Παίδεμα

Υπάρχει τέλεια ανθρώπινη κοινωνία; φυσικά όχι: αν ήταν τέλεια δεν θα μπορούσε να λέγεται "ανθρώπινη". Υπάρχουν όμως μερικές που είναι πιο αποτελεσματικές από άλλες όσον αφορά την συμμετοχή των ανθρώπων στην κοινωνία τους. Η ιστορία προτείνει ότι η συμμετοχή δεν μπορεί να αποκλεισθεί από δικτατορικές κυβερνήσεις (είτε ακροδεξιές είτε κομουνιστικές) --αν μη τι άλλο, οι δικτατορικές κυβερνήσεις διευκολύνουν και επιταχύνουν την αντίδραση της κοινωνίας εναντίων τους (όπως οι δικτατορικοί γονείς έχουν σίγουρη την αντίδραση των παιδιών τους, είτε προς "επανάσταση", είτε προς μαλθακότητα και παχισαρκεία ή και ναρκωτικά). Άρα, η έλλειψη αποτελεσματικής συμμετοχής και συνοχής πρέπει να έχει κάποια άλλα αίτια.

Το παράδειγμα της Ελλάδας, όπου όχι μόνο συμμετοχή στην κοινωνία δεν υπάρχει, αλλά η ίδια η κοινωνία χωρίζεται στα "θύματα" και στους πολιτικούς, είναι ακραίο αλλά ενδιαφέρον, κοινωνιολογικά, παράδειγμα.

Το κύριο γνώρισμα του μέσου Έλληνα είναι η παθολογική ανάγκη να αποδείξει ότι έχει οντότητα σαν άτομο. Εστιάζει προς την κατεύθυνση και το περιβάλλον και εκείνους που θα του δώσουν την αυταπάτη οντότητας, ψάχνοντάς την γύρω του αντί μέσα του. Από που γεννιέται και πως ξεκινά αυτή η ανάγκη; Κατά την γνώμη μου ξεκινά από τα παιδικά χρόνια. Από τους γονείς, πρώτα, και μετά από το σχολείο. Βλέποντας οποιονδήποτε άνθρωπο (σε οποιαδήποτε ηλικία) κρίνει κανείς τους γονείς του ανθρώπου αυτού και το εκπαιδευτικό σύστημα της κοινωνίας του. Κρίνει κανείς το κατά πόσον οι μέθοδοι των γονέων και του σχολείου επέτρεψαν στο παιδί, τον άνθρωπο, να αναπτυχθεί από μέσα προς τα έξω, αντί από τα έξω προς τα μέσα.

Ένα παιδί αναπτύσσεται από τα έξω προς τα μέσα όταν του λες τι να κάνει. Και όταν γίνει ενήλικας ψάχνει να βρει την οντότητά του στο περιβάλλον γύρω του, αντί μέσα του, γιατί έτσι "δίδαξαν" οι γονείς κάνοντας το παιδί να εξαρτάται από εκείνους (από τα έξω) για αξιολόγηση και κατεύθυνση.

Αναπτύσσεται από τα μέσα προς τα έξω όταν του δίνεις επιλογές και του δίνεις τα εργαλεία να αξιολογήσει τις επιλογές που υπάρχουν για να αποφασίσει μόνο του (χτίζοντας δική του δημιουργικότητα). Αμ' βέβαια είναι πιο δύσκολο. Στα δύσκολα σας θέλω. Α! και όταν του δίνετε επιλογές και εργαλεία, μην βάζετε και την σάλτσα της γνώμης σας μέσα, γιατί τότε μόνο μια τρύπα στο νερό κάνατε: πάλι τι να κάνει του είπατε υποδεικνύοντάς το εμμέσως.

Ναι. Είναι δύσκολο να δεχτείς σαν γονιός τις επιλογές του παιδιού σου αν διαφέρουν από τις προσμονές σου ή την γνώμη σου. Αλλά αυτή η αποδοχή σου θα δώσει οντότητα (και πιθανότητα ευτυχίας) στο παιδί. Όσο για τις επιλογές του, θα είναι όσο καλές όσο τα εργαλεία που του έδωσες με τα οποία τις επέλεξε: στην τελική η αξία της επιλογής είναι το αν κάνει το παιδί ευτυχισμένο στην ζωή του χωρίς να βλάπτει άλλους.

Αν καταλήξει μετά από τα 30 του να έλκεται από το περιβάλλον και τους ανθρώπους που θα του δίνουν την ψευδαίσθηση οντότητας, κάτι έκανε ο γονιός στραβά.

Στην Ελλάδα όμως από την εποχή του Σωκράτη και του Πλάτωνα, η νέα γενιά κρινόταν σαν αυτόνομη παρθενογένεση χωρίς κανένα δάχτυλο να δείχνει τους γονείς και το σύστημα που την μεγάλωσαν. Και οι γονείς, στην νεοελληνική κουλτούρα, προσπάθησαν να δώσουν στα παιδιά τους έτοιμη περιουσία αντί να βοηθήσουν στο χτίσιμο χαρακτήρα και γνώσης για να δημιουργήσουν τα παιδιά δικιά τους "περιουσία" (όχι απαραίτητα μόνο "χρηματική"). Τους είπαν "όχι! μην το κάνεις αυτό, κάνε το άλλο για να είσαι καλό παιδί". Δεν είπαν ποτέ "όταν κάνεις κάτι που διαλέγεις να κάνεις, προσπάθησε να είσαι σίγουρος/σίγουρη ότι δεν βλάπτεις τους γύρω σου και ότι κάνεις τον εαυτό σου ευτυχισμένο/ευτυχισμένη".

