει αυτή η οπτική άμεση επίδραση στο πως βλέπουμε τους γύρω μας και τον κόσμο μας;

Πως είναι δυνατόν γνωρίζοντας, κατανοώντας και αισθανόμενοι όλα αυτά να συνεχίσουμε να βλέπουμε τους γύρω μας σαν τον Αλβανό, τον Βούλγαρο, τον Βλάχο, τον Πόντιο, τον χαζό, τον έξυπνο, τον δυνατό, τον αδύνατο, τον αριστερό, τον δεξιό, τον διαφορετικό. Να βλέπουμε τις διαφορές αντί τις ομοιότητες και να κρίνουμε τους άλλους αποδίδοντας το σωστό στον εαυτό μας. Να συμπληρώνουμε το κενό που αφήνει μέσα μας η γελοιότητα και άγνοια της σημερινής κοινωνίας μας με το να λέμε ότι είμαστε οι απόγονοι του Περικλή, του Σωκράτη και του Πυθαγόρα, πιστεύοντας ότι η δική μας γλώσσα είναι ανώτερης αξίας από την γλώσσα του Σαίξπηρ ή την γλώσσα εκείνων που έγραψαν το Έπος Γκιλγκαμές χίλια πεντακόσια χρόνια πριν γραφτούν τα Ομηρικά Έπη. Να βλέπουμε την δική μας στενή επικράτεια σαν το ομορφότερο μέρος της Γης και να απαιτούμε από τους άλλους να δοξάσουνε τον Ζόρμπα δε Γκρηκ που τον έπαιξε και Μεξικανός ηθοποιός μάλιστα –και βάλε συρτάκι στο γιαλό…

Πως είναι δυνατόν να συνεχίσουμε να ανησυχούμε για την εφήμερη ύπαρξή μας, τις επιλογές μας, τα δικαιώματά μας και τις ευθύνες μας όταν κοιτάμε στον ουρανό την νύχτα και βρίσκουμε τους εαυτούς μας μάρτυρες του Απείρου, κοιτάμε τους ανθρώπους, ζώα, φυτά και έδαφος γύρω μας και βλέπουμε άτομα, ύλη που ζυμώθηκε μέσα σε τεράστια αστέρια πριν δισεκατομμύρια χρόνια;

Πως είναι δυνατόν να τα γνωρίζουμε και να τα κατανοούμε και να τα αισθανόμαστε όλα αυτά και να μην ζούμε την ζωή μας με ένα συνεχές χαμόγελο ικανοποίησης μέσα σε δέος και χαρά; Και γαλήνη.

Πιστεύω ότι είναι ο προορισμός της «Ύπαρξης» να τα γνωρίσει αυτά, να είμαστε η αυτο-συνειδητοποίηση του Ενός σύμπαντος. Όμως δεν ξεκινάνε όλοι προς τον προορισμό, και ακόμα χειρότερα, πολλοί πιστεύουν πως έφτασαν ενώ στην πραγματικότητα ο προορισμός αυτός, της γνώσης, δεν είναι εφικτό ποτέ να επιτευχθεί. Το δώρο δεν είναι ο προορισμός αλλά το ταξίδι.








Οι εξι αναρτήσεις αυτής της ενότητας:




Σάββατο 10 Ιουλίου 2021

Art?

 










I remember how, one day in 1982 when I was living permanently in London studying Filmmaking, I sat at a table in the British Film Institute after a meeting with a Film Producer who had a look at an idea of mine for a screenplay. I remember how the world around me stopped for a minute while I offered a humble prayer to Life: I prayed that one day I would become a true Professional. I did not pray to become good because I knew how many people were far more gifted than me. I just prayed for Life to help me become a professional; a competent technician earning my living in what I loved... I also loved photography and it was far cheaper than making films, so, when it came to become self-employed in order to keep renewing my British resident’s visa I started working as a commercial photographer, for the Theater: stage, actors... The prayer was the same: to become a professional.

To be sure, people view some photographers, and some filmmakers, as “artists”. Truth be told, the term “artist” is a misleading appellation assigned by the viewing public to those whom they think do a real nice job with a personal touch and consistent contribution and style. Yet, no true artist will ever tell you they are an “artist”. They know better. If someone comes and tells you they are an artist, well, they are not; they just buy into their own myth, or try to sell it for money, or glory, or both.

Forty years later I look back to a happy career, successful enough to give me the resources I needed to live and to bring up a family and my son. I only did what I loved and I honestly don’t feel like I worked a day in my life. Whether I did become a Professional in the true sense of the word is not up to me to say but it is up to others to assign the term to me. Enough folks in my life, in the marketplace and in society have opined that Life did, in fact, answer my prayer and granted me my wish.

