Ανευθυνότητα

Η τηλεόραση έπαιζε χωρίς ήχο. Μιλούσαμε για άλλα πράγματα. Το μάτι μου έπιασε εικόνες ενός σκουπιδότοπου. Καθώς τα δευτερόλεπτα περνούσαν, ο νους μου άρχισε να δίνει αυθόρμητα περισσότερη προσοχή στις εικόνες του σκουπιδότοπου παρά στην συζήτηση που γινότανε, και κούνησα το δάχτυλό μου λίγο προς την τηλεόραση για να δει κι η Μαργαρίτα τις εικόνες. Φάνηκε μάλλον σαν κάποια υπαίθρια αποθήκη, περισσότερο από σκουπιδότοπο, και ξεχώρισα και κάτι πολύχρωμα ξύλα, σίδερα. Κούνιες. Καρέκλες. Παιδική χαρά στο Μπανγκλαντές; Αφγανιστάν;

Οι εικόνες συνέχιζαν, επέμεναν, και η Μαργαρίτα έπιασε το τηλεκοντρόλ και άνοιξε τον ήχο. Εκείνη την στιγμή θυμόμουν όλα τα χρόνια, καθώς μεγάλωνε ο Κώστας, ενστικτωδώς, μέσα μου, αυτόματη πια αντίδραση, να κοιτάζω πάντα οποιονδήποτε χώρο για ασφάλεια, καθαριότητα… αν θα άφηνα το παιδί μου να πλησιάσει, ή όχι. Ποτέ βέβαια δεν έλεγα «Όχι» καθώς μεγάλωνε το παιδί μου. Ή θα του έλεγα, σαν να μιλούσα σε φίλο μου: «κοίτα εκεί αυτό ή το άλλο… τι επικίνδυνο…» ή θα έστελνα την προσοχή μας κάπου αλλού… 

Στα δευτερόλεπτα που ακολούθησαν άρχισα να ακούω για κοριτσάκι εκτός κινδύνου σε νοσοκομείο… να βλέπω εικόνες που οδήγησαν τις επόμενές μου σκέψεις να αναρωτιούνται τι είδους γονείς επέτρεψαν στο παιδί τους να βρίσκεται και να παίζει σε τέτοιο περιβάλλον. Αμέσως πάγωσα όταν άκουσα ότι το δεκατριάχρονο αδελφάκι του κοριτσιού ήταν νεκρό.

Και μετά έμαθα ότι την στιγμή που έγινε το κακό είχε δυνατό αέρα (και βροχή;)

Μόνο η όψη του σκουπιδότοπου-λούνα-παρκ θα με είχε κάνει να κάνω ότι μπορούσα για να μην βρεθεί εκεί μέσα το παιδί μου. Αλλά και κακοκαιρία και αέρας; Και γονείς έβαλαν και άφησαν τα παιδιά τους σε εκείνο τον χώρο; Είναι πέρα από κάθε δυνατότητά μου το να κατανοήσω πως είχε επιτραπεί από γονείς να βρίσκονται εκεί τα παιδιά τους.

Εμείς οι …μεγάλοι ξέρουμε ότι τα παιδιά της Ελλάδας ζούνε σε έναν χώρο-χώρα πλήρους ανεγκέφαλης ανευθυνότητας, έλλειψης αστυνόμευσης και παντελούς έλλειψης στοιχειωδών κανόνων και εφαρμογών ασφάλειας. 

Και υπάρχουν μεγάλοι που επέτρεψαν σε παιδιά να βρίσκονται και να διασκεδάζουν σε εκείνο τον χώρο, εκείνη την ώρα.

Οι συλλήψεις δεν θα επαναφέρουν στην ζωή το αγόρι. Και, νομίζω, δεν έγιναν αρκετές συλλήψεις. Λείπουν από την δικογραφία δύο κυρίως (ανεγκέφαλοι) υπεύθυνοι, κι’ ας πενθούν τώρα.

Παίδεμα

Υπάρχει τέλεια ανθρώπινη κοινωνία; φυσικά όχι: αν ήταν τέλεια δεν θα μπορούσε να λέγεται "ανθρώπινη". Υπάρχουν όμως μερικές που είναι πιο αποτελεσματικές από άλλες όσον αφορά την συμμετοχή των ανθρώπων στην κοινωνία τους. Η ιστορία προτείνει ότι η συμμετοχή δεν μπορεί να αποκλεισθεί από δικτατορικές κυβερνήσεις (είτε ακροδεξιές είτε κομουνιστικές) --αν μη τι άλλο, οι δικτατορικές κυβερνήσεις διευκολύνουν και επιταχύνουν την αντίδραση της κοινωνίας εναντίων τους (όπως οι δικτατορικοί γονείς έχουν σίγουρη την αντίδραση των παιδιών τους, είτε προς "επανάσταση", είτε προς μαλθακότητα και παχισαρκεία ή και ναρκωτικά). Άρα, η έλλειψη αποτελεσματικής συμμετοχής και συνοχής πρέπει να έχει κάποια άλλα αίτια.