Να και κάτι που σχεδόν κανένας Έλληνας γονιός δεν "πιάνει": Αν το παιδί κάνει ακριβώς αυτά που ονειρευόταν ο γονιός, αυτό σημαίνει ότι στο παιδί δεν επιτράπηκε να δημιουργήσει δικό του εαυτό (πόσες είναι οι πιθανότητες ότι από μόνο του το παιδί θα γινότανε ακριβώς αυτό που ήθελε ο γονιός;)

Γι' αυτό λέω... το καλύτερο πράγμα που μπορεί να ονειρευτεί ο γονιός για το παιδί του είναι να είναι το παιδί ευτυχισμένο στην ζωή του όταν χτυπήσει 40 και 50 χρονών, και 65, χωρίς να έχει βλάψει άλλους. Με όποιον τρόπο, επάγγελμα και ζωή επιλέξει το ίδιο το παιδί από μέσα του. Κεντρική σημασία βέβαια έχει και ο τρόπος με τον οποίον, και οι ανάγκες για τις οποίες, και τα κριτήρια με τα οποία, διαλέγει κάποιος το ταίρι του (και κατά πόσον έχει ανάγκη να δεχτεί αγάπη χωρίς ίσως να ξέρει καν πως να την προσφέρει, γιατί κανείς δεν το δίδαξε πως να προσφέρει αγάπη αντι μόνο να την περιμένει).

Η αρχαία Ελληνική λέξη "παιδεύω" σίγουρα δεν είχε την νεοελληνική έννοια του να παιδεύεις (να βασανίζεις) κάποιον. Γιατί άραγε οι εμπειρίες των αιώνων άλλαξαν την αίσθηση της λέξης "παιδεύω" τόσο δραστικά;

υγ. Ναι, έχω ακούσει νεοέλληνα γονιό να λέει στο παιδί του "αχ, μη με παιδεύεις!" ω, τι ειρωνεία.

υγ2. Όσο για τις επιλογές του νεοέλληνα, ας περιμένουμε τις επόμενες εκλογές.

Τελευταίες σκέψεις...

Όσο κατευθύνεις τα παιδιά, αντί να τους δίνεις τα εργαλεία να κατευθύνουν τον εαυτό τους, και όσο δεν τους προσφέρεις τον σεβασμό της αποδοχής των αποφάσεών τους οι οποίες πάρθηκαν με τα εργαλεία που εσύ τους τα έδωσες (ή δεν τα έδωσες), τόσο δημιουργείται ένα κλίμα όπου το παιδί είναι "παιδί" και ο ενήλικας "μεγάλος". Έτσι το "παιδί" γίνεται κάποια μέρα "μεγάλος" χωρίς να έχει περάσει από το στάδιο της προσωπικής εξερεύνησης του τι σημαίνει να είναι "μεγάλος".

Θησαυρίζουν οι ψυχολόγοι, χωρίζουν ζευγάρια που δεν ήξεραν πως να επιλέξουν σύντροφο... και οι ανίκανοι εκ των γονέων στέλνουν τα παιδιά τους σε σύμβουλο για να κάνει την δουλειά που δεν έκαναν εκείνοι και να κατατάξουν το παιδί σε κάποια θυρίδα με μια ταμπελίτσα από πάνω --κάτι σαν λοβοτομή της ψυχής.

Το να πεις σε ένα παιδί "όχι" είναι εύκολο και το παιδί έχει την ευθύνη του να υπακούσει. Όμως το να πεις σε ένα παιδί "ναι" είναι πολύ δύσκολο γιατί τότε η ευθύνη βρίσκεται στο γήπεδο εκείνου που είπε το "ναι". Και όπως όλοι ξέρουμε αλλά δεν παραδεχόμαστε, ο Έλληνας αποβάλει από πάνω του την οποιαδήποτε ευθύνη τόσο, όσο φοβάται ο διάολος το λιβάνι.

