Σήμερα παιδιά, μικρά και μεγάλα, θα μιλήσουμε για έναν ελάχιστα γνωστό άνθρωπο, έναν Γερμανό Εβραϊκής καταγωγής με το όνομα Κάρολος Χάινριχ Μαρξ, 5 Μαΐου 1818 - 14 Μαρτίου 1883. Ήταν ένας Γερμανός Φιλόσοφος, Οικονομικός, Κοινωνιολόγος, Ιστορικός Οικονομικών Επιστημών, δημοσιογράφος και επαναστατικός σοσιαλιστής που έζησε στην Γερμανία και την Αγγλία κατά την διάρκεια της Βιομηχανικής επανάστασης. Τα σημαντικότερα βιβλία του είναι Το Κομουνιστικό Μανιφέστο (1848) και Το Κεφάλαιο (1867-1894). Μερικά από τα έργα του τα είχε συν-γράψει με τον φίλο του, επίσης Γερμανό επαναστάτη σοσιαλιστική, Φρίντριχ Ένγκελς.
Το όνομα Καρλ Μαρξ, αυτό καθ' αυτό, είναι βέβαια παγκοσμίως γνωστό: Λίγοι είναι οι φιλόσοφοι των οποίων το όνομα προκαλεί πιο βίαιες αντιδράσεις από αυτό του Καρλ Μαρξ. Με ένα όνομα τόσο παγκοσμίως και διαχρονικά γνωστό είναι περίεργο το πόσο λίγοι γνωρίζουν τον άνθρωπο και πόσοι λιγότεροι καταλαβαίνουν την ουσία των σημείων που υποστήριξε.
Γεννήθηκε σε μια εύπορη οικογένεια στο Τριερ της Πρωσίας. Ο πατέρας του κατήγετο από Εβραϊκή οικογένεια της οποίας οι άντρες ήταν επί γενεές κάντορες στην συναγωγή από το 1723. Ο πατέρας του, Χέρτσελ Μαρξ ήταν ο πρώτος στην οικογένεια που έλαβε κοσμική παιδεία και, πριν την γέννηση του Καρλ, αποποιήθηκε τον Ιουδαϊσμό και ασπάσθηκε τον Λουθηρανισμό πιστεύοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα τον βοηθούσε να βρει περισσότερες δουλειές και υψηλότερης στάθμης πελάτες, σαν δικηγόρος, μέσα στο τότε αντιεβραϊκό κλίμα της Πρωσίας. Η μητέρα του Καρλ, Ενριέτα Πρέσμπουργκ, ήταν Ολλανδή Εβραϊκής καταγωγής από πλούσια οικογένεια μέλη της οποίας αργότερα ξεκίνησαν την γνωστή και σήμερα εταιρεία Φίλλιπς.
Ο Καρλ είχε, στα παιδικά του χρόνια, ακριβή ιδιωτική εκπαίδευση και αργότερα παρακολούθησε το Πανεπιστήμιο της Βόννης διαβάζοντας φιλοσοφία και λογοτεχνία. Ο πατέρας του όμως επέμενε στα Νομικά, ως μια πιο πρακτική λύση για μετέπειτα καριέρα. Ο Καρλ εν τω μεταξύ ασχολείτο περισσότερο με το αλκοόλ και τα πάρτυ, οπότε, λόγω και των χαμηλών του βαθμών ο πατέρας του τον μετέφερε στο αυστηρότερο πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Εκεί οι νομικές σπουδές του πήραν δεύτερη θέση πίσω από την φιλοσοφία και ιστορία.
Το 1836 ο Καρλ αρραβωνιάστηκε την Τζένυ Φον Βέστφάλεν, μια όμορφη Βαρόνη της Πρωσικής αριστοκρατίας, "την πλέον επιθυμητή γυναίκα στην Τρίερ". Ο Γάμος τους ήταν ένα κοινωνικό σκάνδαλο: η κόρη ευγενικής καταγωγής, ανώτερης τάξης, και ο νεότερός από εκείνη γιός μιας Εβραϊκής οικογένειας μεσαίας τάξης. Ο Καρλ αφιέρωσε την διδακτορική διατριβή του στον πατέρα της Τζένης, στο θέμα "Η Διαφορά μεταξύ της Δημοκρήτιας και Επικούριας Φιλοσοφίας της Φύσης". Παντρεύτηκαν 19 Ιουνίου 1843.
Ορμώμενος και από την δική του εμπειρία μεταξύ Ιουδαϊσμού, Χριστιανισμού, μεσαίας τάξης και αριστοκρατίας το 1843 δημοσίευσε το βιβλίο "Σχετικά με το Εβραϊκό θέμα" όπου ανέπτυξε τον διαχωρισμό μεταξύ πολιτικής και ανθρώπινης χειραφέτησης, ερευνόντας και τον ρόλο της άσκησης θρησκευτικής πρακτικής στην κοινωνία. Σε άλλη δημοσίευση "Κριτική της φιλοσοφίας του Χέγκελ περί δικαίου" στην οποία ασχολήθηκε περισσότερο με το θέμα της θρησκείας την περιέγραψε ως το όπιο του λαού.