Το παράδειγμα της Ελλάδας, όπου όχι μόνο συμμετοχή στην κοινωνία δεν υπάρχει, αλλά η ίδια η κοινωνία χωρίζεται στα "θύματα" και στους πολιτικούς, είναι ακραίο αλλά ενδιαφέρον, κοινωνιολογικά, παράδειγμα.

Το κύριο γνώρισμα του μέσου Έλληνα είναι η παθολογική ανάγκη να αποδείξει ότι έχει οντότητα σαν άτομο. Εστιάζει προς την κατεύθυνση και το περιβάλλον και εκείνους που θα του δώσουν την αυταπάτη οντότητας, ψάχνοντάς την γύρω του αντί μέσα του. Από που γεννιέται και πως ξεκινά αυτή η ανάγκη; Κατά την γνώμη μου ξεκινά από τα παιδικά χρόνια. Από τους γονείς, πρώτα, και μετά από το σχολείο. Βλέποντας οποιονδήποτε άνθρωπο (σε οποιαδήποτε ηλικία) κρίνει κανείς τους γονείς του ανθρώπου αυτού και το εκπαιδευτικό σύστημα της κοινωνίας του. Κρίνει κανείς το κατά πόσον οι μέθοδοι των γονέων και του σχολείου επέτρεψαν στο παιδί, τον άνθρωπο, να αναπτυχθεί από μέσα προς τα έξω, αντί από τα έξω προς τα μέσα.

Ένα παιδί αναπτύσσεται από τα έξω προς τα μέσα όταν του λες τι να κάνει. Και όταν γίνει ενήλικας ψάχνει να βρει την οντότητά του στο περιβάλλον γύρω του, αντί μέσα του, γιατί έτσι "δίδαξαν" οι γονείς κάνοντας το παιδί να εξαρτάται από εκείνους (από τα έξω) για αξιολόγηση και κατεύθυνση.

Αναπτύσσεται από τα μέσα προς τα έξω όταν του δίνεις επιλογές και του δίνεις τα εργαλεία να αξιολογήσει τις επιλογές που υπάρχουν για να αποφασίσει μόνο του (χτίζοντας δική του δημιουργικότητα). Αμ' βέβαια είναι πιο δύσκολο. Στα δύσκολα σας θέλω. Α! και όταν του δίνετε επιλογές και εργαλεία, μην βάζετε και την σάλτσα της γνώμης σας μέσα, γιατί τότε μόνο μια τρύπα στο νερό κάνατε: πάλι τι να κάνει του είπατε υποδεικνύοντάς το εμμέσως.

Ναι. Είναι δύσκολο να δεχτείς σαν γονιός τις επιλογές του παιδιού σου αν διαφέρουν από τις προσμονές σου ή την γνώμη σου. Αλλά αυτή η αποδοχή σου θα δώσει οντότητα (και πιθανότητα ευτυχίας) στο παιδί. Όσο για τις επιλογές του, θα είναι όσο καλές όσο τα εργαλεία που του έδωσες με τα οποία τις επέλεξε: στην τελική η αξία της επιλογής είναι το αν κάνει το παιδί ευτυχισμένο στην ζωή του χωρίς να βλάπτει άλλους.

Αν καταλήξει μετά από τα 30 του να έλκεται από το περιβάλλον και τους ανθρώπους που θα του δίνουν την ψευδαίσθηση οντότητας, κάτι έκανε ο γονιός στραβά.