Δεν είμαστε σε όλα ούνα φάτσα ούνα ράτσα με τους φίλους μας τους Ιταλούς. Πήγαμε τρεις βδομάδες διακοπές τον Σεπτέμβριο με τους γονείς της Μαργαρίτας και τον ανιψιό μας που είναι εγγονάκι τους. Την τελευταία μέρα είπα στην γιαγιά: "Επί τρεις βδομάδες σας άκουσα να του λέτε πολλά Όχι. Αυτό όμως που βρίσκω περίεργο είναι ότι σε τρεις εβδομάδες δεν άκουσα ούτε μία φορά να του λέει κανείς την λέξη Ναι". Τα μάτια της γιαγιάς άστραψαν σαν από κεραυνό επιφώτισης. Σε ένα δευτερόλεπτο έπιασε το νόημά μου και πέντε μήνες τώρα φέρεται στον εγγονό τους εντελώς διαφορετικά. Αναρωτιέμαι αν μια Ελληνίδα γιαγιά ή μαμά θα με είχε κοιτάξει με τέτοιο φως στα μάτια της, ή, αν θα είχε προσπαθήσει να μου εξηγήσει και να δικαιολογήσει το γιατί πρέπει να λέει συνέχεια "Όχι" (σκεπτικό το οποίο στο τέλος θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι το παιδί δεν ζητάει πράγματα στα οποία ο μεγάλος να μπορεί να πει Ναι --φταίει το παιδί που του λένε 'Όχι", δεν φταίει ο μέγάλος που δεν ξέρει πως να πει "Ναι").

Είναι αν βογκ να αποκαλούμε τα παιδιά μας "διαολάκια" και τις περισσότερες φορές αυτό λέγεται με αγάπη και εννοεί το αντίθετο. Μερικές φορές όμως έχω ακούσει Έλληνες γονείς να το εννοούν, και να μην θέλουν επισκέπτες να βρίσκονται με τα παιδιά τους για να μην ενοχλούν τα παιδιά τους, τους επισκέπτες ή τους ίδιους. Για μένα αυτή η αντιμετώπιση είναι τραγική. Όταν την βλέπω μπροστά μου, αυτή την αντιμετώπιση, προτιμώ να βρίσκομαι με τα παιδιά παρά με τους μεγάλους.

Δώρα!

Τα παιδιά είναι πολύ τυχερά σε κάθε κουλτούρα, πολιτισμό και θρησκεία: Όλο και κάποιος τους δίνει δώρα :-)

Στα Ελληνόπουλα φέρνει δώρα ο Άγιος Βασίλης την Πρωτοχρονιά (από την Καισαρεία).

Στα παιδιά της Ιταλίας φέρνει δώρα η Μπεφάνα, τα Φώτα (5 προς 6 Ιανουαρίου). Η Μπεφάνα είναι μια γριούλα που πετάει πάνω σε μία σκούπα. Η εικονογράφηση είναι σχεδόν όμοια με τις μάγισσες των Δυτικών, αλλά δεν είναι μάγισσα: είναι απλή γριούλα, η γιαγιά Μπεφάνα! (Α! Τα Φώτα, 6 Ιανουαρίου, στην Ιταλία δεν είναι Φώτα αλλά η μέρα που φτάνουν οι Μάγοι στην φάτνη, ή κάτι τέτοιο) Εν τω μεταξύ, για να τα έχουνε και καλά με την υπόλοιπη Ευρώπη αλλά και την Αμερική έχουνε και τον Μπάμπο Νατάλε (τον Πατέρα των Χριστουγέννων [βλ. παρακάτω])

Στα τέκνα της Βρετανικής Αυτοκρατορίας όπως και σε εκείνα της Γαλλικής Δημοκρατίας φέρνει δώρα ο Πατέρας των Χριστούγεννα (Father Christmas/Père Noël).

Στα Γερμανόπουλα φέρνει δώρα τα Χριστούγεννα ο Άγιος Νικόλαος. Αλλά όχι ακριβώς. Η παράδοση λέει ότι τα φέρνει το Κρίσίντλ (το παιδί Χριστός). Εξ' ού και ο Κρις Κρινγκλ, μία έκδοση που έφτασε στην Αμερική.

Στα παιδιά της εργατιάς της Σοβιετικής Ένωσης έφερνε δώρα ο πατερούλης Ιωσήφ (Στάλιν). Πριν από τον πατερούλη Ιωσήφ και τώρα που μας τελείωσε ο πατερούλης Ιωσήφ, οι Ρώσοι λένε στα παιδιά τους ότι για τα δώρα είναι υπεύθυνος ο Παππούς Πάγος (ΝτεντΜορόζ) και η εγκονούλα του  το κορίτσι του χιονιού που έρχονται με τρόικα (αληθινή τρόικα! που πήγε το μυαλό σας;) ή πάνω σε άσπρα άλογα από το Βελικί Ουστούγκ ή το Μπελαωεζσκαγια Πούντσα.

Στην Ολλανδία έχουνε τον Σίντερκλαας και τον φίλο του τον Μαύρο Πέτρο, που έρχεται Χριστούγεννα από την Ισπανία (Σε περασμένους χρόνους ήταν επίσκοπος και ερχόταν από την Τουρκία).

Οι Σουηδοί είχαν την Κατσίκα των Χριστουγέννων αλλά το περασμένο αιώνα η Κατσίκα των Χριστουγένων μεταμορφώθηκε σε ένα ανρωπάκι με άσπρα γένια που λέγεται ΓιούλΤόμτ-έ.

Στο Πόρτο Ρίκο οι τρεις μάγοι (ή οι τρεις βασιλιάδες) δεν φέρνουν δώρα μόνο στον Χριστούλη, αλλά σε όλα τα παιδάκια!