Τον Οκτώβριο του 1843 ο Κάρολος και η Τζένυ μετακόμισαν στο Παρίσι για να γράφει στην εφημερίδα "Γερμανο-Γαλλικά Χρονικά". Στο Παρίσι, ο Μαρξ συνάντησε τον σοσιαλιστή Φρίντριχ Ένγκελς στο Café de la Régence έχοντας εκφράσει ενδιαφέρον για τα γραπτά του Ένγκελς στην ίδια εφημερίδα. Αν και είχαν πρωτογνωριστεί στα γραφεία του Rheinische Zeitung το 1842, ήταν στο Παρίσι το 1843 όταν ξεκίνησαν την φιλία που θα κρατούσε για την υπόλοιπη ζωή τους. Η εφημερίδα δημοσίευσε ένα φύλλο και έκλεισε. Το 1845, μετά από δύο χρόνια στο Παρίσι, ο Κάρολος, χωρίς την δυνατότητα να μείνει στην Γαλλία ή να επιστρέψει στην Γερμανία, μετακόμισε στις Βρυξέλλες όπου έμεινε άλλα δύο χρόνια. Μετά από λίγο καιρό πίσω στο Παρίσι, μετακόμισε στην Κολωνία το 1848 και έκανε την τελευταία του μετακόμιση το 1849 στο Λονδίνο, όπου έμεινε μέχρι τον θάνατό του το 1883, και όπου έτυχε μάρτυρας του ζενίθ την Βιομηχανικής Επανάστασης στην Βικτωριανή Μεγάλη Βρετανία.
Κατά την διάρκεια των ετών από 1843 έως 1849, ο Μαρξ μέσω διαφόρων δημοσιεύσεων και ακτιβισμού έλαβε ενεργό μέρος στην ανάπτυξη των εργατικών κινημάτων στην Ευρώπη. Το μήνυμα με το οποίο ο Μαρξ έχει μείνει στην ιστορία, και που είναι γραμμένο με χρυσά γράμματα στον τάφο του στο κοιμητήριο του Highgate στο Λονδίνο είναι:
Το σοβαρό και σκυθρωπό του πρόσωπο, μέσα από μια κορνίζα από πλούσια γκρι μαλλιά και γενειάδα, συμβολίζει για πολλούς τις ακριβές, σε κόστος ζωών, μάχες του εικοστού αιώνα ενάντια στην καταπίεση και δικτατορία του κομουνισμού και απολυταρχισμού που δόθηκαν εις άμυνα της δημοκρατίας, της ελευθερίας και της ελεύθερης οικονομίας.
Αν και η Σοβιετική Ένωση δεν είναι παρά μια ανάμνηση ενός κακού ονείρου, και ο κομουνισμός αλλού, όπως για παράδειγμα στην Κίνα, έχει μεταλλάξει σε καπιταλιστική απολυταρχία, ο ορισμός του "Μαρξισμού" και το επίθετο "Μαρξιστής" διατηρεί την τοξική αύρα που δόθηκε σε αυτούς που ενστερνίστηκαν την δική τους κατανόηση των ιδεών του Μαρξ για να δημιουργήσουν τα δόγματα που κυριάρχησαν στον αιώνα εκείνο.
Πόσοι όμως από εκείνους που επικαλούνται το όνομα του Μαρξ στην ίδια πρόταση με το όνομα ενός διαβόλου, πιστεύουν άραγε την ίδια τους την αντι-Μαρξιστική προπαγάνδα; Μήπως απλά χρησιμοποιούν το ίδιο βάθρο που χρησιμοποίησαν οι δημαγωγοί-δικτάτορες της αρχής του εικοστού αιώνα στο όνομα του "σοσιαλισμού" τους, για λόγο όμως συμμετρικά αντίθετο -για να δώσουν στην αντι-κομουνιστική εικόνα του εκάστοτε βολικού μπαμπούλα το σοβαρό και σκυθρωπό πρόσωπο του Κάρολου Μαρξ;
Επίσης άξιον απορίας, αν εκείνοι που χρησιμοποιούν το όνομα του Μαρξ, και εκείνοι που τρέμουν στο άκουσμά του, γνωρίζουν ποιός πραγματικά ήτανε. Οι σημερινοί υπέρμαχοι του, και οι σημερινοί εχθροί του, έχουνε στο μυαλό τους τον ίδιο τον Καρλ Μαρξ ή αυτά τα οποία διεπράχθησαν στο όνομά του; Υπάρχει άραγε πραγματική βάση στην συσχέτιση ιδεών, ή στον φόβο που προκαλεί;
Ο Καρλ Μαρξ ήταν ένας φιλόσοφος, οικονομολόγος και δημοσιογράφος της μεσαίας τάξης του οποίου ο κύριος εργοδότης ήταν μια εφημερίδα της Νέας Υόρκης των ΗΠΑ. Ήταν επίσης προβληματικός σε βαθμούς ακραίους: έπινε υπερβολικά, συμπεριφερόταν επαίσχυντα στη ζωή μέσα στο σπίτι του, και εργαζόταν μανιωδώς, αν και παρήγαγε λίγα που να κέρδιζαν χρήματα ή αναγνώριση κατά τη διάρκεια της ζωής του. Αυτές οι ατέλειες, όμως, τον έκαναν πιο ενδιαφέροντα, διότι, παρά το γεγονός ότι εβρίσκετο σε μια κατάσταση συνεχούς προσωπικής κρίσης, ήταν σε θέση να ολοκληρώσει αυτό που έθεσε ως στόχο να κάνει: άλλαξε τον κόσμο.