Στην Ελλάδα όμως από την εποχή του Σωκράτη και του Πλάτωνα, η νέα γενιά κρινόταν σαν αυτόνομη παρθενογένεση χωρίς κανένα δάχτυλο να δείχνει τους γονείς και το σύστημα που την μεγάλωσαν. Και οι γονείς, στην νεοελληνική κουλτούρα, προσπάθησαν να δώσουν στα παιδιά τους έτοιμη περιουσία αντί να βοηθήσουν στο χτίσιμο χαρακτήρα και γνώσης για να δημιουργήσουν τα παιδιά δικιά τους "περιουσία" (όχι απαραίτητα μόνο "χρηματική"). Τους είπαν "όχι! μην το κάνεις αυτό, κάνε το άλλο για να είσαι καλό παιδί". Δεν είπαν ποτέ "όταν κάνεις κάτι που διαλέγεις να κάνεις, προσπάθησε να είσαι σίγουρος/σίγουρη ότι δεν βλάπτεις τους γύρω σου και ότι κάνεις τον εαυτό σου ευτυχισμένο/ευτυχισμένη".

Να και κάτι που σχεδόν κανένας Έλληνας γονιός δεν "πιάνει": Αν το παιδί κάνει ακριβώς αυτά που ονειρευόταν ο γονιός, αυτό σημαίνει ότι στο παιδί δεν επιτράπηκε να δημιουργήσει δικό του εαυτό (πόσες είναι οι πιθανότητες ότι από μόνο του το παιδί θα γινότανε ακριβώς αυτό που ήθελε ο γονιός;)

Γι' αυτό λέω... το καλύτερο πράγμα που μπορεί να ονειρευτεί ο γονιός για το παιδί του είναι να είναι το παιδί ευτυχισμένο στην ζωή του όταν χτυπήσει 40 και 50 χρονών, και 65, χωρίς να έχει βλάψει άλλους. Με όποιον τρόπο, επάγγελμα και ζωή επιλέξει το ίδιο το παιδί από μέσα του. Κεντρική σημασία βέβαια έχει και ο τρόπος με τον οποίον, και οι ανάγκες για τις οποίες, και τα κριτήρια με τα οποία, διαλέγει κάποιος το ταίρι του (και κατά πόσον έχει ανάγκη να δεχτεί αγάπη χωρίς ίσως να ξέρει καν πως να την προσφέρει, γιατί κανείς δεν το δίδαξε πως να προσφέρει αγάπη αντι μόνο να την περιμένει).

Η αρχαία Ελληνική λέξη "παιδεύω" σίγουρα δεν είχε την νεοελληνική έννοια του να παιδεύεις (να βασανίζεις) κάποιον. Γιατί άραγε οι εμπειρίες των αιώνων άλλαξαν την αίσθηση της λέξης "παιδεύω" τόσο δραστικά;

υγ. Ναι, έχω ακούσει νεοέλληνα γονιό να λέει στο παιδί του "αχ, μη με παιδεύεις!" ω, τι ειρωνεία.

υγ2. Όσο για τις επιλογές του νεοέλληνα, ας περιμένουμε τις επόμενες εκλογές.

Τελευταίες σκέψεις...

Όσο κατευθύνεις τα παιδιά, αντί να τους δίνεις τα εργαλεία να κατευθύνουν τον εαυτό τους, και όσο δεν τους προσφέρεις τον σεβασμό της αποδοχής των αποφάσεών τους οι οποίες πάρθηκαν με τα εργαλεία που εσύ τους τα έδωσες (ή δεν τα έδωσες), τόσο δημιουργείται ένα κλίμα όπου το παιδί είναι "παιδί" και ο ενήλικας "μεγάλος". Έτσι το "παιδί" γίνεται κάποια μέρα "μεγάλος" χωρίς να έχει περάσει από το στάδιο της προσωπικής εξερεύνησης του τι σημαίνει να είναι "μεγάλος".

Θησαυρίζουν οι ψυχολόγοι, χωρίζουν ζευγάρια που δεν ήξεραν πως να επιλέξουν σύντροφο... και οι ανίκανοι εκ των γονέων στέλνουν τα παιδιά τους σε σύμβουλο για να κάνει την δουλειά που δεν έκαναν εκείνοι και να κατατάξουν το παιδί σε κάποια θυρίδα με μια ταμπελίτσα από πάνω --κάτι σαν λοβοτομή της ψυχής.

Το να πεις σε ένα παιδί "όχι" είναι εύκολο και το παιδί έχει την ευθύνη του να υπακούσει. Όμως το να πεις σε ένα παιδί "ναι" είναι πολύ δύσκολο γιατί τότε η ευθύνη βρίσκεται στο γήπεδο εκείνου που είπε το "ναι". Και όπως όλοι ξέρουμε αλλά δεν παραδεχόμαστε, ο Έλληνας αποβάλει από πάνω του την οποιαδήποτε ευθύνη τόσο, όσο φοβάται ο διάολος το λιβάνι.

