Ρίσκα

Στον εργασιακό χώρο είναι λάθος να κάνεις μια ερώτηση για την οποία να μην ξέρεις ήδη την απάντηση. Επίσης είναι λάθος να παίρνει κανείς οποιοδήποτε ρίσκο αν δεν είναι έτοιμος να τα χάσει όλα χωρίς να αισθανθεί την παραμικρή απώλεια. Η ζωή η ίδια, η ύπαρξη, είναι ένα ρίσκο. 

Ο κόσμος σ' αυτόν τον πλανήτη κάνει ερωτήσεις των οποίων τις απαντήσεις όχι μόνο δεν τις ξέρει ήδη, αλλά δεν θα μπορούσε να τις αποδεχτεί κι' αν ακόμα γινόντουσαν προσιτές. Και αναρωτιέται αν τα ρίσκα που διακυβεύονται πρόκειται να κερδηθούν, στο τέλος. Και ελπίζει. Αυτή είναι η συνταγή της αποτυχίας.

Ο πολιτισμός μας απέτυχε ήδη αλλά δεν θέλουμε να το αντιληφθούμε. Αποτύχαμε επειδή αναπόφευκτα ακολουθήσαμε την φύση μας, την επιβίωση του ισχυρότερου,  καθώς ονειρευόμασταν ότι ζούμε με κάποια διαβεβαίωση ασφάλειας. Όσο ο πολιτισμός μας έγινε περισσότερο οργανωμένος, τεχνολογικός και ανεπτυγμένος, τόσο πιστέψαμε ότι μας διέθετε ασφάλεια. Και δεχτήκαμε σαν γεγονός ότι η αυταπάτη της δομής στη οποία είχαμε επαναπαυτεί ήταν δικαιωματικά ισχύουσα πραγματικότητα. Δώσαμε στην απλή πραγματικότητα της επιβίωσης του ισχυρότερου μια ποιητική εικονογράφηση που την έκανε να φαίνεται σαν οτιδήποτε εκτός από αυτό που ήταν πραγματικά.

Εφηύραμε την ανταλλαγή αγαθών, και αυτό σύντομα οδήγησε στην εφεύρεση της έννοιας του χρήματος. Από την Μεσοποταμία μέχρι χθες, βασιλείς και δικτάτορες, ιδεολόγοι και πρόεδροι, οδήγησαν τις μάζες στο να συναγωνίζονται και να ανταγωνίζονται ποιος θα συλλέξει την υψηλότερη αξία σε περιουσία. "Χθες" όμως η συνολική αξία που είχε δημιουργηθεί κατακτήθηκε από λίγα έθνη και λιγότερες ελίτ οι οποίες αφού συνέλλεξαν ότι υπήρχε δεν μπόρεσαν να σταματήσουν. Ήταν η φύση τους να συνεχίσουν, κι' ας μην υπήρχε τίποτα πραγματικό να συλλέξουν.

Από πρόσφατα, εδώ και περίπου 15-20 χρόνια, οι ελίτ συνέχισαν να συλλέγουν αξία, περιουσία, θεωρητική --το έκαναν αυτό φουσκώνοντας το μπαλόνι της πίστωσης, υποσχόμενοι χρήματα τα οποία στην πραγματικότητα δεν υπήρχαν. Και το μπαλόνι έσκασε, πρώτα στις ΗΠΑ το 2007-8 και μετά στην Ευρώπη, ένα-δύο χρόνια αργότερα. Στην Ευρώπη το ξεχαρβάλωμα άρχισε από τις ηθικά ασθενέστερες κοινωνίες, τις Μεσογειακές, που είχαν πιστέψει ότι ήταν οι συνέταιροι των βορειότερων αντί οι πελάτες τους.

Οι τράπεζες δεν είχαν άλλη επιλογή από το να κάνουν ότι έκαναν. Αν τις εξουδετερώσουμε, επιστρέφουμε στο μηδέν. Αν δεν τις εξουδετερώσουμε, μας μηδενίζουν.