Η πρώτη μάχη του Μαρξ ήταν να εκθέσει τις αντιφάσεις μεταξύ του από αιώνων μοναρχικού συστήματος και τις κοινωνίες του πρώτου μισού του 19ου αιώνα. Σύμφωνα με τον Μαρξ, ήταν φυσικό, καθώς άλλαζαν και εξελίσσονταν τα συστήματα παραγωγής, από αγροτική σε βιομηχανική βάση, να αλλάξει και η δομή της κοινωνίας. Ο Μαρξ έβλεπε αυτή την κοινωνική εξέλιξη ως αναπόφευκτη. Η κατ' αυτόν αναπόφευκτη εξέλιξη έγινε επανάσταση όταν οι βασιλιάδες και τσιράκια τους, αρνήθηκαν να επιτρέψουν τις μεταρρυθμίσεις.
Μέχρι το 1850, οι βιομήχανοι είχαν κερδίσει πολιτική εξουσία επειδή εργατικές εξεγέρσεις σε όλη την Ευρώπη το 1848 προκάλεσαν τους βασιλείς να δουν τους πρωτο-καπιταλιστές βιομήχανους ως σύμμαχους εναντίων των κατωτέρων τάξεων. Ένα νέο είδος κερδοσκόπου γεννήθηκε στις αίθουσες της χρηματοδότησης.
Ο Μαρξ γρήγορα αναγνώρισε ότι ο καπιταλισμός θα θεσμοθετούσε μια κοινωνική και οικονομική αστάθεια. Η πείνα του συστήματος για νέες αγορές, νέους καταναλωτές, νέες και φθηνότερες μεθόδους παραγωγής, προκειμένου να αυξηθεί η ροή των κεφαλαίων, θα οδηγούσε σε μια καταστροφική ροή ενός συστήματος έκρηξης και διάλυσης. Μετά από κάθε "κατακλυσμό", είχε προβλέψει ο Μαρξ, ο αριθμός των καπιταλιστών στην κορυφή της πυραμίδας θα ήταν μικρότερος, ενώ η βάση των δυσαρεστημένων εργαζομένων θα μεγάλωνε. Σταδιακά, ακόμη και η μεσαία τάξη θα κατέληγε σε κάθοδο και φτώχεια.
Ο Μαρξ πίστευε ότι ο βιομηχανικός καπιταλισμός δημιουργούσε, επίσης, ένα νέο σύστημα καταπίεσης και εκμετάλλευσης. Πολιτικά και κοινωνικά οι άνθρωποι δεν είχαν περισσότερο ισότιμη βάση στο νέο αυτό στόχο από εκείνη που είχαν στο πλαίσιο μιας μοναρχίας. Τα δικαιώματα ανήκαν σε εκείνους με τα χρήματα και την περιουσία. Οι εργαζόμενοι δεν θα είχαν καν δικαίωμα ψήφου στις οικονομικές αποφάσεις.
Υπήρχαν άφθονα στοιχεία που υποστήριζαν αυτήν την αξιολόγηση του Μαρξ. Ζούσε πλέον στο Λονδίνο, την πλουσιότερη πόλη στον κόσμο. Και όμως τόσο μεγάλη όσο ήταν η πόλη και ο πλούτος της, τόσο πλατύτερο ήταν το στρώμα της φτώχειας. Στη γειτονιά του Μαρξ, μερικοί άνθρωποι νοίκιαζαν ένα χώρο σε ένα κρεβάτι και το αποκαλούσαν άνεση. Άλλοι πλήρωναν για μερικές ίντσες σε ένα κλιμακοστάσιο και το αποκαλούσαν "σπίτι" τους. Ο Μαρξ συνόψισε την κατάσταση λέγοντας: "Πρέπει να υπάρχει κάτι σάπιο στον πυρήνα ενός κοινωνικού συστήματος που αυξάνει τον πλούτο του χωρίς να μειώνει την δυστυχία του."
Αυτή ήταν η σκηνή μέσα στην οποία σχηματίστηκαν οι ιδέες του Μαρξ. Πέρασε πάρα πολύ χρόνο στο Αναγνωστήριο του Βρετανικού Μουσείου προσπαθώντας να κατανοήσει το νέο αυτό σύστημα, να προβλέψει την πορεία του, και, τέλος, να προσφέρει μια εναλλακτική λύση. Στα 16 χρόνια πριν τελειώσει το μεγαλύτερο λογοτεχνικό έργο του, το Das Kapital, η οικογένεια του Μαρξ ζούσε σε σχεδόν συνεχή εξαθλίωση. Μοναδική παρηγοριά τους ήταν ότι πίστευαν πως το έργο του Κάρολου ήταν ευγενές και σημαντικό, και ότι τα βάσανά τους ήταν μικρά σε σύγκριση με την πλειοψηφία των ανθρώπων που θυσίαζαν τη ζωή τους, έτσι ώστε κάποιοι άλλοι, αργότερα, θα μπορούσαν να ζήσουν στην πολυτέλεια.
Το Das Kapital και τα άλλα πολιτικά-οικονομικά γραπτά του Μαρξ ήταν μία μόνο πτυχή του συνολικού έργου του. Ήταν επίσης διοργανωτής και παιδαγωγός. Μέσα από διάφορες μικρές ομάδες προσπάθησε να διδάξει τους εργαζόμενους, οι οποίοι δεν είχαν ούτε τυπική καν εκπαίδευση, ούτε είχαν δει ποτέ τον εαυτό τους ως πολιτική δύναμη. Ο Μαρξ ήταν πεπεισμένος ότι ο μόνος τρόπος για να αλλάξει με επιτυχία την κοινωνία ήταν να εκπαιδεύσει τον πληθυσμό, έτσι ώστε να μπορούσαν να οδηγήσουν τελικά την κοινωνία οι ίδιοι οι εργαζόμενοι.
