Τον Ιούλιο του 1994, ένα βράδυ, στεκόμουνα με τον Κώστα σε μια ταράτσα του Πανεπιστημίου του Γουήτον, στην πόλη μας του Νόρτον στην Μασαχουσέτη, μπροστά από ένα τηλεσκόπιο επάνω σε τρίποδο. Κοίταξα από το τηλεσκόπιο και είδα τον πλανήτη Δία και, κοντά στον γιγαντιαίο πλανήτη, τις τέσσερεις κυρίως σελήνες του, Ίο, Ευρώπη, Γανυμίδης και Καλλίστο, τις τέσσερεις που τις είχε ανακαλύψει ο Γαλιλαίος (τώρα ξέρουμε ότι ο Δίας έχει 61 σελήνες). Μπορούσα να δω καθαρά τον Δία και τις σελήνες του. Και ο Κώστας, τεσσάρων χρονών, είχε εκθαμβωθεί χρησιμοποιώντας το τηλεσκόπιο.
Καθώς κοιτούσα κι' εγώ από το τηλεσκόπιο ένοιωσα κάτι το εντελώς παράδοξο. Ενώ κοιτούσα από την επιφάνεια της Γης, από κάτω προς τα πάνω, προς τον νυχτερινό ουρανό, τα άστρα και τους πλανητες επάνω από εμένα, κάθε πρωτόγονο, πανάρχαιο ένστικτο προσανατολισμού στον νου μου, μου έλεγε ότι κοιτάζω από πάνω προς τα κάτω και όχι από κάτω προς τα πάνω. Λες και ο Δίας και οι σελήνες του να ήταν σε μια πεδιάδα που την κοίταζα από κάποια βουνοκορφή.
Κοίταζα από το τηλεσκόπιο και μετά απομάκρυνα το κεφάλι μου και ξανακοίταζα, μερικές φορές, και κάθε φορά το παράδοξο αυτό συνέβαινε καθαρά και ουσιαστικά στο ένστικτο προσανατολισμού μου. Τριάντα έξι χρονών εγώ, ρώτησα τον Κώστα τεσσάρων χρονών αν το αισθάνεται έτσι και εκείνος και μου είπε, ναι.
Η παράδοξη αυτή αίσθηση προσανατιλισμού με είχε βοηθήσει τότε να συνειδητοποιήσω το πως στο σύμπαν δεν υπάρχει «προσανατολισμός» επειδή δεν υπάρχει τίποτα το σταθερό όσον αφορά την θέση των οθρανίων σωμάτων. Τα πάντα είνμαι σχετικά όχι μόνο μεταξύ τους, αλλά και στα διαφορετικά επίπεδα απόστασης που συμπεριλαμβάνουν την σφαίρα της εκάστοτε συμπεριβολής. Ο λεγόμενος προσανατολισμός εξαρτάται από την λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου και είναι εντελώς υποκειμενικής φύσης από το κέντρο ύπαρξης του παρατηρητή.
Μέχρι να κοιτάξεις τι υπάρχει εκεί έξω, πέρα από εμάς, νομίζεις ότι είσαι προετοιμασμένος για αυτό που θα δεις, αλλά δεν είσαι.
Θυμήθηκα τότε, πως 13 χρόνια νωρίτερα, το 1981 στο Λονδίνο είχα παρακολουθήσει την τηλεοπτική σειρά Κόσμος του Καρλ Σέηγκαν, η οποία άλλαξε την ζωή μου, όπως έκαναν και τα ανώτατης ποιότητας ντοκιμαντέρ Horizon που έβλεπα στο BBC2 (σήμερα, 2026, τα ντοκιμαντέρ Horizon δεν παράγωνται πια επειδή κανείς πλέον δεν ενδιαφέρεται για γνώση. Η ακροαματικότητα έπεσε σε επίπεδα θανάσιμα για την παραγωγή της εξηκονταετούς σειράς). Θυμήθηκα πως ένα χρόνο νωρίτερα, το 1993, είχα γνωρίσει τον Καρλ Σέηγκαν εκεί, στον κήπο του πρύτανη του Πανεπιστημίου Γουήτον. Τον είχα ευχαριστήσει για το Κόσμος, εκεί μπροστά από το μπουφέ για την συνεστίαση στον κήπο, με είχε κοιτάξει και με είχε ρωτήσει «Γιατί;» Επειδή, του είχα απαντήσει, απέκτησα παρακολουθώντας το Κόσμος γνώση που αλλιώς δεν θα είχα αποκτήσει. «Και γιατί είναι αυτό σημαντικό;» με ρώτησε. Και συνεχίσαμε αυτή την κουβέντα κάπου 10 λεπτά. Ο πραγματικός δάσκαλος συνέχισε να διδάσκει με ερωτήσεις, αντί απλά να δεχτεί το ευχαριστώ που είχα προσφέρει, να ποντιφικήσει και να φύγει. Και στο τέλος γονάτισε μπροστά στο Κώστα χαμογελώντας, ακούμπησε το χέρι του στο κεφαλάκι του Κώστα και του είπε, στα Ελληνικά, «Χαίρω πολύ».