Δεν είμαστε σε όλα ούνα φάτσα ούνα ράτσα με τους φίλους μας τους Ιταλούς. Πήγαμε τρεις βδομάδες διακοπές τον Σεπτέμβριο με τους γονείς της Μαργαρίτας και τον ανιψιό μας που είναι εγγονάκι τους. Την τελευταία μέρα είπα στην γιαγιά: "Επί τρεις βδομάδες σας άκουσα να του λέτε πολλά Όχι. Αυτό όμως που βρίσκω περίεργο είναι ότι σε τρεις εβδομάδες δεν άκουσα ούτε μία φορά να του λέει κανείς την λέξη Ναι". Τα μάτια της γιαγιάς άστραψαν σαν από κεραυνό επιφώτισης. Σε ένα δευτερόλεπτο έπιασε το νόημά μου και πέντε μήνες τώρα φέρεται στον εγγονό τους εντελώς διαφορετικά. Αναρωτιέμαι αν μια Ελληνίδα γιαγιά ή μαμά θα με είχε κοιτάξει με τέτοιο φως στα μάτια της, ή, αν θα είχε προσπαθήσει να μου εξηγήσει και να δικαιολογήσει το γιατί πρέπει να λέει συνέχεια "Όχι" (σκεπτικό το οποίο στο τέλος θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι το παιδί δεν ζητάει πράγματα στα οποία ο μεγάλος να μπορεί να πει Ναι --φταίει το παιδί που του λένε 'Όχι", δεν φταίει ο μέγάλος που δεν ξέρει πως να πει "Ναι").

Είναι αν βογκ να αποκαλούμε τα παιδιά μας "διαολάκια" και τις περισσότερες φορές αυτό λέγεται με αγάπη και εννοεί το αντίθετο. Μερικές φορές όμως έχω ακούσει Έλληνες γονείς να το εννοούν, και να μην θέλουν επισκέπτες να βρίσκονται με τα παιδιά τους για να μην ενοχλούν τα παιδιά τους, τους επισκέπτες ή τους ίδιους. Για μένα αυτή η αντιμετώπιση είναι τραγική. Όταν την βλέπω μπροστά μου, αυτή την αντιμετώπιση, προτιμώ να βρίσκομαι με τα παιδιά παρά με τους μεγάλους.

Δώρα

Έμαθα κάτι καινούργιο για τον πατέρα μου έξι χρόνια αφού πέθανε.

Πριν φύγουμε να επιστρέψουμε στον μικρό μας παράδεισο στα βουνά της Ιταλίας ανασκάλευα κάτι παλιά χαρτιά σε ένα ντουλάπι της βιβλιοθήκης του γραφείου του πατέρα μου. Βρήκα ένα παλιό πορτοφόλι που είχε μέσα δύο πράγματα: μια φωτογραφία του εγγονού του, του Κώστα, και μια κάρτα δωρητού σώματος και οργάνων.

Δεν ήξερα ότι ο πατέρας μου ήταν δωρητής οργάνων. Ούτε εκείνος ήξερε ότι ήμουνα εγώ. Δεν είχα αισθανθεί την ανάγκη να το πω σε κανέναν, και από την δική μου οπτική καταλαβαίνω γιατί δεν το ήξερα καν εγώ, ο γιός του, ότι ήταν κι εκείνος δωρητής. Η κάρτα στο πορτοφόλι του αρκούσε.

Έτσι γίνονται αυτά τα πράγματα όταν ένας άνθρωπος είναι πραγματικός άνθρωπος. Κάνει το σωστό και δεν το διαφημίζει, ούτε βγάζει νόμους για να εξαναγκάζει τους άλλους να διαφωνούν ενυπογράφως... Ναι, σε εσάς απευθύνομαι φανφαρόνοι, ανθρωπάκια, που ο μόνος τρόπος να μετρήσετε το μήκος ορισμένων αχρησιμοποίητων οργάνων σας είναι να διανοείστε ιντερνετικώς και μπλογκικώς και ανωνύμως ότι πρέπει να εικάζετε την συναίνεση των συμπολιτών σας και να τους βάζετε να τρέχουν να υπογράψουν αν διαφωνούν μαζί σας, ω μηδενικά.

Είμαι υπερήφανος για τον πατέρα μου. Έμαθα κάτι καινούργιο για εκείνον, που άλλαξε κάτι από τον τρόπο με τον οποίον τον είχα καταλάβει όσο ζούσε.