Το 1864, γεννήθηκε η πιο σημαντική από πολλές οργανωτικές προσπάθειες του Μαρξ, η Διεθνής Ένωσης των Εργατών. Στόχος της ήταν να συνδέσει τους εργαζόμενους και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις σε όλη την Ευρώπη και την Αμερική, να προστατεύσει τα δικαιώματά τους απέναντι σε ένα όλο και πιο ισχυρό καπιταλιστικό σύστημα του οποίου τα πλοκάμια είχαν εξαπλωθεί πέρα από τα μεμονωμένα έθνη και είχαν πλέον περιβάλλει την υδρόγειο. Ο Μαρξ αναγνώρισε ότι η μεγαλύτερη δύναμη των εργαζομένων ήταν ο αριθμός τους.
Ο Μαρξ πέθανε το 1883, πριν τα βιβλία του κερδίσουν ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό και πριν οι εργαζόμενοι για τους οποίους είχε αγωνιστεί να πάρουν τις θέσεις τους στις κυβερνήσεις και στην αυτοεκπροσώπιση. Χρειάστηκαν δεκαετίες αγώνα, ως επι το πλείστον μη βίαιο για να συμβούν αυτά. Αλλά ο Μαρξ ήξερε ότι ο δρόμος προς την πρόοδο θα ήταν μακρύς και αργός και ότι τελικά ο καλύτερος τρόπος για να εξισορροπηθεί η κοινωνία ήταν μέσω της κάλπης. Επίσης, πίστευε, όμως, ότι ο εργαζόμενος είχε το δικαίωμα να επαναστατήσει αν εκείνοι που είχαν την δύναμη του αρνούνταν το δικαίωμα του να καθορίζει τις τύχες του μέσω της κάλπης, της από κοινού οργάνωσης και της ελευθερίας του τύπου.
Το πραγματικό όραμα του Καρλ Μαρξ για το τι θα ήταν ακριβώς το κυβερνητικό σχήμα και σύστημα του μέλλοντος ήταν ασαφές, και αυτός πρέπει να είναι σίγουρα ο λόγος για τον οποίον το όραμά του έχει ερμηνευτεί τόσες φορές με τόσο διαφορετικούς τρόπους και παραλλαγές. Αλλά πίστευε ότι τελικά η ανθρωπότητα θα εξελισσόταν φυσιολογικά, πέρα από τον καπιταλισμό και το σοσιαλισμό, αγκαλιάζοντας μια κοινωνία κοινής διαβίωσης με αυτοδιοίκηση εξαρτωμένη από την πλειοψηφία των εργαζομένων (κομουνιστική) στην οποία η κυβέρνηση δεν θα ήταν πλέον καθόλου απαραίτητη. Ήταν ένα ουτοπικό όνειρο που δεν έχει συμβεί πουθενά - περισσότερο από πουθενά αλλού δεν συνέβη στις χώρες και τα συστήματα που συνέδεσαν τον εαυτό τους με το όνομά του...
Σήμερα, πολλοί άνθρωποι ξέρουν τον Μαρξ μόνο μέσω των εγκλημάτων και της πλύσης εγκεφάλου των πρώην κομμουνιστικών χωρών. Αλλά οι ιδέες του Μαρξ επίσης βοήθησαν να γεννηθεί η χειραφέτηση πολλών εργατικών πολιτικών κομμάτων στη Δυτική Ευρώπη - του Εργατικού Κόμματος της Βρετανίας, το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Ισπανίας, Σοσιαλιστικό Κόμμα της Γαλλίας, και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας. Και όμως, για κάποιο λόγο στον Δυτικό κόσμο, αυτά τα κόμματα γενικά και περιέργως δεν θεωρούνται μέρος της κληρονομιάς του Μαρξ.
Παραδείγματος χάριν, στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουνε μάθει να φοβούνται τον Μαρξ για τόσο πολύ καιρό που έχουν ξεχάσει τα τμήματα εκείνα της Αμερικανικής κοινωνικής φιλοσοφίας που έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της ζωής στις ΗΠΑ - από τη δωρεάν εκπαίδευση ως το δικαίωμα να φέρουν όπλα.
Στην πραγματικότητα, η εποχή στη σύγχρονη ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής που ήταν πιο «μαρξιστική» από οπουδήποτε αλλού ήταν τη δεκαετία του 1950, όταν η συνδικαλιστική οργάνωση ήταν πολύ υψηλή, η προσωπική περιουσία μοιραζόταν πιο δίκαια, και το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών ήταν σχετικά μικρό.
Αντί να δαιμονοποιούμε τον Μαρξ, είναι καλύτερα να τον καταλάβουμε, και να καταλάβουμε ότι η εξέλιξη των κοινωνιών στον εικοστό αιώνα έφερε τις δυτικές, καπιταλιστικές κοινωνίες κοντύτερα στο όραμά του από το επίπεδο που κατάφεραν οι κομουνιστικές. Όταν το όνομά του Καρλ Μαρξ χρησιμοποιείται στον πολιτικό λόγο, θα πρέπει να γίνετε αυτό συνάμα με τα ονόματα άλλων μεγάλων διανοητών: ως πηγή ιδεών. Κι αν δεν συμφωνούμε μαζί του, υπάρχουν διδάγματα που μπορούμε να αντλήσουμε από τον Μαρξ. Το να πιστεύουμε αλλιώς, είναι το να αγνοούμε έναν φιλόσοφο και μια περίοδο της ιστορίας που είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση τις δικής μας περιόδου.