Ξέρετε πόσο εύκολο είναι να εξουδετερώσουμε τις τράπεζες; Τα τελευταία δέκα χρόνια, στην Ελλάδα, οι τράπεζες έδωσαν δεκάδες χιλιάδες δάνεια τα οποία τα ονόμασαν "στεγαστικά". Εκείνοι όμως που τα πήραν, δεν τα πήραν ούτε για να χτίσουν στέγη ούτε για να την αγοράσουν. Πάνω από το 90% των δανειοληπτών τα πήραν σαν στεγαστικά αλλά τα χρησιμοποίησαν σαν καταναλωτικά. Και οι τράπεζες το γνώριζαν αυτό. Αμέσως, χωρίς δεύτερη κουβέντα, θα μπορούσαν να κριθούν παράνομες και οι τράπεζες και παράνομοι οι δανειολήπτες. Ναι, και οι δανειολήπτες. Είπαν ψέματα και οι μεν και οι δε ονομάζοντας τα δάνεια "στεγαστικά".

Γιατί δεν πάνε όλοι "μέσα"; Γιατί δεν λέγεται καν η απλή αυτή αλήθεια;

Ίσως επειδή όλα είναι ένα θέατρο. Ακόμα και η λαϊκή αγανάκτηση που ψάχνει δικαίωση είτε από την αριστερά είτε από τον φασισμό, ότι είναι πιο βολικό για τον καθένα. Ένα θέατρο που παίζεται γιατί δεν έχουμε την δύναμη να κατανοήσουμε τις απαντήσεις, και πιστεύουμε ότι οποιοδήποτε ρίσκο μπορεί, ίσως, να έχει και καλή έκβαση, στο τέλος. Όλα αυτά επειδή ο άνθρωπος ψάχνει την αποφυγή οποιασδήποτε απώλειας και έτσι χάνει την δύναμη που χρειάζεται για να πάρει πραγματικό ρίσκο. Έτσι, τουλάχιστον, μου φαίνεται.

Αξίες

Ποιά είναι η πραγματική αξία ενός ακινήτου;
Η αξία που δέχεται να πληρώσει ένας αγοραστής
(σε οποιαδήποτε δεδομένη χρονική στιγμή).
Τελεία.
Παύλα.

Το τι πιστεύει ο ιδιοκτήτης ότι είναι η αξία του ακινήτου του, ή το τι θεωρεί σαν αντικειμενική αξία η κυβέρνηση (εφορία) είναι αέρας κοπανιστός.

Η πραγματική αξία, είναι το τι προσφέρει η αγορά, "σήμερα".

Μια φορά κι ένα καιρό, η τιμή πώλησης υπερέβαινε, σχεδόν κατά κανόνα, την αντικειμενική αξία. Τώρα οι αντικειμενικές αξίες είναι όνειρα θερινής νυκτός μια και δεν πουλιέται τίποτα, κι αν πουληθεί "σκοτώνεται" για πολύ, πολύ λιγότερο της αντικειμενικής αξίας. Μιλάω βέβαια για τα σπίτια των καθημερινών ανθρώπων, όχι για την Γλυφάδα και το Ψυχικό. Τα δε παλιά διαμερίσματα 40 ετών δεν τα αγοράζει κανείς και να τους πληρώνει ο αγοραστής να του τα πάρουν απ' το σβέρκο.

Επί σκηνής ο βουλευτής της ΝΔ κύριος Μ. Κεφαλογιάννης ο οποίος κατέθεσε τροπολογία με την οποία προτείνει ότι:

• Το κράτος αναλαμβάνει την υποχρέωση να αγοράζει ακίνητο στην αντικειμενική αξία που του απέδωσε στους φόρους ακίνητης περιουσίας που ήδη επιβλήθηκαν, αν ο ιδιοκτήτης ζητήσει να το πουλήσει στο κράτος αντί πληρωμής των οφειλών του σε μετρητά τα οποία δεν έχει.
• Όταν η αντικειμενική αξία είναι μεγαλύτερη των οφειλών, το υπόλοιπο μένει σαν "έναντι" μελλοντικών φόρων.

