Παλίρροια

 

Σκεφτείτε την παλίρροια, στην παραλία, στην αμμουδιά, εκεί που στον ορίζοντα ο ουρανός και ο ωκεανός είναι ένα. Το νερό είναι γεμάτο, βαθύ, και στην άμπωτη ρηχό. Το ταξίδι μας πρέπει να αρχίσει την κατάλληλη στιγμή, τώρα που η θάλασσα είναι γεμάτη, αλλιώς δεν θα ξεφύγουμε από τα ρηχά και απ' την αποτυχία. Τώρα που πλέουμε σε θάλασσα βαθιά, τώρα πρέπει να ξεκινήσουμε, αμέσως, όσο η βάρκα μας θα μπορεί ακόμα να πιάσει το ρεύμα για το ταξίδι, για τον προορισμό. Αν το σκεφτούμε πολύ, θα χάσουμε την στιγμή, θα είναι άχρηστο ότι κάναμε ήδη, ότι ονειρευτήκαμε. Η αναποφασιστικότητα οδηγεί στην ήτα, όπου τα πάντα χάνονται.    

Μπορούμε αυτό να το πούμε και πιο λιτά, πιο ποιητικά:  

Υπάρχει μια παλίρροια στις υποθέσεις των ανθρώπων

Η οποία, όταν την εκμεταλλευτούνε στην πλημμύρα, οδηγεί στην καλή τύχη.

Παραλείποντάς την, όλο το ταξίδι της ζωής τους

Είναι προορισμένο για ρηχά νερά και δυστυχίες.

Σε μια τόσο γεμάτη θάλασσα πλέουμε τώρα,

Και πρέπει να πάρουμε το ρεύμα τώρα που μας εξυπηρετεί, 

Αλλιώς θα χάσουμε όλα για τα οποία παλέψαμε.

Και στην αρχική γλώσσα στην οποία γράφτηκε:

There is a tide in the affairs of men

Which, taken at the flood, leads on to fortune;

Omitted, all the voyage of their life

Is bound in shallows and in miseries.

On such a full sea are we now afloat,

And we must take the current when it serves,

Or lose our ventures.

Αυτά τα λέει ο Βρούτος στον Κάσιο, στους Φιλίππους, στην Μακεδονία απέναντι από την Σαμοθράκη, στις 23 Οκτωβρίου του 42 Προ Κοινής Εποχής. Ο Βρούτος προσπαθούσε να πείσει τον Κάσιο ότι τώρα είναι η σωστή στιγμή να επιτεθούν στις δυνάμεις του Μάρκου Αντώνιου και του Οκτάβιου που στέκονταν εναντίων του στρατού του Βρούτου και του Κάσιου για να εκδικηθούν την δολοφονία του Ιούλιου Καίσαρα από τους συνωμότες, συμπεριλαμβανομένων του Βρούτου και του Κάσιου, στην Σύγκλητο της Ρώμης δυόμισι χρόνια πριν, στις 15 Μαρτίου του 44 ΠΚΕ.

Το πεδίο της μάχης στους Φιλίππους, σήμερα

Ήταν το επιχείρημα του Βρούτου να μην χάσουν την στιγμή, να μην αφήσουν την αναποφασιστικότητα να τους καθυστερήσει.

Και η συζήτηση αυτή έφτασε σε εμάς δια χειρός Γουίλιαμ Σαίξπηρ στην τραγωδία του, Ιούλιος Καίσαρ, γραμμένη το 1599 KE.

Η φράση είναι μια μεταφορά που συγκρίνει τις ευκαιρίες της ζωής με ένα παλιρροϊκό ποτάμι. Πρέπει κανείς να δράσει όταν η παλίρροια είναι υψηλή («στην πλημμύρα») για να πετύχει ή να αντιμετωπίσει την αποτυχία. Ο Βρούτος υποστηρίζει ότι πρέπει να επιτεθούν στους εχθρούς τους αμέσως ενώ η δική τους στρατιωτική δύναμη βρίσκεται στο αποκορύφωμά της, αντί να περιμένουν και να χάσουν το πλεονέκτημά τους.

Δεν αναφέρεται ότι ο Βρούτος, ή ο Ιούλιος Καίσαρας, είχαν πει αυτές τις φράσεις. Είναι λογοτεχνικά τεχνάσματα που επινοήθηκαν από την ιδιοφυΐα του Σαίξπηρ για την τραγωδία που έγραψε.

Ο Βρούτος, υιοθετημένος γιός του Ιουλίου Καίσαρα, έπεισε τον Κάσιο να επιτεθούν.
Tο επιχείρημά του, όπως το συνέθεσε ο Σαίξπηρ, ήταν πειστικό.