Στο δε Μεξικό (Μέχικο! Ολέ!) τα δώρα τα φέρνει ο ίδιος ο Χριστούλης! Το μωρό! Ελ Νίνιο Ντίος!

Στα Αμερικανάκια φέρνει δώρα τα Χριστούγεννα ο ΣάνταΚλως, από τον Βόρειο Πόλο. Τον λέω ΣάνταΚλως επί το Αμεριανικόν διότι κανένα Αμερικανάκι δεν έχει ιδέα ότι Κλως προέρχεται από το Γερμανικό Νίκλαους. Και μπερδεύονται παραπέρα γιατί το Σαντα είναι ήχος Ισπανικός και όχι Γερμανικός ή Αγγλικός. Ο Σάντα είναι Αμερικανός, όπως αποδεικνύει και το τραγούδι από το Τέξας: "Την γιαγιά την πάτησε τάρανδος χθες βράδυ!" Ο τροβαδούρος καταλήγει "δεν ξέρω αν εσείς πιστεύεται στον Σάντα αλλά τώρα ο παππούς κι εγώ πιστεύουμε!" Επίσης, λόγω έλλειψης χιονιού σε ορισμένα μέρη των ΗΠΑ λέγεται ότι ο Σάντα αφήνει το έλκηθρο βόρεια και χρησιμοποιεί άμαξα του φαρ ουέστ.

Στην Ιαπωνία τα δώρα τα δίνει ένας χοντρούλης βουδιστής μοναχός, ο Χοτηόσο, Πρωτοχρονιά.

Η Μαργαρίτα κι εγώ, εδώ στο χωριό, είμαστε πάντως πολύ τυχεροί γιατί μας φέρνει δώρα Χριστούγεννα ο ΣάνταΚλως, άλλα δώρα πρωτοχρονιάτικα ο Αηβασίλης, κι άλλα πάλι δώρα η Μπεφάνα τα Φώτα. Από δώρα, άλλο καλό!





Και ιδού! Η Befana έφτασε στο χωριουδάκι μας, αργά στις 5 Ιανουαρίου!

Περιμένουμε, στην κεντρική πλατεία
(δίπλα στο ηρώο, μπροστά από την εκκλησία, με την φωτιά δίπλα στο δέντρο)

Η Befana έρχεται!

Η Befana φεύγει...

Διαγωνισμός κέηκ

Η Κιάρα, νικήτρια του διαγωνισμού κέηκ για δεύτερη χρονιά στην σειρά!

Αυτό είναι χωριό.
Και από ξήλα για ζέστη, άλλο καλό.
Εμείς κόβουμε και πουλάμε. Αμ θέλετε νά 'ρθετε με ένα φορτηγο να πάρετε,
πείτε τ' όνομά μου να σας κάνουμε έκπτωση.
Και είναι και νόμιμα. Το εγγυάται η δασοφύλακας του χωριού την οποία γνωρίζω καλά.

ΥΓ. Στον Κόσμο του Δίσκου, του Τέρυ Πράτσετ, τα δώρα τα φέρνει ο Γουρουνοπατέρας.

ΥΓ2. Όλοι οι παραπάνω μοιάζουν πολύ και σε παρουσιαστικό και σε ενδυμασία, εκτός από την Μπεφάνα που θυμίζει Χαλοήν... Ή, η Χαλοήν θυμίζει Μπεφάνα. Κάτι τέτοιο...

ΥΓ3. Όταν ήμουνα 8 χρονών στην Αθήνα, ο Άηβασίλης μου άφησε 8 δωράκια, αλλά το πρωί της πρωτοχρωνιάς οι γονείς μου είδαν απορημένοι 9 πακέτα κάτω από το δεντρο (είχα ήδη χαρτζιλίκι και μπορούσα να βγαίνω στην γειτονιά μόνος μου). Το δωράκι που τους είχε φέρει ο Άηβασίλης το κληρονόμησα όταν έφυγαν από την ζωή και το έχω ακόμη. Ο Σάντα Ζει!

Παιδιά

Είναι ενδιαφέρον πως όταν πέφτουν οι μάσκες η αποκάλυψη του πραγματικού προσώπου γίνεται με αφορμές και τρόπους αναπάντεχους, και το πρόσωπο που αποκαλύπτεται είναι συχνά αηδιαστικό.

Οι μάσκες πέφτουν σιγά-σιγά στην Ελλάδα εδώ και καναδυό χρόνια. Μέχρι τώρα βλέπαμε το πρόσωπο της άρνησης, της προχειρότητας, του ρατσισμού. Της κουτοπονηριάς και της δικαιολογίας.

Και, στο τέλος, τι σημασία έχει αν βγήκαν από ανάμεσά μας ένας Σεφέρης, ένας Ελύτης, Καζαντζάκης... ή σε πόσα κλαμπ είμαστε μέλη λόγω του γέρου Καραμανλή, όταν οι περισσότεροι πολίτες δεν μπορούν να απαγγείλουν ένα στοίχο ή να τον εφαρμόσουν στην ζωή τους, μπορούν όμως να περιγράψουν τι έκανε ο Κασιδιάρης στην Κανέλλη και να εξηγήσουν γιατί τόσοι συμφωνούν με το σκεπτικό της ΧΑ περί μεταναστών.