But it was short-lived. “Professionalism” in photography and in filmmaking no longer holds the true meaning it held when I prayed for it, when I studied it, when I apprenticed, and when I worked.

These days, if you buy a “smart” cellphone, Presto! you are a photographer. And a filmmaker! Voilà! You can publish your work instantly, free of any cost on the internet and get dozens, hundreds, or however many “followers” you have to leave emojis “Like”, “Heart”, “Wow!”

You can be a Photographer, a Filmmaker, a journalist, a writer, and my favorite treatise in bullshit: An Influencer. All you need to do is buy a cell phone with a little camera and buy an internet connection.

Henri Cartier-Bresson? Margaret Bourke-White? Federico Fellini? Agnès Varda? Bob Woodward? Andrea Mitchell? Ernest Hemingway? Virginia Woolf? Robert Frost? Emily Dickinson? Who are these guys? Are they on Instagram? Facebook? Blogspot?

These days I go up to a young professional photographer or self-anointed “artist” and I try to have an interesting conversation with them about how the choice of size of back-of-the-lens registration area, combined with the choice of focal length for the lens, influences the dimensionality of the structure in the composition and the dynamics involved. They look at me as if I were speaking Chinese. They have no clue what I am talking about.

I put myself through the 40-year process of becoming a true Professional only to arrive at the years of repose and witness that my Profession no longer exists. Nobody gives a shit. Because they have smartphones that take pictures, take videos, and publish the shit at no cost to an avalanche of “Like!”, “Heart!” and “Wow”.

My Skill-Set and the knowledge I was told I was professional at, is gone, forever. My son, who loved the stuff I created now looks at it from above but we won’t ever be able to talk about it again. The $1,500 per day I used to get for my work I can still get if I wanted to, but I just don’t want to get it by giving my clients what they want today, so they can consider it “Like!”, “Heart!”, “Wow” while I, myself, will consider it shit.

Film Photography, 35 mm and 6x6 cm film: 1925-2010, Rest in Peace.
The Cinema, 35 mm and 70 mm film: 1916-early 21st Century, Rest in Peace.

My body of Work is what I can look at now, forty years after I offered my prayer to Life at the British Film Institute. I can see the epochs and eras and days of my Work as in a museum. And I can remember what decision I made in each composition. The choice of lens, and focal length and depth of field, the choice of angle and the choice of lighting.

But today people have been liberated from the shackles and chains of knowledge. Freedom of expression. No need to learn anything. Just put a few bricks one on top of the other, call yourself an architect and your friends will exclaim “Like!”, “Heart!”, “Wow!”.

Today’s people look at the large and oblong, horizontal frame TV screens. A horizontal panorama. They spend their lives looking at a horizontal oblong screen at their TV or their laptops or computers.

But when it comes to making a video themselves, they hold their smartphone vertically. The synaptic functions in their brains, the neurons firing to get them to “think” do not carry the thought process far enough to order their wrist to turn 90 degrees so they can hold their phone horizontally, instead of vertically, and make horizontal frame movies to fit their Horizontal TV screen. That is the level of total dumb-stupidity that is the norm among new generations. Ignorance due to indifference... Dumb-fuck, I think is the sociological definition older psychiatrists would offer.

Me? I am just on pension now, witnessing the complete and utter demise, around me, of everything I had prayed to become. Even if I am it, there’s nobody around who can recognize it anymore. I feel like I, myself am but a relic in the Museum of Human Pointlessness.

The mob is burning the Library. Again. Hypatia is laying on the marble floor, dying. Again. Darkness is descending around us; a darkness that stops minds from evolving anything which might resemble Thought. 

I once was a good, they say, professional. Now, in my twilight, who the hell cares.


Yes, my dears, the phone is smart. You are not.




PS. I did make five feature films, almost 2 hours, 45 minutes each. I am told by those who matter that they are good. I made them with my son for him between his ages of 14 and 17. I made them as time capsules, that they may continue to reveal to him all their hidden messages as he would grow older, and older. But now that Costas and Lindsey flew west on their very, very long, infinitely long flight, it turns out that our Movies, our Cinema, will not serve as his memories, but mine.

Summerwinds (2006) 2hrs, 27 mins, screen ratio: 1:2.2 (Panavision format)








Και για να μην ξεχνάμε και την γλώσσα των ...απογόνων του Περικλή,
σε σχέση με ένα θέμα όχι πολύ εκτός του θέματος της ανάρτησης,
Αντε! χύστε κι' άλλο τσιμέντο στην Ακρόπολη να σας χαρώ.
Να σας δώσει το παράσημο της ανοιχτής παλάμης το Βρετανικό Μουσείο.