Τον Ιούλιο του 1994, ένα χρόνο αφού είχαμε συναντήσει τον Καρλ, είμασταν πάλι στο Γουήτον, δυό χιλιόμετρα από το σπίτι μας. Είχαμε πάει να κοιτάξουμε από το τηλεσκόπιο τα 21 θραύσματα του κομήτη Σούμάκερ-Λίβι-9 καθώς έπεφταν στην ατμόσφαιρα και τα σύννεφα του Δία. Οι σκοτεινές ουλές στο μέγεθος της Γης που άφησε ο κομήτης Shoemaker-Levy 9 στις κορυφές των νεφών του Δία ήταν ορατές για αρκετούς μήνες μετά τις συγκρούσεις του Ιουλίου 1994.
Η επικοινωνία της γνώσης είναι η πιο σημαντική προσπάθεια που μπορεί κανείς να επιχειρήσει στην ζωή, με την ελπίδα ότι η γνώση μπορεί, για μερικούς αποδέκτες, να προχωρήσει σε μόρφωση άποψης και χαρακτήρα. Από γνώση να εξελιχθεί σε μόρφωση.
Η διδασκαλία δεν επιτυγχάνεται πληροφορώντας νέους τι γνωρίζετε εσείς (αυτό μόνο στον καθρέφτη έχει νόημα να το κάνετε). Η μετάδοση γνώσης επιτυγχάνεται κάνωντας στοχευμένες ερωτήσεις, επιτρέπωντας τον νεαρό νου να λειτουργήσει μόνος του. Αυτό το δίδαξε ο Σωκράτης. Ερώτηση, απάντηση που δημιουργεί καινούργια ερώτηση και περεταίρω απάντηση... Και η μετάδοση γνώσης επιτυγχάνεται επίσης δια παραδείγματος συμπεριφοράς.
Πέρασα την ζωή μου επαγγελλόμενος αυτά που αγαπώ, και μαθαίνοντας και επικοινωνώντας την γνώση. Την επικοινωνία γνώσης την θεωρώ σαν τον σκοπό της ύπαρξης, της Ζωής σε αυτό το σύμπαν, με απόλυτη προσωπική ευθύνη για εξακριβώσιμη αλήθεια και ακρίβεια. Η αυτογνωσία του σύμπαντος μέσω των γαλαξιών ατόμων που είμαστε εμείς.
Ήταν το τρελό μου όνειρο, στην ζωή μου, μια όμορφη φαντασίωση, το να είμαι
μέρος μιας ομάδας επιστημόνων που να ερευνά το Σύμπαν. Την Ύπαρξη. Να επικοινωνεί ανακαλύψεις. Και,
πεντέμισι χρόνια αφού ο Κώστας πέταξε προς την Δύση, προς το κβαντικό επίπεδο
του χωροχρόνου, η τρελή φαντασίωσή μου έγινε απρόσμενα πραγματικότητα.
~~~
για να συνεχίσει τα επιτυχημένα διεθνή και συνεργατικά ερευνητικά προγράμματα πυραύλων
και δορυφόρων του Διεθνούς Γεωφυσικού Έτους 1957–1958.