Συνέχεια από την προηγούμενη ανάρτηση: "Δάσκαλοι".

Όμως αυτό που εξελίσσεται αυτές τις μέρες είναι πολύ βαθύτερο και πιο καθοριστικό από οτιδήποτε άλλο είδαμε στον καθρέπτη τα τελευταία δύο χρόνια.

Οπωσδήποτε η οπτική από την οποία μιλάω, η εμπειρία μου, το ιστορικό της ζωής μου είναι ξένο προς την Ελλάδα ως προς το ότι θεωρώ ότι η σημαντικότερη ομάδα ανθρώπων είναι τα παιδιά και ότι η πρώτιστη ευθύνη και καθήκον όλων είναι να ανοίγουν τον δρόμο που θα διαβούν τα παιδιά. Όχι να τους λένε τι να κάνουνε αλλά να τα διδάσκουν ώστε να αποφασίζουν τα ίδια τι να κάνουνε.

Για μένα κάποιος είναι παιδί μέχρι 16-20 χρονών. Από εκεί και πέρα είναι υπεύθυνος ανεξάρτητος άνθρωπος, συναισθηματικά και οικονομικά, και αν δεν είναι φταίνε οι γονείς του και η κοινωνία στην οποία μεγάλωσε. Απλό. Αυτό πιστεύω, αυτό έχω πράξει και σαν παιδί (κι ας μην το είδαν ποτέ οι γονείς μου) και σαν γονιός.

Τις τελευταίες μέρες ρωτάμε αν έχουν δίκιο οι δάσκαλοι, αν είναι σωστή η επιστράτευση, αν είναι σάπιος και ηλίθιος θεσμός οι Πανελλαδικές... αν είναι ξεχαρβαλωμένη η παιδεία... κάμποσοι φτάνουν να μιλήσουν για τα παιδιά αλλά υπό την οπτική κριτικής για το πως φέρονται και τι πιστεύουν, τι περιμένουν και τι θέλουν... Οι οικογένειες θέλουν να γίνουν οι Πανελλαδικές με κίνητρα όχι το παιδί αλλά το πρόγραμμα των διακοπών, ή, το πρόγραμμα σιδηρόδρομου στου οποίου τις γραμμές έχουν δέσει το παιδί τους.

Για μένα τίποτα από τα παραπάνω δε έχει καμία σχέση με το θέμα. Το αν έχουν δίκαια αιτήματα οι δάσκαλοι ή αν φέρεται δικτατορικά η κυβέρνηση είναι δευτερευούσης σημασίας μπροστά στο μεγαλύτερο θέμα: τα παιδιά, σήμερα, τώρα, στο υπάρχον σύστημα. Το πως φέρονται και τι πιστεύουν τα παιδιά αντανακλά μόνο στο τι τους έμαθαν οι γονείς τους. Ότι κριτική κάνει κανείς για τα παιδιά γυρίζει αμέσως πάνω του και πάνω της: πάνω σε αυτούς που μεγάλωσαν τα παιδιά και τα έκαναν να γίνουν αυτό που κριτικάρουν --και η κοινωνία που έχτισαν οι "μεγάλοι" την οποίαν απωθούν τα παιδιά από πάνω τους σαν βρώμικο ρούχο.

Στο τέλος, το καινούργιο μέρος του πραγματικού προσώπου που αρχίζει να φαίνεται καθώς πέφτει και αυτή η μάσκα δεν είναι ο χουντισμός της επιστράτευσης πριν καν ληφθεί απόφαση επίσημη απεργίας. Δεν είναι το ότι οι λεγόμενοι δάσκαλοι χρησιμοποιούν τα παιδιά σαν όμηρους για τα αιτήματά τους γράφοντας τις ανάγκες των παιδιών στα παλιά τους τα παπούτσια. Δεν είναι καν το αν είναι ή όχι δίκαια τα αιτήματα.

Το πραγματικό πρόσωπο που αρχίζει να φαίνεται είναι ότι σχεδόν κανείς δεν μιλάει για τα παιδιά, και, αν μιλήσει κανείς για τα παιδιά δεν σκέπτεται πως ότι και να είναι τα παιδιά οι γονείς τους και η κοινωνία τους το διαμόρφωσε.

Η μόνη περηφάνια, ή ντροπή, που μπορεί να αισθάνεται ένας άνθρωπος, ή μια κοινωνία, αφορά αποκλειστικά την εικόνα που δίνουν τα παιδιά του ανθρώπου και της κοινωνίας.

Τα παιδιά έως 16-20 ετών, και οι νέοι άνθρωποι 16-30 ετών. Ποιοί είναι, τι πιστεύουν, τι αισθάνονται, τι χτίζουν, τι θέλουν. Τι περιμένουν. Τι λένε για την χώρα τους. Σήμερα. Όχι χτες. Τώρα.

Όλα τα άλλα είναι ρωμαίικες, χασούρικες, κουτοπόνηρες δικαιολογίες και παραπέτασμα καπνού --αποποίηση ευθύνης. Στο δικό μου το βιβλίο.