Έχω μείνει άναυδος από την ξαφνική αναλαμπή ευφυίας, αλαλάζω και χειροκροτώ, σίγουρος με λύπη μου ότι η κυβέρνηση ποτέ δεν πρόκειται να υιοθετήσει την τροπολογία αυτή.

Στον πυρήνα της τροπολογίας βρίσκεται η καταδίκη των αντικειμενικών αξιών ως πέρα για πέρα μη ρεαλιστικές όσον αφορά την πραγματική αξία. Επίσης, εικονογραφεί την καταδίκη ενός success story το οποίο βασίζεται σε νούμερα αερίσια που μόνο τους πολίτες καταστρέφει μέσω αφαίμαξης και κανένας δεν το χάβει σαν success story, μέσα ή έξω από το μπάχαλο.

Δεν υπάρχει ευφυέστερος τρόπος να το καταγγείλει κανείς αυτό, παρά λέγοντας στην κυβέρνηση, ορίστε! αν αυτή την λες "αντικειμενική αξία" πλήρωσέτηνε να αποδείξεις ότι πιστεύεις τις μπούρδες βάση των οποίων απαιτείς φόρους.

Βέβαια, αν η κυβέρνηση δεχτεί την τροπολογία, σε μερικούς μήνες το Ελληνικό κράτος θα είναι ο υπερήφανος ιδιοκτήτης χιλιάδων ακινήτων για τα οποία θα έχει πληρώσει τα διπλά, ή και τριπλά της πραγματικής τους αξίας, και θα έχει δεχτεί να μην παίρνει στο μέλλον φόρους σε μετρητό από πάμπολλες χιλιάδες ανθρώπους, καθώς μελλοντικοί φόροι θα "πληρώνονται" από την διαφορά αρχικής οφειλής και αντικειμενικής αξίας την στιγμή που πουλήθηκε το ακίνητο στην κυβέρνηση. Τότε... Τότε θα χρεοκοπήσει το κράτος.

Και για να μην χρεοκοπήσει το κράτος, θα πρέπει οι δανειστές να δεχτούν τις αντικειμενικές αξίες ως πραγματικές. Εκεί θα γίνει το μεγάλο καλαμπούρι. Ο Καραγκιόζης θα πουλάει στον Χατζηαβάτη την καλύβα του για 80.000 Ευρώ, και ο Βεζίρης θα πρέπει να αναγνωρίζει την καλύβα στον Χατζηαβάτη σαν να αξίζει πράγματι 80.000 Ευρώ. Και ο Μπάρμπα Γιώργος θα πίνει το καφεδάκι του σκασμένος στα γέλια.

Ευφυέστατο!!! Σοβαρά μιλάω!

Η τροπολογία αυτή είναι ένα κουδούνι που χτυπάει για να φέρει επί σκηνής την πραγματικότητα, έστω και σαν Guest Star για λίγα λεπτά (ή και λεφτά). Η πλάκα είναι ότι η ευφυέστατη αυτή κίνηση, η οποία μάλλον συμβολική θα παραμείνει, δεν γεννήθηκε στον χώρο που όλοι καυχώνται πως είναι ο χώρος των ιδεών (την λεγόμενη "αριστερά") αλλά από βουλευτή της ΝΔ.

Τίποτα τα περασμένα χρόνια δεν είχε τόσο πραγματικό ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε, όσο το πως θα εξελιχθεί η τροπολογία αυτή...