Σχεδιάστηκε ως ένα ανεξάρτητο, επιστημονικά πρωταρχικό φόρουμ
για την ενθάρρυνση της παγκόσμιας συνεργασίας, της ελεύθερης ανταλλαγής δεδομένων και
της ειρηνικής εξερεύνησης του διαστήματος, απαλλαγμένης από πολιτικά εμπόδια.
https://cosparhq.cnes.fr
Επιτροπή Πλανητικής Προστασίας (Panel of Planetary Protection).
https://cosparhq.cnes.fr/scientific-structure/panels/panel-on-planetary-protection-ppp/
Πλανητική Προστασία δεν σημαίνει την προστασία της Γης απο μετεωρίτες, αστεροειδείς και τεράστια διαστημόπλοια με εξωγήινους –αυτό είναι Πλανητική Άμυνα. Πλανητική Προστασία είναι το να προστατεύουμε άλλους πλανήτες από εμάς. Από τα τρισκατομμύρια Γήινα μικροβακτηρίδια, μικροοργανισμούς που ταξιδεύουν σαν λαθρεπιβάτες στα σκάφη εξερεύνησης που στέλνουμε παντού στο ηλιακό σύστημα. Και να προστατεύουμε τον δικό μας πλανήτη από εξωγήινους οργανισμους που μπορεί να επιστρέψουν πάνω στα σκάφη μας.
Γι' αυτό άλλωστε το σκάφος Cassini, παραδείγματος χάριν, στο τέλος της αποστολής του στο σύστημα του πλανήτη Κρόνου, στις 15 Σεπτεμβρίου 2017 κάηκε πέφτωντας στην ατμόσφαιρα του πλανήτη αντί να μείνει εκεί σαν λείψανο: για να μην μολύνη τον Κρόνο ή το σύστημά του με Γήινους μικροοργανισμούς.
Είναι ένα είδος Prime Directive (Κύρια Οδηγία), για τον εικοστό και τον εικοστό πρώτο αιώνα. Θυμάστε, ίσως, το Prime Directive του Starfleet στο Star Trek (Ταξίδι στ' Αστέρια); Η Κύρια Οδηγία, γνωστή και ως Γενική Διαταγή 1 του Αστροστόλου, είναι η κεντρική κατευθυντήρια αρχή της Ενωμένης Ομοσπονδίας Πλανητών στο Star Trek. Απαγορεύει απολύτως στο προσωπικό του Αστροστόλου να παρεμβαίνει στη φυσική, μη υποβοηθούμενη ανάπτυξη εξωγήινων πολιτισμών, ιδιαίτερα εκείνων που είναι λιγότερο τεχνολογικά προηγμένοι. Μη Παρέμβαση. Αυτό που ίσως να μην γνωρίζετε είναι ότι ενώ ο Πόλεμος των Άστρων ήταν παραμυθιασμένη φαντασία, το Ταξίδι στ' Αστέρια είχε επιστήμονες να ελέγχουν και να βοηθάν τους συγγραφείς και σεναριογράφους ώστε τίποτα στην τεχνολογία ή στην αφήγηση του Star Trek να μην διαφωνεί με την επιστήμη και την πραγματικότητα. Άλλωστε... ξέρετε άραγε πόσα πράγματα, πόση τεχνολογία χρησιμοποιείτε καθημερινά σήμερα που ανακαλύφθηκε λόγω της τεχνολογίας του Star Trek;
Το Star Trek έχει εμπνεύσει άμεσα αρκετές πρωτοποριακές σύγχρονες τεχνολογίες, που κυμαίνονται από τα ηλεκτρονικά είδη ευρείας κατανάλωσης έως την ιατρική διαγνωστική και την διαστημική προώθηση.
Φορητά κινητά τηλέφωνα. Ο μηχανικός της Motorola, Martin Cooper, ανέφερε διάσημα το αναδιπλούμενο Communicator του Captain Kirk ως την κύρια έμπνευσή του για την ανάπτυξη του πρώτου φορητού κινητού τηλεφώνου. Η ομάδα του δημιούργησε το πρωτότυπο τηλέφωνο DynaTAC το 1973.
Ιατρικά Tricorders. Το εμβληματικό διαγνωστικό εργαλείο Star Trek οδήγησε άμεσα στο Qualcomm Tricorder XPRIZE. Αυτός ο διαγωνισμός των 10 εκατομμυρίων δολαρίων ανέθεσε στους εφευρέτες την κατασκευή μιας φορητής συσκευής ικανής να διαγνώσει πολλαπλές ασθένειες και να παρακολουθεί ζωτικά σημεία. Η νικήτρια συσκευή, DxtER, αναπτύχθηκε από την Final Frontier Medical Devices και άνοιξε το δρόμο για τις σύγχρονες φορητές συσκευές υγείας των καταναλωτών.