Σημείωση: (ed.) Όλα τα παραπάνω τα αντέγραψα, μετάφρασα και ανασυνέταξα από διάφορες πηγές στο ιντερνέτ, είτε ιστορικά γεγονότα, είτε γνώμες με τις οποίες συμφωνώ. Η τελική σύνταξη και παρουσίαση του κειμένου αυτού από μένα στην ανάρτηση αυτή, εστιάζει στις πληροφορίες που δεν είναι πλατειά γνωστές και γνώμες που δεν ακούγονται συνήθως, ώστε να παρουσιαστεί μια άλλη πτυχή της ζωής και προσφοράς του Καρλ Μαρξ. Ενώ τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι αρχική πρότυπη δική μου σκέψη, το κείμενο αντιπροσωπεύει, στην μίξη και ανασύνταξή του, μια άποψη με την οποία συμφωνώ και ήθελα να προτείνω εδώ. Βέβαια, όπως όλες οι μεμονωμένες απόψεις, δεν είναι πλήρης αλλά προτείνεται μόνο ως ένα ακόμα μέρος του μωσαϊκού της κοινής διαχρονικής άποψης.
Η σκέψη-κίνητρο πίσω από την ανάρτηση αυτή ήταν η λύπη μου για το ότι η προπαγανδιστική μηχανή των σοσιαλιστικών/κομουνιστικών δικτατοριών και δημαγωγών του εικοστού αιώνα έχουν εντελώς αλλοιώσει, και σε σημεία αλλάξει, την ιστορική πραγματικότητα και την ουσία των ιδεών ενός σημαντικού φιλόσοφου, έχοντας τα σερβίρει για να δημιουργήσουν τα γνωστά, πειθήνια, ανίδεα παπαγαλάκια.
Το όνομα Καρλ Μαρξ, αυτό καθ' αυτό, είναι βέβαια παγκοσμίως γνωστό: Λίγοι είναι οι φιλόσοφοι των οποίων το όνομα προκαλεί πιο βίαιες αντιδράσεις από αυτό του Καρλ Μαρξ. Με ένα όνομα τόσο παγκοσμίως και διαχρονικά γνωστό είναι περίεργο το πόσο λίγοι γνωρίζουν τον άνθρωπο και πόσοι λιγότεροι καταλαβαίνουν την ουσία των σημείων που υποστήριξε.
Γεννήθηκε σε μια εύπορη οικογένεια στο Τριερ της Πρωσίας. Ο πατέρας του κατήγετο από Εβραϊκή οικογένεια της οποίας οι άντρες ήταν επί γενεές κάντορες στην συναγωγή από το 1723. Ο πατέρας του, Χέρτσελ Μαρξ ήταν ο πρώτος στην οικογένεια που έλαβε κοσμική παιδεία και, πριν την γέννηση του Καρλ, αποποιήθηκε τον Ιουδαϊσμό και ασπάσθηκε τον Λουθηρανισμό πιστεύοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα τον βοηθούσε να βρει περισσότερες δουλειές και υψηλότερης στάθμης πελάτες, σαν δικηγόρος, μέσα στο τότε αντιεβραϊκό κλίμα της Πρωσίας. Η μητέρα του Καρλ, Ενριέτα Πρέσμπουργκ, ήταν Ολλανδή Εβραϊκής καταγωγής από πλούσια οικογένεια μέλη της οποίας αργότερα ξεκίνησαν την γνωστή και σήμερα εταιρεία Φίλλιπς.
Το 1836 ο Καρλ αρραβωνιάστηκε την Τζένυ Φον Βέστφάλεν, μια όμορφη Βαρόνη της Πρωσικής αριστοκρατίας, "την πλέον επιθυμητή γυναίκα στην Τρίερ". Ο Γάμος τους ήταν ένα κοινωνικό σκάνδαλο: η κόρη ευγενικής καταγωγής, ανώτερης τάξης, και ο νεότερός από εκείνη γιός μιας Εβραϊκής οικογένειας μεσαίας τάξης. Ο Καρλ αφιέρωσε την διδακτορική διατριβή του στον πατέρα της Τζένης, στο θέμα "Η Διαφορά μεταξύ της Δημοκρήτιας και Επικούριας Φιλοσοφίας της Φύσης". Παντρεύτηκαν 19 Ιουνίου 1843.
Ορμώμενος και από την δική του εμπειρία μεταξύ Ιουδαϊσμού, Χριστιανισμού, μεσαίας τάξης και αριστοκρατίας το 1843 δημοσίευσε το βιβλίο "Σχετικά με το Εβραϊκό θέμα" όπου ανέπτυξε τον διαχωρισμό μεταξύ πολιτικής και ανθρώπινης χειραφέτησης, ερευνόντας και τον ρόλο της άσκησης θρησκευτικής πρακτικής στην κοινωνία. Σε άλλη δημοσίευση "Κριτική της φιλοσοφίας του Χέγκελ περί δικαίου" στην οποία ασχολήθηκε περισσότερο με το θέμα της θρησκείας την περιέγραψε ως το όπιο του λαού.
Κατά την διάρκεια των ετών από 1843 έως 1849, ο Μαρξ μέσω διαφόρων δημοσιεύσεων και ακτιβισμού έλαβε ενεργό μέρος στην ανάπτυξη των εργατικών κινημάτων στην Ευρώπη. Το μήνυμα με το οποίο ο Μαρξ έχει μείνει στην ιστορία, και που είναι γραμμένο με χρυσά γράμματα στον τάφο του στο κοιμητήριο του Highgate στο Λονδίνο είναι:
"Εργαζόμενοι όλων των χωρών, ενωθείτε".