Με νούμερα:
Αν χρωστάς 10.000 εφορία, το σπίτι σου όπου ζεις, 80 τετραγωνικά χτισμένο πριν 30 χρόνια, έχει αντικειμενική αξία 80.000, και μπορείς να αποδείξεις ότι δεν έχεις 10.000 να δώσεις, πουλάς το σπίτι σου στο κράτος, και:

- Ξοφλάς το χρέος σου,
- Πληρώνεις νοίκι πες 300 Ευρώ τον μήνα στο κράτος ως ιδιοκτήτη του σπιτιού όπου μένεις, αλλά, μια και το κράτος τώρα σου χρωστάει 70.000 Ευρώ, δεν πληρώνεις ούτε νοίκι ούτε εφορία για περίπου 10-15 χρόνια.

Εν  τω μεταξύ, αν πούλαγες το σπίτι σου σε αγοραστή, αν έβρισκες ποτέ αγοραστή, θα σού έδινε 50.000 σήμερα, και αν δεν το πούλαγες, το σπίτι σου θα άξιζε 35.000 σε 10 χρόνια.

Σούσι

Κάθομαι και μιλάω κάμποσες μέρες τώρα για την σημασία του ποσοστού χρέους σε σχέση με Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΠ). Τι να κάνω ο κακομοίρης; μερικοί από εμάς ψάχνουμε να βρούμε απαντήσεις βάση στοιχείων αντί  βάση παραμυθιάσματος...

Και τα στοιχεία του World Economic Outlook of the International Monetary Fund λένε ότι για το 2013 το ποσοστό χρέους προς ΑΕΠ είναι:

• Ιαπωνία: 245%
• Ελλάδα: 181%
• Ιταλία: 128%
• Πορτογαλία: 124%
• Ιρλανδία: 119%
• ΗΠΑ: 112%
• Βέλγιο: 99%
• Ισπανία: 97%

Με τα "προβληματικά παιδιά" να είναι η Ιταλία, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιρλανδία, και τώρα οι ΗΠΑ, μεταξύ 99% και 128%, το 181% της Ελλάδας κερδίζει ένα εκμέκ καϊμάκι με βύσσινο!

Βέβαια όλοι αμέσως θα πούνε, βάστα ρε φίλε, την Ιαπωνία με 245% που την βάζεις; και η απάντηση είναι ότι αυτό που έχει σημασία δεν είναι που βάζουμε εμείς την Ιαπωνία, αλλά που μας βάζει εκείνη, για τους εξής απλούστατους λόγους:

Η Ιαπωνία χρωστάει κάπου 960 τρισεκατομμύρια γιεν, πάνω από τα διπλάσια από όσα παράγει, δηλαδή κάπου 12 τρισεκατομμύρια δολάρια, ή κάπου 10 τρισεκατομμύρια Ευρώ (περίπου 30 φορές όσα χρωστάει η Ελλάδα --με 126 εκατομμύρια Γιαπωνέζους, ο κάθε Γιαπωνέζος φαίνεται να χρωστάει 94.000 Ευρώ ενώ ο κάθε Έλληνας χρωστάει 40.000 Ευρώ).

Αλλά, σε αντίθεση με άλλες χώρες, η Ιαπωνία χρωστάει στους Ιάπωνες πολίτες. Δεν χρωστάει ο κάθε Ιάπωνας 94.000 Ευρώ, αλλά το Ιαπωνικό κράτος χρωστάει 94.000 Ευρώ σε κάθε Ιάπωνα.

Μάλιστα κυρίες και κύριοι, δεσποινίδες και μάγκες, το χρέος της Ιαπωνίας χτίζεται από τους ίδιους τους Ιάπωνες πολίτες που αγοράζουν κάτι σαν "ομόλογα" του κράτους τους. Το χρέος της Ιαπωνίας δηλαδή, είναι Θόδωρος χρωστά και Θόδωρος πίνει.

Και η Ιαπωνία είναι η τρίτη μεγαλύτερη και ισχυρότερη οικονομία στον κόσμο.

Οι Ιάπωνες και η Ιαπωνική κοινωνία κάνουν τους Γερμανούς φίλους μας να φαίνονται σαν πίθηκοι με μπανάνες.