Βοηθοί φωνής AI & Universal Translators. Ο συνομιλιακός, φωνητικά λειτουργούμενος υπολογιστής στο USS Enterprise θεωρείται ευρέως ως το σχέδιο για έξυπνους βοηθούς όπως η Amazon Alexa και η Apple Siri. Ομοίως, οι σύγχρονες εφαρμογές μετάφρασης σε πραγματικό χρόνο και τα ακουστικά αντικατοπτρίζουν το Universal Translator του Star Trek.
Θεωρία Μετακίνησης σε Στρέβλωση Warp Speed: Ο θεωρητικός φυσικός Miguel Alcubierre εμπνεύστηκε άμεσα από το Star Trek όταν διατύπωσε τη Μετρική Alcubierre - μια μαθηματική λύση στη γενική σχετικότητα που προτείνει ταξίδια ταχύτερα από το φως παραμορφώνοντας το χωροχρόνο.
Υπολογιστές Tablet: Δεκαετίες πριν από την κυκλοφορία του iPad, το πλήρωμα του Star Trek, The Next Generation χρησιμοποιούσε κομψές, φορητές οθόνες αφής γνωστές ως PADD (Συσκευές Προσωπικής Πρόσβασης). Αυτό επηρέασε άμεσα τον σύγχρονο παράγοντα μορφής tablet.
Τρισδιάστατη Εκτύπωση (Αντιγραφείς) Ο φουτουριστικός Αντιγραφέας, ο οποίος υλοποιούσε φυσικά αντικείμενα κατ' απαίτηση, αναφέρεται συχνά από τους πρωτοπόρους της βιομηχανίας ως εννοιολογικός πρόδρομος της σύγχρονης προσθετικής κατασκευής ή τρισδιάστατης εκτύπωσης.
Τέλος πάντων, το Panel of Planetary Protection (PPP) ασχολείται με το να μην μολύνουμε άλλους πλανήτες με τα σκάφη μας και να μην επιτρέψουμε σε σκάφη μας να μολύνουν την Γη.
Αυτό δεν σημαίνει να μην μολύνεται η Γη, ή άλλοι πλανήτες, από το διάστημα, γενικά, αλλά να μην είμαστε εμείς υπεύθυνοι για την μόλυνση. Όταν δεν είμαστε εμείς υπεύθυνοι, άλλωστε, και γίνεται φυσικά, από μετεωρίτες, κομήτες κλπ., δεν είναι μόλυνση: είναι ο τρόπος με τον οποίον διαδίδεται η Ζωή στο σύμπαν, με αμινοξέα, χημικές ουσίες, και τις πρώτες ύλες τις Ζωής που ταξιδεύουν σε κομήτες, αστεροειδείς κλπ., από τους οποίους η Γη γονιμοποιήθηκε πριν τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια. Αμινοξέα και μικρόβια από τα οποία καταγόμαστε εμείς, ο καθένας μας. Οι παππούδες μας και οι γιαγιάδες μας ήταν μικροοργανισμοί πριν δισεκατομμύρια χρόνια και άτομα που ζυμώθηκαν στους πυρήνες αστεριών πριν τα αστέρια εκραγούν και στείλουν το πολύτιμο φορτίο παντού στο σύμπαν, μέχρι την Γη.
Μέχρι να κοιτάξεις τι υπάρχει εκεί έξω, πέρα από εμάς, νομίζεις ότι είσαι προετοιμασμένος για αυτό που θα δεις, αλλά δεν είσαι.
Και, μέχρι να γνωρίσεις το που βρισκόμαστε και το πως φτάσαμε να υπάρχουμε, δεν είσαι προετοιμασμένος για την ομορφιά και την ευθύνη που η γνώση αυτή συνεπάγεται.
~~~
Από τον Απρίλιο του 2026 είμαι βοηθός της Επιτροπής Πλανητικής Προστασίας, υποεπιτροπή (Panel) της Επιτροπής Διαστημικής Έρευνας, κάτι το απρόσμενο και υπέροχο που στην ψυχή μου εορτάζει την βάση της συνεργασίας –συνεργασίας μέσα σε ομάδες, απαραίτητης για τoν πολλαπλασιασμό και εξέλειξη της γνώσης και της προόδου. Με γέμιζε ταπεινότητα και αίσθημα κατεύθυνσης όταν με σύστηναν σαν «αξιωματικό επικοινωνιών» (Communications Officer) του panel.
Η υπευθηνότητά μου είναι η δημοσίευση στο ίντερνετ της παραγωγηκότητας των επιστημόνων της Επιτροπής και των εργασιών της. Μια συμβολή που επέμεινα να είναι εθελοντική. Αλλά θεώρησα συμβολικά όμορφο το ότι επέμειναν να δεχτώ τα έξοδά μου για την διαμονή, φαγητό, ταξί, ξενοδοχείο κλπ.