Δεν είμαι καθόλου, μα καθόλου υπερήφανος για σας. Αν πράγματι έχετε ίχνος από τα όργανα που διαφημίζετε με τις διανοητικές σας ακροβασίες, τότε βγάλτε δική σας κάρτα δωρητού και ΑΝΑΘΡΕΨΤΕ τα παιδιά σας, και φτιάξτε μια κοινωνία όπου πατέρας και γιός, μάνα και κόρη, βγάζουν κάρτα δωρητού χωρίς να αισθάνονται την ανάγκη ούτε στον άμεσο κύκλο τους να το διαφημίσουν.

Ο πατέρας μου, κυρίες και κύριοι της εικαζόμενης συναίνεσης, σας ρίχνει! Έχω τον καλύτερο μπαμπά του κόσμου, κι αν σας αρέσει :-)



Και από εκεί που τον ακολούθησε αφού την στείλαν οι "ιατροί", η γυναίκα του, η μητέρα μου, σας αφιερώνει μέσω εμού ένα ποιηματάκι από το τεφτέρι όπου έγραφε που και που...

Ελπίδα

Πάει καιρός ή ήταν χθες
που στην γαλήνια την νυχτιά
η βάρκα με ήρεμες κουπιές
κυλούσε μες τη σιγαλιά

Του φεγγαριού χρυσές αχτίδες
λάμπαν διαμάντια στον αφρό
πόθοι, ονείρατα, ελπίδες
παίζαν περίεργο κρυφτό

Είναι σαν χθες που με τραγούδια
γέλαγε η νιότη στην καρδιά
που η ψυχή είχε λουλούδια
κι' όμως τα χρόνια παν γοργά

Τώρα τι μένει άλλο πια;
τα χιόνια νάρθουν στα μαλλιά
κι' οι μνήμες τη στερνή την ώρα
να μ' αγκαλιάσουν τρυφερά

Παιδιά

Είναι ενδιαφέρον πως όταν πέφτουν οι μάσκες η αποκάλυψη του πραγματικού προσώπου γίνεται με αφορμές και τρόπους αναπάντεχους, και το πρόσωπο που αποκαλύπτεται είναι συχνά αηδιαστικό.

Οι μάσκες πέφτουν σιγά-σιγά στην Ελλάδα εδώ και καναδυό χρόνια. Μέχρι τώρα βλέπαμε το πρόσωπο της άρνησης, της προχειρότητας, του ρατσισμού. Της κουτοπονηριάς και της δικαιολογίας.

Και, στο τέλος, τι σημασία έχει αν βγήκαν από ανάμεσά μας ένας Σεφέρης, ένας Ελύτης, Καζαντζάκης... ή σε πόσα κλαμπ είμαστε μέλη λόγω του γέρου Καραμανλή, όταν οι περισσότεροι πολίτες δεν μπορούν να απαγγείλουν ένα στοίχο ή να τον εφαρμόσουν στην ζωή τους, μπορούν όμως να περιγράψουν τι έκανε ο Κασιδιάρης στην Κανέλλη και να εξηγήσουν γιατί τόσοι συμφωνούν με το σκεπτικό της ΧΑ περί μεταναστών.

Συνέχεια από την προηγούμενη ανάρτηση: "Δάσκαλοι".

Όμως αυτό που εξελίσσεται αυτές τις μέρες είναι πολύ βαθύτερο και πιο καθοριστικό από οτιδήποτε άλλο είδαμε στον καθρέπτη τα τελευταία δύο χρόνια.

Οπωσδήποτε η οπτική από την οποία μιλάω, η εμπειρία μου, το ιστορικό της ζωής μου είναι ξένο προς την Ελλάδα ως προς το ότι θεωρώ ότι η σημαντικότερη ομάδα ανθρώπων είναι τα παιδιά και ότι η πρώτιστη ευθύνη και καθήκον όλων είναι να ανοίγουν τον δρόμο που θα διαβούν τα παιδιά. Όχι να τους λένε τι να κάνουνε αλλά να τα διδάσκουν ώστε να αποφασίζουν τα ίδια τι να κάνουνε.

Για μένα κάποιος είναι παιδί μέχρι 16-20 χρονών. Από εκεί και πέρα είναι υπεύθυνος ανεξάρτητος άνθρωπος, συναισθηματικά και οικονομικά, και αν δεν είναι φταίνε οι γονείς του και η κοινωνία στην οποία μεγάλωσε. Απλό. Αυτό πιστεύω, αυτό έχω πράξει και σαν παιδί (κι ας μην το είδαν ποτέ οι γονείς μου) και σαν γονιός.