Το σοβαρό και σκυθρωπό του πρόσωπο, μέσα από μια κορνίζα από πλούσια γκρι μαλλιά και γενειάδα, συμβολίζει για πολλούς τις ακριβές, σε κόστος ζωών, μάχες του εικοστού αιώνα ενάντια στην καταπίεση και δικτατορία του κομουνισμού και απολυταρχισμού που δόθηκαν εις άμυνα της δημοκρατίας, της ελευθερίας και της ελεύθερης οικονομίας.
Αν και η Σοβιετική Ένωση δεν είναι παρά μια ανάμνηση ενός κακού ονείρου, και ο κομουνισμός αλλού, όπως για παράδειγμα στην Κίνα, έχει μεταλλάξει σε καπιταλιστική απολυταρχία, ο ορισμός του "Μαρξισμού" και το επίθετο "Μαρξιστής" διατηρεί την τοξική αύρα που δόθηκε σε αυτούς που ενστερνίστηκαν την δική τους κατανόηση των ιδεών του Μαρξ για να δημιουργήσουν τα δόγματα που κυριάρχησαν στον αιώνα εκείνο.
Επίσης άξιον απορίας, αν εκείνοι που χρησιμοποιούν το όνομα του Μαρξ, και εκείνοι που τρέμουν στο άκουσμά του, γνωρίζουν ποιός πραγματικά ήτανε. Οι σημερινοί υπέρμαχοι του, και οι σημερινοί εχθροί του, έχουνε στο μυαλό τους τον ίδιο τον Καρλ Μαρξ ή αυτά τα οποία διεπράχθησαν στο όνομά του; Υπάρχει άραγε πραγματική βάση στην συσχέτιση ιδεών, ή στον φόβο που προκαλεί;
Ο Καρλ Μαρξ ήταν ένας φιλόσοφος, οικονομολόγος και δημοσιογράφος της μεσαίας τάξης του οποίου ο κύριος εργοδότης ήταν μια εφημερίδα της Νέας Υόρκης των ΗΠΑ. Ήταν επίσης προβληματικός σε βαθμούς ακραίους: έπινε υπερβολικά, συμπεριφερόταν επαίσχυντα στη ζωή μέσα στο σπίτι του, και εργαζόταν μανιωδώς, αν και παρήγαγε λίγα που να κέρδιζαν χρήματα ή αναγνώριση κατά τη διάρκεια της ζωής του. Αυτές οι ατέλειες, όμως, τον έκαναν πιο ενδιαφέροντα, διότι, παρά το γεγονός ότι εβρίσκετο σε μια κατάσταση συνεχούς προσωπικής κρίσης, ήταν σε θέση να ολοκληρώσει αυτό που έθεσε ως στόχο να κάνει: άλλαξε τον κόσμο.
Η πρώτη μάχη του Μαρξ ήταν να εκθέσει τις αντιφάσεις μεταξύ του από αιώνων μοναρχικού συστήματος και τις κοινωνίες του πρώτου μισού του 19ου αιώνα. Σύμφωνα με τον Μαρξ, ήταν φυσικό, καθώς άλλαζαν και εξελίσσονταν τα συστήματα παραγωγής, από αγροτική σε βιομηχανική βάση, να αλλάξει και η δομή της κοινωνίας. Ο Μαρξ έβλεπε αυτή την κοινωνική εξέλιξη ως αναπόφευκτη. Η κατ' αυτόν αναπόφευκτη εξέλιξη έγινε επανάσταση όταν οι βασιλιάδες και τσιράκια τους, αρνήθηκαν να επιτρέψουν τις μεταρρυθμίσεις.
Μέχρι το 1850, οι βιομήχανοι είχαν κερδίσει πολιτική εξουσία επειδή εργατικές εξεγέρσεις σε όλη την Ευρώπη το 1848 προκάλεσαν τους βασιλείς να δουν τους πρωτο-καπιταλιστές βιομήχανους ως σύμμαχους εναντίων των κατωτέρων τάξεων. Ένα νέο είδος κερδοσκόπου γεννήθηκε στις αίθουσες της χρηματοδότησης.
Ο Μαρξ γρήγορα αναγνώρισε ότι ο καπιταλισμός θα θεσμοθετούσε μια κοινωνική και οικονομική αστάθεια. Η πείνα του συστήματος για νέες αγορές, νέους καταναλωτές, νέες και φθηνότερες μεθόδους παραγωγής, προκειμένου να αυξηθεί η ροή των κεφαλαίων, θα οδηγούσε σε μια καταστροφική ροή ενός συστήματος έκρηξης και διάλυσης. Μετά από κάθε "κατακλυσμό", είχε προβλέψει ο Μαρξ, ο αριθμός των καπιταλιστών στην κορυφή της πυραμίδας θα ήταν μικρότερος, ενώ η βάση των δυσαρεστημένων εργαζομένων θα μεγάλωνε. Σταδιακά, ακόμη και η μεσαία τάξη θα κατέληγε σε κάθοδο και φτώχεια.
Ο Μαρξ πίστευε ότι ο βιομηχανικός καπιταλισμός δημιουργούσε, επίσης, ένα νέο σύστημα καταπίεσης και εκμετάλλευσης. Πολιτικά και κοινωνικά οι άνθρωποι δεν είχαν περισσότερο ισότιμη βάση στο νέο αυτό στόχο από εκείνη που είχαν στο πλαίσιο μιας μοναρχίας. Τα δικαιώματα ανήκαν σε εκείνους με τα χρήματα και την περιουσία. Οι εργαζόμενοι δεν θα είχαν καν δικαίωμα ψήφου στις οικονομικές αποφάσεις.