Φέτος, 2026, έγινε η 46η Σύνοδος της COSPAR, 1-9 Αυγούστου, και έγινε μάλιστα στην Φλωρεντία, 63 χιλιόμετρα από το χωριουδάκι μας. Μπήκα στο τριανταδυόχρονό μου Τσεροκή από την Μασαχοιυσέτη, πήρα τον δρόμο για την Φλωρεντία και έφτασα στ' Αστέρια. Το Fortezza da Basso (επίσημα το Φρούριο του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, χτισμένο το 1534-1537 από τον Αντόνιο ντα Σάνγκαλο τον νεώτερο, για τον Αλεσάντρο ντα Μέντιτσι) είναι ένα τεράστιο αναγεννησιακό φρούριο του 16ου αιώνα στο κέντρο της Φλωρεντίας. Αρχικά χτίστηκε ως στρατιωτικό οχυρό και σήμερα είναι το μεγαλύτερο εκθεσιακό και συνεδριακό κέντρο της πόλης, φιλοξενώντας σημαντικές εκδηλώσεις.
Η ξανθή κυρία στα αριστερά της πρώτης σειράς είναι η πρόεδρος της Επιτροπής Πλανητικής Προστασίας,
Αστροφυσικός, Διευθύντρια Έρευνας στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας (CNRS) της Γαλλίας,
Γαλλίδα, Λεγεώνα της Τιμής, που με ρώτησε τον Μάρτιο αν θα με ενδιέφερε να βοηθήσω
με ιστοσελίδες και με την Γουικιπέδια.
Σχεδιάζω, προγραμματίζω και διατηρώ τον επαγγελματικό της ιστοχώρο επί δεκαπέντε χρόνια τώρα.
~~~
Αυτή την φωτογραφία των ηλικιωμένων να συζητάνε κάτω από τα ελαιόδεντρα, την πήρα στην Ιερουσαλήμ τον Φεβρουάριο του 1987, όταν ήμουνα 29 χρονών. Την τράβηξα επειδή σκέφτηκα ότι κοιτάζοντάς την, αυτή την σκηνή, ήμουνα μάρτυρας του πως εξελίχθηκε η ανθρωπότητα, από την γειτονική Μεσοποταμία, επί έξι χιλιάδες χρόνια πολιτισμού. Και την βάζω εδώ επειδή, είτε στην Μεσοποταμία, είτε στην Ιερουσαλήμ, είτε στην Φλωρεντία τις μέρες της συνέλευσης της COSPAR στην οποία πήρα μέρος (39 μέρες αφού κάηκε το σπίτι μας και χάσαμε τα πάντα), ο τρόπος επικοινωνίας των ανθρώπων δεν έχει αλλάξει.
Αναρωτιέμαι πως θα μπορούσε να αμφισβητήσει κανείς ότι το να κάτσουμε κάτω μαζί, όπως σ' αυτή την φωτογραφία, και να συζητήσουμε, και να ανταλλάξουμε ιδέες και πληροφορίες, είναι ο σκοπός της Ζωής, όσον αφορά την φύση και το σύμπαν του οποίου εμείς, οι γαλαξίες οκτώ δισεκατομμυρίων δισεκατομμυρίων δισεκατομμυρίων ατόμων, ήμαστε η αυτοσυνειδητοποίηση. Το Σύμπαν γνωρίζει τον εαυτό του μέσω ημών. Αποτελούμαστε από 7.000.000.000.000.000.000.000.000.000 άτομα (εφτά ακολουθούμενο από εικοσιεφτά μηδενικά): 62% υδρογόνο, 24% οξυγόνο, 10% άνθρακας, 1% άζωτο και περίπου 3% άλλα στοιχεία. Άτομα που μαζί ερευνούν την φύση και προέλευσή τους.
Το κατά πόσον ο σκοπός της μόρφωσης δια μέσου γνώσης επιτυγχάνεται, ανά πάσα στιγμή και περίσταση, εξαρτάται από το πόσοι φεύγουν στο τέλος της συζήτησης έχοντας ακούσει και σκεφτεί κάτι καινούργιο και πόσοι έφυγαν χωρίς να έχουν εξελείξει την γνώμη και γνώση τους, ή το ενδιαφέρον τους, κατά το παραμικρό.
~~~