Η Ελλάδα χρωστάει κάπου 400 δισεκατομμύρια Ευρώ και έχει κάπου 8.000.000 φορολογούμενους πολίτες. Αν ο κάθε φορολογούμενος Έλληνας πολίτης αγόραζε αύριο Δευτέρα πρωί-πρωί από την προσωπική του τσέπη 50.000 Ευρώ του Ελληνικού χρέους, μέχρι την Δευτέρα το μεσημέρι η Ελλάδα θα είχε μεταμορφωθεί σε μία από τις υγιέστερες οικονομίες του κόσμου.

Έχει ο καθένας σας 50.000 Ευρώ να αγοράσει Ελληνικό χρέος; Όχι;

Γιατί δεν τα δανείζεστε με στεγαστικό δάνειο από την Eurobank σε Ελβετικά φράγκα; Τότε, αντί τα 400 δισεκατομμύρια να τα χρωστάει το Ελληνικό κράτος στις τράπεζες, θα τα χρωστάει στους Έλληνες πολίτες, αλλά, επειδή η κρατική Οικονομία θα γίνει έτσι υγιέστατη (και οι τράπεζες θα αποκτήσουν καταπληκτικό πορτφόλιο), θα δημιουργηθούν πάμπολλες θέσεις εργασίας με καλύτερους μισθούς, οι Έλληνες θα μπορούν άνετα να πληρώνουν τις δόσεις τους στην Eurobank, και με την διεθνή συγκυρία να αλλάζει ριζικά λόγω της ξαφνικά υγιέστατης Ελλάδας, μπορεί να πέσει το Ελβετικό φράγκο και τα δάνεια να τα ξεπληρώσουμε ο καθένας για πολύ λιγότερα Ευρώ από όσα λάβαμε για να ξελασπώσουμε το κράτος μας.

Βέβαια, υπάρχει και άλλη σημαντική διαφορά μεταξύ Ιαπωνίας και Ελλάδας: η Ιαπωνία έχει δικό της νόμισμα και το κάνει και σούσι άμα θέλει...

..αλλά:

Λέμε και καμιά μαλακία να περνάει η ώρα...

(Το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο στην προηγούμενη φράση, εν αντίθεση με άλλα μπλογκ πολύ πιο σημαντικά και με πολύυυ περισσότερο προσωπικό και συντάκτες από την φτωχή Αποθήκη Σκέψης, δεν κολλάει στο ότι γράφουνε πολλοί, ούτε υποννοεί τον Βασιλικό πρώτο πληθυντικό. Για καλαμπούρι τό 'γραψα έτσι, να πούμε και καμιά μαλακία που λένε [το τρίτο πληθυντικό στο "που λένε" κολλάει στην λαϊκή σοφία])

Το ηθικό δίδαγμα της ανάρτησης είναι ότι τα νούμερα αυτά, κάτω από τα οποία δυστυχεί η υδρόγειος τον εικοστό πρώτο αιώνα, είναι αέρας κοπανιστός, ανεμοσκορπίσματα ανεμομαζώματα... και ο κόσμος κι ο Κοσμάς τα παίρνει στα σοβαρά και αντί να βλέπει το μεγαλείο της κάθε καινούργιας μέρας στην Γη βλέπει το μαύρο με το οποίο μας πλάκωσαν την συνείδηση οι πολιτικοί, οι οικονομολόγοι και οι σοφολογιότατοι.

Αλλά, για να μιλήσω και λιγουλάκι σοβαρά, άνευ πρώτου πληθυντικού, μην το περάσετε και τόσο ξώφαλτσα το πόσο υγιέστερη θα ήταν η Ελληνική οικονομία αν ήταν περισσότερο σαν την Ιαπωνική και το χρέος το κράτος το χρωστούσε στους πολίτες αντί σε τράπεζες. Τι νομίζετε ότι κάνει το Ελληνικό κράτος όταν διπλασιάζει τους φόρους και κοβει στο ήμισι τις αποδοχές; Τι νομίζετε ότι κάνει το Ελληνικό κράτος όταν λέει ότι μπορείτε να πληρώσετε τους φόρους σας δίνοντας στο κράτος και στις τράπεζες τα σπίτια σας; Για σκεφτείτε το μια στάλα.