Υπήρχαν άφθονα στοιχεία που υποστήριζαν αυτήν την αξιολόγηση του Μαρξ. Ζούσε πλέον στο Λονδίνο, την πλουσιότερη πόλη στον κόσμο. Και όμως τόσο μεγάλη όσο ήταν η πόλη και ο πλούτος της, τόσο πλατύτερο ήταν το στρώμα της φτώχειας. Στη γειτονιά του Μαρξ, μερικοί άνθρωποι νοίκιαζαν ένα χώρο σε ένα κρεβάτι και το αποκαλούσαν άνεση. Άλλοι πλήρωναν για μερικές ίντσες σε ένα κλιμακοστάσιο και το αποκαλούσαν "σπίτι" τους. Ο Μαρξ συνόψισε την κατάσταση λέγοντας: "Πρέπει να υπάρχει κάτι σάπιο στον πυρήνα ενός κοινωνικού συστήματος που αυξάνει τον πλούτο του χωρίς να μειώνει την δυστυχία του."
Αυτή ήταν η σκηνή μέσα στην οποία σχηματίστηκαν οι ιδέες του Μαρξ. Πέρασε πάρα πολύ χρόνο στο Αναγνωστήριο του Βρετανικού Μουσείου προσπαθώντας να κατανοήσει το νέο αυτό σύστημα, να προβλέψει την πορεία του, και, τέλος, να προσφέρει μια εναλλακτική λύση. Στα 16 χρόνια πριν τελειώσει το μεγαλύτερο λογοτεχνικό έργο του, το Das Kapital, η οικογένεια του Μαρξ ζούσε σε σχεδόν συνεχή εξαθλίωση. Μοναδική παρηγοριά τους ήταν ότι πίστευαν πως το έργο του Κάρολου ήταν ευγενές και σημαντικό, και ότι τα βάσανά τους ήταν μικρά σε σύγκριση με την πλειοψηφία των ανθρώπων που θυσίαζαν τη ζωή τους, έτσι ώστε κάποιοι άλλοι, αργότερα, θα μπορούσαν να ζήσουν στην πολυτέλεια.
Το Das Kapital και τα άλλα πολιτικά-οικονομικά γραπτά του Μαρξ ήταν μία μόνο πτυχή του συνολικού έργου του. Ήταν επίσης διοργανωτής και παιδαγωγός. Μέσα από διάφορες μικρές ομάδες προσπάθησε να διδάξει τους εργαζόμενους, οι οποίοι δεν είχαν ούτε τυπική καν εκπαίδευση, ούτε είχαν δει ποτέ τον εαυτό τους ως πολιτική δύναμη. Ο Μαρξ ήταν πεπεισμένος ότι ο μόνος τρόπος για να αλλάξει με επιτυχία την κοινωνία ήταν να εκπαιδεύσει τον πληθυσμό, έτσι ώστε να μπορούσαν να οδηγήσουν τελικά την κοινωνία οι ίδιοι οι εργαζόμενοι.
Το 1864, γεννήθηκε η πιο σημαντική από πολλές οργανωτικές προσπάθειες του Μαρξ, η Διεθνής Ένωσης των Εργατών. Στόχος της ήταν να συνδέσει τους εργαζόμενους και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις σε όλη την Ευρώπη και την Αμερική, να προστατεύσει τα δικαιώματά τους απέναντι σε ένα όλο και πιο ισχυρό καπιταλιστικό σύστημα του οποίου τα πλοκάμια είχαν εξαπλωθεί πέρα από τα μεμονωμένα έθνη και είχαν πλέον περιβάλλει την υδρόγειο. Ο Μαρξ αναγνώρισε ότι η μεγαλύτερη δύναμη των εργαζομένων ήταν ο αριθμός τους.
Ο Μαρξ πέθανε το 1883, πριν τα βιβλία του κερδίσουν ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό και πριν οι εργαζόμενοι για τους οποίους είχε αγωνιστεί να πάρουν τις θέσεις τους στις κυβερνήσεις και στην αυτοεκπροσώπιση. Χρειάστηκαν δεκαετίες αγώνα, ως επι το πλείστον μη βίαιο για να συμβούν αυτά. Αλλά ο Μαρξ ήξερε ότι ο δρόμος προς την πρόοδο θα ήταν μακρύς και αργός και ότι τελικά ο καλύτερος τρόπος για να εξισορροπηθεί η κοινωνία ήταν μέσω της κάλπης. Επίσης, πίστευε, όμως, ότι ο εργαζόμενος είχε το δικαίωμα να επαναστατήσει αν εκείνοι που είχαν την δύναμη του αρνούνταν το δικαίωμα του να καθορίζει τις τύχες του μέσω της κάλπης, της από κοινού οργάνωσης και της ελευθερίας του τύπου.