Όταν λες στο παιδί σου να φορέσει πουλόβερ για να μην πάθει πνευμονία κι εκείνο δεν σ' ακούσει και πάθει πνευμονία, ποιός φταίει; το παιδί που δεν άκουσε τον γονιό, ή ο γονιός που δεν μεγάλωσε το παιδί του και δεν μίλησε στο παιδί του έτσι ώστε να συνεννοούνται σαν φίλοι, και να ξέρει από μόνο του το παιδί ότι χωρίς πουλόβερ θα πάθει πνευμονία; Όταν το παιδί γράφει την κοινωνία του και την χώρα του στα μαύρα κατάστιχα, και περιμένει το επόμενο iPhone κι τις επόμενες διακοπές (πληρωμένες από τους γονείς), φταίει ο χαρακτήρας του παιδιού;

Αυτάρκεια

Καθώς ο Κώστας περπατούσε στο γρασίδι του αεροδρομίου (βλ., προηγούμενη ανάρτηση), επιστρέφοντας από το περίπτερο της Cessna στο δικό τους του Πανεπιστημίου, τρείς άνθρωποι στεκόντουσαν και τον κοιτάζανε. Πριν τους περάσει, ο ένας από αυτούς τον πλησίασε δειλά και ρώτησε: 

"Με συγχωρείς... ήσουνα στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας USA Today πέρσι;"
"Ναι;" απαντάει ο γιός μου,
"...είσαι ο ...Κώστας!"
"Ναι, είμαι", χαμογέλασε ο Κώστας.
"Ξέρεις", λέει ο νεαρός, που έδειχνε γύρω στα 28-30, "θέλω να σε ευχαριστήσω γιατί με βοήθησες να φτάσω το όνειρό μου".
Και συνέχισε: "Διάβασα το άρθρο με την φωτογραφία σου πολλές φορές και έκανα την ευχή να μπορέσω να γίνω σαν εσένα. Καδράρισα την εφημερίδα και την έβαλα στον τοίχο στο υπνοδωμάτιο μου να την βλέπω κάθε πρωί για να θυμάμαι τον προορισμό μου. Ένα χρόνο αργότερα, τις προάλλες η Southwest Airlines με προσέλαβε συγκυβερνήτη σε 737. Αυτό ήταν το όνειρό μου, και με βοήθησες να το φτάσω. Σ΄ ευχαριστώ."

Και μετά παρακάλεσε να τον πάρουν μια φωτογραφία να στέκεται δίπλα στον Κώστα, είπανε να βρεθούνε να φάνε μαζί όταν θα είναι ο Κώστας στο Νέο Μεξικό και πήγε ο καθένας τον δρόμο του.

Ένας άλλος αργότερα του ζήτησε αυτόγραφο επειδή τον είχε δει στα νέα στην τηλεόραση.

Θυμάμαι μια σκηνή που δεν θα την ξεχάσω ποτέ. Ο Κώστας κι εγώ ήμασταν μόνοι μας στο λίβινγκ ρουμ του διαμερίσματος, κοντά στην Βοστώνη. Είχε ένα αγαπημένο πρόσωπο λιονταριού, πάνω σε μία κορδέλα, που του το φορούσα σαν ρολόι στο αριστερό του χέρι και το κοίταζε και του "μιλούσε" με τις ώρες. Ήταν η εποχή πριν αρχίσει να προσπαθεί να μπουσουλάει και να κάνει κινήσεις με κάποιο σκοπό.

Κάποια στιγμή τον ακούμπησα στο ειδικό μωρουδίστικο τραπεζάκι όπου του άλλαζα τις πάνες, για να του βάλω την καινούργια του πάνα. Καθώς ήταν ανάσκελα και κοιτούσε δεξιά κι αριστερά με τα φρύδια σηκωμένα, ακούμπησα το λιονταράκι στο ξύλο του τραπεζιού κοντά στο κεφάλι του Κώστα να το κοιτάζει να περνάει την ώρα του καθώς τον άλλαζα. Το έπιασα απαλά με το βέλκρο του γύρω από το γαλάζιο ξύλο και το λιονταράκι τον κοίταζε και ο Κώστας κοίταζε το λιονταράκι και του έκανε "αγκού!"

Μόλις τέλειωσα το άλλαγμα, πριν κάνω τίποτα άλλο πρόσεξα μια κίνηση του Κώστα. Δεν θα σήμαινε τίποτα στους περισσότερους αλλά εμένα μου μπήκε η ιδέα ότι είχε προσπαθήσει, χωρίς καλά-καλά να το συνειδητοποιήσει ο ίδιος, να πιάσει το λιονταράκι με το χέρι του.

Η πρώτη μου αυθόρμητη σκέψη ήταν να το βγάλω από το ξύλινο καγκελάκι και να του το δώσω. Αλλά αμέσως σταμάτησα. Για να μην του κινήσω την προσοχή και χαθεί η στιγμή, γονάτισα σιγά-σιγά δίπλα στο τραπέζι να μην με βλέπει, και προσεκτικά ξέδεσα το βέλκρο για να μην έχει αντίσταση αλλά να συνεχίσει να βρίσκεται στην θέση του. Η μικρή κίνηση έκανε το λιονταράκι να πάει ελάχιστα από αριστερά-δεξιά, και ο Κώστας έκανε "αγκού!" ενθουσιασμένος.