Αλλά, λίγη ώρα αργότερα, ο Βρούτος και ο Κάσιος ήταν νεκροί. Και στους Φιλίππους στις 23 Οκτωβρίου του 42 Προ Κοινής Εποχής, και στην σκηνή του θεάτρου Σφαίρα στο Λονδίνο του 1599.

Ο Μάρκος Αντώνιος και ο Οκτάβιος επέστρεψαν δίκαιοι νικητές στην Ρώμη από τις επαρχίες όπου κυνήγησαν τους δολοφόνους.

Ο Μάρκος Αντώνιος, 12 χρόνια αργότερα, 1 Αυγούστου 30 ΠΚΕ, θα πέθαινε δίπλα στην Κλεοπάτρα, την τελευταία Φαραώ της Αιγύπτου, της δυναστείας των Πτολεμαίων, και σύντομα θα δολοφονούνταν και ο γιός της Κλεοπάτρας και του Ιούλιου Καίσαρα, ο Καισαρίων. Τα δύο παιδιά του Μάρκου Αντώνιου και της Κλεοπάτρας, τα δίδυμα Αλέξανδρος Ήλιος και Κλεοπάτρα Σελήνη Β΄, ο Οκτάβιος τα έδωσε στην αδελφή του την Οκτάβια να τα μεγαλώσει στην Ρώμη. Το τρίτο παιδί της Κλεοπάτρας και του Μάρκου Αντώνιου, ο Πτολεμαίος Φιλάδελφος, είχε τύχη άγνωστη στην Ιστορία, αν και κατά πάσα πιθανότητα θανατώθηκε ή πέθανε όταν ήταν ακόμα μικρό, ίσως το 29 ΠΚΕ. 