Χρέος

Είχα γράψει την προηγούμενη ανάρτηση για αποχαιρετιστήρια, αλλά τελικά δεν μπορώ να μην την βγάλω τούτη εδώ σήμερα από μέσα μου, κι έτσι θα σας αφήσω με την παρούσα καθώς φεύγουμε από την Ελλάδα.

Ο κύριος Βασίλης είναι έντεκα χρόνια μικρότερός μου και δεν τον λένε Βασίλη. Βασίλης είναι το όνομα που διάλεξε για πιο εύκολο για τους Έλληνες. Έχει γκρίζα μαλλιά που ασπρίζουν αισθητά αλλά είναι χτενισμένος, περιποιημένος και καθαρός. Ζει με την γυναίκα του στο διαμέρισμα του κήπου που τους νοικιάζουμε για 200 Ευρώ τον μήνα. Ο κύριος Βασίλης είναι άνεργος πάνω από χρόνο και η γυναίκα του εργάζεται προσέχοντας μια ηλικιωμένη κυρία για 200 Ευρώ τον μήνα

Τις τελευταίες τρείς μέρες ο φίλος μου ο Παναγιώτης (Παναγιώτης είναι το «Ελληνικό» του όνομα) και ο φίλος του ο Βασίλης κάνανε δουλειές και μερεμέτια για μας, εδώ, και εχτές έδωσα στον φίλο μου τον Παναγιώτη τα 130 Ευρώ για υλικά, και μου έδωσε τις αποδείξεις από το Praktiker, και του έδωσα και 280 Ευρώ για δύο ανθρώπους για τρεις μέρες δουλειά, όπως ζήτησε. Ποτέ δεν κάνω παζάρια. Μετά όμως βρήκαμε ότι ο Βασίλης είχε αφήσει την ΔΕΗ να φτάσει σε ειδοποίηση διακοπής ηλεκτρικού για το διαμέρισμα, 383 Ευρώ, και μας χρωστούσε και 464 Ευρώ νοίκι. Κάλεσε την γυναίκα του και κάτσαμε όλοι μαζί να δούμε τι θα κάνουμε. Ο Παναγιώτης έβγαλε από το πορτοφόλι του τα λεφτά που του είχα μόλις δώσει για τα υλικά που είχε πληρώσει, και για τα εργατικά τους, και μου έδωσε 400 Ευρώ να πληρώσω τον λογαριασμό της ΔΕΗ του φίλου του, του Βασίλη.

Ο κύριος Βασίλης μας τηλεφώνησε σήμερα το απόγευμα να έρθει να μιλήσουμε και του είπαμε να έρθει όποτε θέλει. Κάτσαμε στο σαλόνι και τον κεράσαμε καφέ Ιταλικό ή Κόκα Κόλα αλλά δεν ήθελε τίποτα. Ήταν στενοχωρημένος. Μας είπε ότι μιλήσανε από χθες όλη μέρα σήμερα με την γυναίκα του και αποφασίσανε ότι δεν έχουν άλλη εκλογή από το να γυρίσουνε στην Βουλγαρία μετά από 8 χρόνια στην Ελλάδα γιατί δεν έχουν λεφτά. Είπε ότι θα ζούσαν με τους γονείς του στην αρχή και ότι θα έψαχνε δουλειά.

Η Μαργαρίτα του είπε ότι είναι καλή επιλογή γιατί η Βουλγαρία έχει αρχίσει να ανεβαίνει σαν χώρα και τα πράγματα να καλυτερεύουν, και τους ευχηθήκαμε καλή τύχη με όλη μας την καρδιά.

Είπε ότι θα μπορούσε σε λίγες βδομάδες να βρει μια καλή δουλειά με 350-400 Ευρώ τον μήνα και ότι θα μας ξεπληρώνανε σε τρεις-τέσσερεις μήνες τα 464 Ευρώ νοίκι που μας χρωστάνε.