Το πραγματικό όραμα του Καρλ Μαρξ για το τι θα ήταν ακριβώς το κυβερνητικό σχήμα και σύστημα του μέλλοντος ήταν ασαφές, και αυτός πρέπει να είναι σίγουρα ο λόγος για τον οποίον το όραμά του έχει ερμηνευτεί τόσες φορές με τόσο διαφορετικούς τρόπους και παραλλαγές. Αλλά πίστευε ότι τελικά η ανθρωπότητα θα εξελισσόταν φυσιολογικά, πέρα από τον καπιταλισμό και το σοσιαλισμό, αγκαλιάζοντας μια κοινωνία κοινής διαβίωσης με αυτοδιοίκηση εξαρτωμένη από την πλειοψηφία των εργαζομένων (κομουνιστική) στην οποία η κυβέρνηση δεν θα ήταν πλέον καθόλου απαραίτητη. Ήταν ένα ουτοπικό όνειρο που δεν έχει συμβεί πουθενά - περισσότερο από πουθενά αλλού δεν συνέβη στις χώρες και τα συστήματα που συνέδεσαν τον εαυτό τους με το όνομά του...
Σήμερα, πολλοί άνθρωποι ξέρουν τον Μαρξ μόνο μέσω των εγκλημάτων και της πλύσης εγκεφάλου των πρώην κομμουνιστικών χωρών. Αλλά οι ιδέες του Μαρξ επίσης βοήθησαν να γεννηθεί η χειραφέτηση πολλών εργατικών πολιτικών κομμάτων στη Δυτική Ευρώπη - του Εργατικού Κόμματος της Βρετανίας, το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Ισπανίας, Σοσιαλιστικό Κόμμα της Γαλλίας, και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας. Και όμως, για κάποιο λόγο στον Δυτικό κόσμο, αυτά τα κόμματα γενικά και περιέργως δεν θεωρούνται μέρος της κληρονομιάς του Μαρξ.
Παραδείγματος χάριν, στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουνε μάθει να φοβούνται τον Μαρξ για τόσο πολύ καιρό που έχουν ξεχάσει τα τμήματα εκείνα της Αμερικανικής κοινωνικής φιλοσοφίας που έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της ζωής στις ΗΠΑ - από τη δωρεάν εκπαίδευση ως το δικαίωμα να φέρουν όπλα.
Στην πραγματικότητα, η εποχή στη σύγχρονη ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής που ήταν πιο «μαρξιστική» από οπουδήποτε αλλού ήταν τη δεκαετία του 1950, όταν η συνδικαλιστική οργάνωση ήταν πολύ υψηλή, η προσωπική περιουσία μοιραζόταν πιο δίκαια, και το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών ήταν σχετικά μικρό.
Αντί να δαιμονοποιούμε τον Μαρξ, είναι καλύτερα να τον καταλάβουμε, και να καταλάβουμε ότι η εξέλιξη των κοινωνιών στον εικοστό αιώνα έφερε τις δυτικές, καπιταλιστικές κοινωνίες κοντύτερα στο όραμά του από το επίπεδο που κατάφεραν οι κομουνιστικές. Όταν το όνομά του Καρλ Μαρξ χρησιμοποιείται στον πολιτικό λόγο, θα πρέπει να γίνετε αυτό συνάμα με τα ονόματα άλλων μεγάλων διανοητών: ως πηγή ιδεών. Κι αν δεν συμφωνούμε μαζί του, υπάρχουν διδάγματα που μπορούμε να αντλήσουμε από τον Μαρξ. Το να πιστεύουμε αλλιώς, είναι το να αγνοούμε έναν φιλόσοφο και μια περίοδο της ιστορίας που είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση τις δικής μας περιόδου.
Σημείωση: (ed.) Όλα τα παραπάνω τα αντέγραψα, μετάφρασα και ανασυνέταξα από διάφορες πηγές στο ιντερνέτ, είτε ιστορικά γεγονότα, είτε γνώμες με τις οποίες συμφωνώ. Η τελική σύνταξη και παρουσίαση του κειμένου αυτού από μένα στην ανάρτηση αυτή, εστιάζει στις πληροφορίες που δεν είναι πλατειά γνωστές και γνώμες που δεν ακούγονται συνήθως, ώστε να παρουσιαστεί μια άλλη πτυχή της ζωής και προσφοράς του Καρλ Μαρξ. Ενώ τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι αρχική πρότυπη δική μου σκέψη, το κείμενο αντιπροσωπεύει, στην μίξη και ανασύνταξή του, μια άποψη με την οποία συμφωνώ και ήθελα να προτείνω εδώ. Βέβαια, όπως όλες οι μεμονωμένες απόψεις, δεν είναι πλήρης αλλά προτείνεται μόνο ως ένα ακόμα μέρος του μωσαϊκού της κοινής διαχρονικής άποψης.
Η σκέψη-κίνητρο πίσω από την ανάρτηση αυτή ήταν η λύπη μου για το ότι η προπαγανδιστική μηχανή των σοσιαλιστικών/κομουνιστικών δικτατοριών και δημαγωγών του εικοστού αιώνα έχουν εντελώς αλλοιώσει, και σε σημεία αλλάξει, την ιστορική πραγματικότητα και την ουσία των ιδεών ενός σημαντικού φιλόσοφου, έχοντας τα σερβίρει για να δημιουργήσουν τα γνωστά, πειθήνια, ανίδεα παπαγαλάκια.
Η δεκαετία των '50 στις ΗΠΑ: Η μεγάλη ευημερία μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και πριν τα θυελλώδη '60:
Η πιο ουσιαστικά "Μαρξιστική" κοινωνία που δημιούργησε ο εικοστός αιώνας.
Η πιο ουσιαστικά "Μαρξιστική" κοινωνία που δημιούργησε ο εικοστός αιώνας.
Ο τύμβος του Κάρολου Μαρξ στο κοιμητήριο του Highgate, στο Λονδίνο.