Επί μισή ώρα ήμουνα στα γόνατα και παρακολουθούσα μια καταπλητκική στιγμή, καθώς ο Κώστας, προσηλωμένος στο προσωπάκι του λιονταριού πέρναγε από τις νοητές διαδικασίες της συνειδητοποίησης ότι θέλει να το πιάσει, και τις όλο και βελτιωμένες συντονισμένες ηθελημένες κινήσεις και προσπάθειες του πως να τα καταφέρει.

Από το πάτωμα που ήμουνα, χωρίς να με βλέπει, το τράβηξα όλο σε βίντεο. Πού και πού, ανεπαίσθητα κουνούσα το λιονταράκι από πίσω κανένα εκατοστό χωρίς να βλέπει το δάχτυλό μου να το κουνάει. Κάπου στα 40 λεπτά οι κινήσεις του Κώστα έγιναν προσδιορισμένες και άρχισε να το ακουμπάει με τις άκρες των δαχτύλων. Κι άρχισα να ψιθυρίζω στον εαυτό μου, "έλα, αγόρι μου... πιάστο..."

Και σε μια απλή γρήγορη στιγμή, πριν τα 45 λεπτά, ο Κώστας το έπιασε, το τράβηξε και το έφερε στο πρόσωπό του έκπληκτος.

Ήταν η πρώτη φορά που  ο Κώστας απέκτισε αυτό που ήθελε χωρίς βοήθεια.

Τότε, τελείως φυσικά, του μιλούσα Ελληνικά... σε λίγους μήνες, αυθόρμητα και πάλι φυσικά άρχισα να του μιλάω Αγγλικά. Δεν έχουμε μιλήσει Ελληνικά από τότε... Ελληνικά έμαθε στο Ελληνικό σχολείο της εκκλησίας, τρείς νύχτες την εβδομάδα επί 7 χρόνια.

7 χρόνια μετά από αυτό το περιστατικό, ο Κώστας έκανε απεργία από το σχολείο. Μπορείτε να το διαβάσετε εδώ: http://dimitristhinks.blogspot.it/2010/11/blog-post_23.html

Στα 5 άρχισε να ασχολείται με το Microsoft Flight Simulator, όταν δεν έβλεπε τα αεροπλάνα στα αεροδρόμια της Βοστώνης και, από την βεράντα του παππού και της γιαγιάς, του Ελληνικού.

Στα 12 έκανε την πρώτη του πτήση με πραγματικό Cessna 152 από το αεροδρομιάκι της πόλης μας, όπου συνέχισε με τον εκπαιδευτή του μέχρι τα 18.

Στα 12 άρχισε να βγάζει χρήματα περπατώντας σκυλιά της γειτονιάς.

Στα 15, αφού ήδη ήξεραν το όνομά του σαν παίκτη του μπέης μπωλ πολλοί από τους κατοίκους και γονείς της πόλης μας, άρχισε να βγάζει μισθό σαν διαιτητής.

Το πανεπιστήμιο του και την καριέρα του τα είχε αποφασίσει από τα 13. Στα 18 και μισό οδήγησε το αυτοκίνητό του από την Μασσαχουσέτη στην Ντεητόνα και τα υπόλοιπα είναι πλέον ιστορία. Καθώς φοιτούσε στο πανεπιστήμιο άρχισε ήδη να εργάζεται με μισθό σαν εκπαιδευτής στην σχολή πτήσης του πανεπιστημίου. Πήρε υποτροφίες, και ανάμεσα σε αυτές, στον μισθό του, και σε αυτά που κατάφερε να βγάλει η εταιριούλα μου από το κομπιούτερ μου, αποφοίτησε σε 3 αντί 4 χρόνια χωρίς να χρωστάει δεκάρα σε δάνεια, σε αντίθεση με τους περισσότερους Αμερικανούς.

Χειρίζεται μόνος του τα οικονομικά του από χρόνια και ξέρει πως να απλώνει τα χέρια του να πιάσει τα όνειρά του, σε μια χώρα όπου σημασία έχει γιατί ψηφίζεις και όχι ποιόν ψηφίζεις, και είναι προσγειωμένος στην πραγματικότητα καθώς πετά κάθε μέρα στον ουρανό, αυτάρκης.

Απεργία!