Τις τελευταίες μέρες ρωτάμε αν έχουν δίκιο οι δάσκαλοι, αν είναι σωστή η επιστράτευση, αν είναι σάπιος και ηλίθιος θεσμός οι Πανελλαδικές... αν είναι ξεχαρβαλωμένη η παιδεία... κάμποσοι φτάνουν να μιλήσουν για τα παιδιά αλλά υπό την οπτική κριτικής για το πως φέρονται και τι πιστεύουν, τι περιμένουν και τι θέλουν... Οι οικογένειες θέλουν να γίνουν οι Πανελλαδικές με κίνητρα όχι το παιδί αλλά το πρόγραμμα των διακοπών, ή, το πρόγραμμα σιδηρόδρομου στου οποίου τις γραμμές έχουν δέσει το παιδί τους.

Για μένα τίποτα από τα παραπάνω δε έχει καμία σχέση με το θέμα. Το αν έχουν δίκαια αιτήματα οι δάσκαλοι ή αν φέρεται δικτατορικά η κυβέρνηση είναι δευτερευούσης σημασίας μπροστά στο μεγαλύτερο θέμα: τα παιδιά, σήμερα, τώρα, στο υπάρχον σύστημα. Το πως φέρονται και τι πιστεύουν τα παιδιά αντανακλά μόνο στο τι τους έμαθαν οι γονείς τους. Ότι κριτική κάνει κανείς για τα παιδιά γυρίζει αμέσως πάνω του και πάνω της: πάνω σε αυτούς που μεγάλωσαν τα παιδιά και τα έκαναν να γίνουν αυτό που κριτικάρουν --και η κοινωνία που έχτισαν οι "μεγάλοι" την οποίαν απωθούν τα παιδιά από πάνω τους σαν βρώμικο ρούχο.

Στο τέλος, το καινούργιο μέρος του πραγματικού προσώπου που αρχίζει να φαίνεται καθώς πέφτει και αυτή η μάσκα δεν είναι ο χουντισμός της επιστράτευσης πριν καν ληφθεί απόφαση επίσημη απεργίας. Δεν είναι το ότι οι λεγόμενοι δάσκαλοι χρησιμοποιούν τα παιδιά σαν όμηρους για τα αιτήματά τους γράφοντας τις ανάγκες των παιδιών στα παλιά τους τα παπούτσια. Δεν είναι καν το αν είναι ή όχι δίκαια τα αιτήματα.

Το πραγματικό πρόσωπο που αρχίζει να φαίνεται είναι ότι σχεδόν κανείς δεν μιλάει για τα παιδιά, και, αν μιλήσει κανείς για τα παιδιά δεν σκέπτεται πως ότι και να είναι τα παιδιά οι γονείς τους και η κοινωνία τους το διαμόρφωσε.

Η μόνη περηφάνια, ή ντροπή, που μπορεί να αισθάνεται ένας άνθρωπος, ή μια κοινωνία, αφορά αποκλειστικά την εικόνα που δίνουν τα παιδιά του ανθρώπου και της κοινωνίας.

Τα παιδιά έως 16-20 ετών, και οι νέοι άνθρωποι 16-30 ετών. Ποιοί είναι, τι πιστεύουν, τι αισθάνονται, τι χτίζουν, τι θέλουν. Τι περιμένουν. Τι λένε για την χώρα τους. Σήμερα. Όχι χτες. Τώρα.

Όλα τα άλλα είναι ρωμαίικες, χασούρικες, κουτοπόνηρες δικαιολογίες και παραπέτασμα καπνού --αποποίηση ευθύνης. Στο δικό μου το βιβλίο.

Όταν λες στο παιδί σου να φορέσει πουλόβερ για να μην πάθει πνευμονία κι εκείνο δεν σ' ακούσει και πάθει πνευμονία, ποιός φταίει; το παιδί που δεν άκουσε τον γονιό, ή ο γονιός που δεν μεγάλωσε το παιδί του και δεν μίλησε στο παιδί του έτσι ώστε να συνεννοούνται σαν φίλοι, και να ξέρει από μόνο του το παιδί ότι χωρίς πουλόβερ θα πάθει πνευμονία; Όταν το παιδί γράφει την κοινωνία του και την χώρα του στα μαύρα κατάστιχα, και περιμένει το επόμενο iPhone κι τις επόμενες διακοπές (πληρωμένες από τους γονείς), φταίει ο χαρακτήρας του παιδιού;