Ο Οκτάβιος, επίσης υιοθετημένος γιός του Ιουλίου Καίσαρα, θα άλλαζε το όνομά του σε Αύγουστος Καίσαρ για πολιτικούς σκοπούς εκλογιμότητας, όπου Αύγουστος στα Λατινικά σημαίνει Σεβάσμιος/Μεγαλοπρεπής/Ιερός/Καθαγιασμένος, και θα εκλεγόταν ο πρώτος αυτοκράτορας της Ρώμης στις 16 Ιανουαρίου του 27 ΠΚΕ. 

~~~

Οι συνωμότες δολοφόνησαν τον Ιούλιο Καίσαρα μέσα στην Σύγκλητο της Ρώμης στις 15 Μαρτίου του 44 ΠΚΕ για να διαφυλάξουν την Ρεπούμπλικα, την Αντιπροσωπευόμενη Δημοκρατία, από την δικτατορία του Ιουλίου Καίσαρα.

Όμως…

Η Ρώμη δεν θα επέστρεφε ποτέ στην Αντιπροσωπευόμενη Δημοκρατία, την Republica Romana της Συγκλήτου. 

Οι μήνες Ιούλιος και Αύγουστος ονομάστηκαν για τον Ιουλιο Καίσαρα, κατακτητή της Γαλατίας και εκλεγμένο Δικτάτορα της Ρώμης, και τον Αύγουστο Καίσαρα, τον πρώτο αυτοκράτορα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έπεσε οριστικά, 4 Σεπτεμβρίου, 476 ΚΕ, στον βάρβαρο Φλάβιο Οδόακρο.
Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έπεσε οριστικά, 29 Μαΐου, 1453 ΚΕ, στον οθωμανό Μεχμέτ Β'.

Από την πρώτη συνεδρίαση της Συγκλήτου στην Ρώμη το 509 ΠΚΕ μέχρι την τελική πτώση το 1453, η Ρωμαϊκή Αντιπροσωπευόμενη Δημοκρατία και μετά Αυτοκρατορία όρισε τις παλίρροιες του Δυτικού Πολιτισμού επί 1.962 χρόνια, από την εφτάλοφη Ρώμη και από την Νέα Ρώμη, την Πόλη του Κωνσταντίνου στον Βόσπορο. Οι Λατίνοι πολίτες της Ρώμης ονόμαζαν τους εαυτούς τους Romani (Ρομάνι) από το 509 ΠΚΕ, και οι Ελληνόφωνες, από το 268 ΠΚΕ, Ρωμιοί.

Παρεμπιπτόντως, το όνομα Κωνσταντίνος δεν είναι Ελληνικό όπως νομίζουν οι Έλληνες σήμερα. Είναι Ρωμαϊκό, Λατινικό, Constantinus, και προέρχεται από το Constans, που στα Λατινικά σημαίνει «σταθερός» ή «πιστός».

Ο ιδρυτής της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, Imperator Caesar Flavius Constantinus Pius Felix Invictus Augustus, σην Ελληνική γλώσσα γνωστός ως Κωνσταντίνος ο Μέγας,  ή Άγιος Κωνσταντίνος λόγω του ότι επέτρεψε την Χριστιανική Θρησκεία στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και εκκάλεσε το Συμβούλιο της Νίκαιας στην Βηθυνία εγκαθιδρύοντας το Χριστιανικό Σύμβολο της Πίστεως, ήταν γιός του Κωνστάντιου Χλωρού και είχε γεννηθεί 22 Φεβρουαρίου 272 ΚΕ στην πόλη Νις της σημερινής Σερβίας.

O  Imperator Caesar Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus Augustus, στα Ελληνικά Ιουστινιανός, ήταν ο τελευταίος αυτοκράτωρας (527-565 ΚΕ) της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που μιλούσε Λατινικά, με κυβέρνηση που λειτουργουσε στα Λατινικά. Οι αυτοκράτωρες και οι κυβερνήσεις μετά τον Ιουστινιανό μιλούσαν Ελληνικά εκείνης της εποχής.

Ο Ιουστινιανός ανέθεσε στους αρχιτέκτωνες Ισίδωρο και Ανθέμιο την κατασκευή του Ναού της Αγίας του Θεού Σοφίας, σύμβολο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τα εγκαίνειά του το 537 KE και κτίσμα με τον μεγαλύτερο και πλατύτερο τρούλο στον κόσμο επί μια χιλιετηρίδα.

H Αγία Σοφία ήταν:

• Ναός της μιας Χριστιανικής εκκλησίας, 517 χρόνια, 537-1054,
• Ναός της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, 150 χρόνια, 1054-1204,
• Ναός της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, 57 χρόνια, 1204-1261,
• Ναός της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, 192 χρόνια, 1261-1453,
• Ισλαμικό Τζαμί, 482 χρόνια, 1453-1935,
• Μουσείο Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας, 85 χρόνια, 1935-2020,
• Ισλαμικό Τζαμί, 2020-σήμερα

Ο τελευταίος αυτοκράτορας, ή βασιλιάς, της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος, από τον Μυστρά της Πελοποννήσου, σκοτώθηκε κατά την τελευταία μάχη της πτώσης της Πόλης του Κωνσταντίνου, 29 Μαΐου, 1453. Εθεάθη, κατά ιστορικές αναφορές μαρτύρων για τελευταία φορά, καθώς έβγαλε τα αυτοκρατορικά σύμβολα από τον ρουχισμό του και με σηκωμένο σπαθί κάλπασε μέσα σε μια ομάδα Οθομανών στρατιωτών, όπου και υποθέτει η Ιστορία ότι πέθανε μαχόμενος. Το σώμα του δεν βρέθηκε ποτέ, γεγονός που γέννησε τον μύθο του Μαρμαρωμένου Βασιλιά.

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ (Έλληνας, 1867-1934)

Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος στα τείχη της Κωνσταντινούπολης, 29 Μαΐου 1453

υπογεγραμμένο στα ελληνικά, με ημερομηνία 1929 και χαραγμένο στο πάνω μέρος

φυσικές χρωστικές σε χαρτόνι τοποθετημένο σε καμβά

67 x 97 εκ.

Εκατόν τέσσερα χρόνια μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, ο Γερμανός Ιστορικός Ιερώνυμος Γουλφ, το 1557, αποκάλεσε, για πρώτη φορά στην Ιστορία, την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία «Βυζαντινή», επειδή ο Κωνσταντίνος είχε χτίσει την Πόλη του πάνω σε μια παλιά αποικία της Αθηναϊκής επιρροής πόλης των Μεγάρων, ονομασμένη Βυζάντιο για τον μυθικό ιδρυτή της αποικίας, τον Βύζα. Τα επόμενα 300 χρόνια από το 1557 ως τα τέλη του δέκατου όγδοου αιώνα, η ονομασία «Βυζάντιο» δεν χρησιμοποιήθηκε από Ιστορικούς μετά τον Γουλφ.

Η ονομασία Βυζάντιο, και Βυζαντινή Αυτοκρατορία, όμως, άρχισε να χρησιμοποιείται κατά κόρον το τέλος του δεκάτου ογδόου με αρχή του δέκατου ένατου αιώνα όταν η Δύση σκεφτόταν να απελευθερώσει τα νότια Βαλκάνια για να διώξει τους Οθωμανούς από την Ευρώπη, υποκοινώντας και υποστηρίζοντας τους ντόπιους σε επανάσταση. Για τους Δυτικούς, ρομαντικούς Ευρωπαίους η ονομασία «Βυζάντιο» έφερνε στο ότι θα απελευθέρωναν τους αρχαίους Έλληνες, τους οποίους είχαν ανακαλύψει κατά την Αναγέννηση, αντί τους «αιρετικούς» των Βαλκανίων και της Ίστανμπούλ. Πολιτικά, ήταν πολύ περισσότερο δεκτό να υποστηρίξουν οι Παπικοί και οι Προτεστάντες Ευρωπαίοι το «Βυζάντιο» παρά την «Ανατολική, Ορθόδοξη, Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία».

Και από τότε, οι ίδιοι οι νεοέλληνες αποκαλούν την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία «Βυζαντινή». Οι Έλληνες τώρα λένε ότι πάντα λεγόταν Βυζαντινή η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αξίωση απλά αναληθής και ανιστόρητη, την οποία ακόμα και ο Ελληνικός ακαδημαϊκός κόσμος δηλώνει ως αναληθή, επιβεβαιόνωντας ότι η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν λεγόταν Βυζαντινή μέχρι πολύ μετά από την πτώση της. Νεοέλληνες δεν κοντοστέκονται να ρωτήσουν ποιοι είναι οι «Ρωμιοί» --το πολύ-πολύ να πούνε ότι Ρωμιοί ήταν οι Έλληνες πρόσφυγες από την Τουρκία. Εγώ μικρός στην Αθήνα μεγάλωσα διδασκόμενος ότι «Ρωμιός» είναι η υπέρτατη έννοια του Έλληνα. Αλλά τότε είχαμε δικτατορία, Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών! Έπρεπε να φτάσω δεκαεξίμισι χρονών στην χώρα του Σαίξπηρ πριν αναρωτηθώ, στάσου μια στιγμούλα ρε φίλε, Ρωμιός σημαίνει Ρωμαίος.

Όταν πήγαινα σχολείο, μας διδάσκανε ότι ο Αθανάσιος Διάκος είχε πει: Εγώ Ρωμιός γεννήθηκα, Ρωμιός θε ν' αποθάνω, αλλά τώρα που κοντεύω τα 70, διαβάζω παντού ότι ο Διάκος είπε: Εγώ Έλληνας γεννήθηκα, Έλληνας και θα πεθάνω.

Η παλίρροια και η άμπωτις των υποθέσεων των ανθρώπων, νωχελικά σκεπάζει την αμμουδιά, πότε στα ρηχά, πότε στα βαθιά… Οι προσπάθειες, τα όνειρα, η Ιστορία, προχωρούν καθώς η άμπωτις και η παλίρροια αμείλικτα ορίζουν τι ρεύμα θα προσφέρουν για τους σκοπούς και τα όνειρα εκείνων που θέλουν να πλεύσουν στον ωκεανό τους.

Στο παρακάτω βίντεο,

Ένας Βρετανός Σαιξπηρικός ηθοποιός, ο σερ Πάτρικ Στούαρτ,

ο οποίος χρίστηκε ιππότης από τη Βασίλισσα Ελισάβετ Β' το 2010 για τις υπηρεσίες του στο θέατρο,
και τιμήθηκε με δύο βραβεία Laurence Olivier (1979, 2009) και ένα βραβείο Grammy (1996).

Εδώ, στον ρόλο του ναυάρχου εν’ αποστρατεία Ζαν-Λουκ Πικάρ του Στόλου των Άστρων,
στην τελευταία σκηνή της σειράς Πικάρ, 2023,

απαγγέλει στο πάλαι ποτέ πλήρωμα του, από το αστρόπλοιο Έντερπράιζ,

σαν πρόποση,
σ' ένα μπαρ του Λος Άντζελες το έτος 2401,

τα λόγια που ο Σαίξπηρ έβαλε στο στόμα του Βρούτου,

στην Τραγωδία Ιούλιος Καίσαρ:

Κατά την προσωπική μου εμπειρία από την μάθηση και κατανόηση των ανθρωπίνων υποθέσεων, και την απορρέουσα διαμόρφωση γνώμης μου, η πολιτιστική αξία του έργου του Σαίξπηρ, στο απόγειο της Αγγλικής γλώσσας της εποχής της βασίλισσας Ελισάβετ Ι, προσφέρει μια ξεχωριστή διάσταση μελέτης της ανθρώπινης κατάστασης δια μέσου σπουδής του χαρακτήρα ιστορικών προσώπων, όπως και ατόμων και καταστάσεων που εφευρέθηκαν από αφηγητές, στην υπηρεσία της τέχνης του Λόγου.

~~~