Γύρισα και άρχισα να μιλάω με την Μαργαρίτα στα Αγγλικά, θέλοντας να της εξηγήσω τι είπε ο κύριος Βασίλης και ότι δεν πιστεύω ότι θα μπορέσει ποτέ να ξεπληρώσει και ότι δεν θέλω να σφίξω το χέρι ενός ανθρώπου για κάτι που ξέρουμε και οι δύο ότι δεν πρόκειται να γίνει, αλλά η Μαργαρίτα με διέκοψε λέγοντάς μου ότι συμφωνεί μαζί μου.

Γύρισα προς τον κύριο Βασίλη και του είπα ότι και η Μαργαρίτα και εγώ το συζητήσαμε τώρα και θέλουμε να πούμε και σε εκείνον και στην γυναίκα του ότι από αυτήν την στιγμή δεν μας χρωστάνε τίποτα και να ξεκινήσουν την καινούργια τους ζωή καλά και να είναι ευτυχισμένοι.

Τότε, ο κύριος Βασίλης, στην πολυθρόνα που καθότανε, άρχισε να κλαίει σαν μικρό παιδί. Όταν σταμάτησε τα μάτια του ήταν κατακόκκινα και κοίταζαν κάτω. Μετά κοίταξε εμάς και μας είπε ότι δεν ξέρει τα Ελληνικά λόγια να μας πει αυτά που θέλει να πει. Του απήντησα ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος που ξέρουμε για να δείξουμε ότι εννούμε πραγματικά τις ευχές για επιτυχία και ευτυχισμένη ζωή.

Ο άνθρωπος κάθισε και μας μίλησε ώρα για την ζωή του, λες και δεν είχε μιλήσει με ανθρώπους χρόνια. Σε κάποια στιγμή είπαμε εμείς ότι η Ελλάδα θα κάνει 15-20 χρόνια να βρει τον δρόμο της αλλά ο κύριος Βασίλης είπε πως πιστεύει ότι αυτό θα γίνει πιο γρήγορα, γιατί η Ελλάδα, είπε, είναι το καλύτερο οικόπεδο της Ευρώπης. Μας μίλαγε για το πώς στην Βουλγαρία η οικονομική αστυνομία δίνει επί τόπου πρόστιμα σε όσους πελάτες και μαγαζάτορες κάνουν συναλλαγές χωρίς αποδείξεις. Πως οι ταμιακές μηχανές είναι αυτόματα συνδεδεμένες ηλεκτρονικά με την εφορία. Στην Βουλγαρία. Πως όποιος πιάνεται με ψευδή δήλωση, ή πληρώνει το σωστό ποσό αμέσως ή πάει φυλακή.

Λίγο πριν φύγει μας είπε ότι στα χρόνια που πέρασε στην Ελλάδα εργάστηκε πολύ για πολλούς ανθρώπους. Είπε ότι «συνάντησε τρεις Έλληνες που δεν του φέρθηκαν σαν να ήταν σκυλί ή ένα ζώο».

Προς τιμή του, δεν είπε αν εγώ ήμουν ένας από αυτούς τους τρεις, όποιοι και να ήταν. Πάντως, καθώς του έλεγα «από αυτήν την στιγμή δεν μας χρωστάτε τίποτα», αισθάνθηκα μέσα μου μια δύναμη που με έκανε να ντραπώ. Δεν είμαι σίγουρος γιατί.

Ότι χρειάστηκε να μάθω για την ζωή το έμαθα από τον Νονό I, II και III. Στον Νονό III, ο επίσκοπος που είχε κλέψει 700 εκατομμύρια δολάρια από την τράπεζα του Βατικανού είπε στον Μάικλ Κορλεόνε: «Φαίνεται ότι η δύναμη να δώσει κανείς άφεση οικονομικού χρέους είναι μεγαλύτερη από την δύναμη να δώσει άφεση αμαρτιών»