Η πρώτη δουλειά που έκανα στη ζωή μου ήταν απεργοσπάστης. Χωρίς να το ξέρω. Ήμουνα 16 και ο πατέρας μου μου είπε να πάω να τον βοηθήσω στο λογιστήριο στη μικρή ναυτιλιακή εταιρεία όπου δούλευε, γιατί το προσωπικό έφυγε. Δούλεψα δυό βδομάδες και μου είπαν ότι έβγαζα την δουλειά τριών. Στο τέλος οι πλοιοκτήτες πρόσφεραν 1.500 δραχμές στον πατέρα μου για μένα και δόξα τω Θεώ δεν τις δέχτηκε και έμεινα απλήρωτος. Δόξα τω Θεώ γιατί αν είχα κερδίσει λεφτά θα με έπιανε πανικός αργότερα όταν έμαθα ότι τα παιδιά του λογιστηρίου κάνανε απεργία. Απλήρωτος για αυτό που έκανα, έστω και χωρίς να το ξέρω όταν το έκανα, τουλάχιστον δεν με έπιασε πανικός. Απλά θυμός και ντροπή μέχρι σήμερα.

Ένα χρόνο αργότερα έπιασα για 4 βδομάδες την πρώτη μου τίμια δουλειά που πλήρωνε κιόλας. Το καλοκαίρι της 5ης γυμνασίου με είχαν στείλει στο Λονδίνο για 5 βδομάδες να δω αν μ' αρέσει για να πάω να σπουδάσω του χρόνου. Την δεύτερη βδομάδα, για να δω αν μπορώ να επιζήσω σαν άνθρωπος γύρισα τα εστιατόρια της γειτονιάς κι έπιασα δουλειά λαντζέρης με μισή λίρα την ώρα. Την τέταρτη βδομάδα με αφήσανε να σερβίρω και να παίρνω πουρμπουάρ. Πριν πάω στο αεροπλάνο πέρασα από την Κάρναμπυ στρητ και πείρα με τα εισοδήματά μου ένα δερμάτινο μπουφάν πιλότου που έδωσα στον γιό μου μόλις του έκανε, τριάντα χρόνια αργότερα. Το φόρεσε σαν πραγματικός πιλότος σε μερικές πτήσεις, αλλά μεγάλωσε 15 εκατοστά πιο ψηλός από εμένα και δεν του κάνει πια...

Έδωσα στον γιό μου απ' την αρχή ότι μπορούσα, από Περικλή και Σένεκα ως Βολταίρο και Μαρξ, Ντίκενς, Ντισραέλι, Λίνκολν και Ρούσβελτ (και τους δύο Ρούσβελτ) και δε συμμαζεύεται συμπεριλαμβανομένων φυσικά του Φρανκλίνου του Τζέφερσον του Μπόμπυ Κέννεντυ, και από την νεώτερη Ελλάδα, ψάχνοντας για κάποια ηθική βάση, αν υπήρχε, είχαμε βρει τα ονόματα Λαμπράκης και Παναγούλης –πριν καν κλείσει τα οκτώ του χρόνια.

Αλλά φαίνεται με άκουγε καλύτερα απ’ όσο θα περίμενε κανείς.

Μια μέρα όταν πήγαινε Δευτέρα δημοτικού γύρισα σπίτι, στην Μασαχουσέτη, και η μάνα του, έξω φρενών, μου είπε στην πόρτα να πάω να περιποιηθώ τον γιό μου. Γιατί λέω; Δεν θέλει να πάει σχολείο αύριο, μου απαντάει. Γιατί, ρωτάω; Κάνει απεργία! φωνάζει η μάνα του.

Πάω στο δωμάτιο του παιδιού χτυπάω την πόρτα, απαντάει και μπαίνω μέσα. Τώρα, μιλάμε για μια συζήτηση μεταξύ τριανταεννιάχρονου μπαμπά και οχτάχρονου γιου, στο Νόρτον της Μασσαχουσέτης:

- Πας πάει; ρωτάω.
- Καλά, μου λέει, αλλά σκέφτομαι τι να κάνω.
- Έγινε τίποτα ιδιαίτερο;
- Ναι. Σκεφτόμουνα αυτά που μου έχεις πει, πως να υπερασπιζόμαστε τα δικαιώματά μας, και είπα στο σχολείο ότι κάνω απεργία.
- Αν αυτός ήταν ο μόνος δρόμος που σου έμενε... Αλλά πως φτάσανε τα πράγματα τόσο μακριά;
- Κάναμε φασαρία στην τάξη.
- Ποιός δεν κάνει...
- Και η δασκάλα για τιμωρία δεν μας άφηνε να βγούμε διάλλειμα.
- Πόσες φορές;
- Δυό βδομάδες τώρα. Το διάλλειμα είναι δικαίωμά μας, δεν είχες πει;
- Απαραίτητο και αναφαίρετο! Τι έκανες λοιπόν;
- Έγραψα ένα γράμμα που παρακαλούσα την δασκάλα αν πρέπει να μας βάλει τιμωρία να βρει κάποια άλλη τιμωρία γιατί το διάλλειμα το χρειαζόμαστε.
- Και της το έδωσες;
- Όχι. Πρώτα ζήτησα απ όλα τα παιδιά να το υπογράψουνε μαζί μου και το υπογράψανε όλοι εκτός από δύο που φοβόντουσαν. Μετά της το έδωσα.
- Μπράβο σου Κώστα. Είμαι υπερήφανος για σένα.
- Μόλις το διάβασε το έσκισε, το πέταξε στο καλάθι και ρώτησε τα παιδιά γιατί το υπογράψανε. Είπανε ότι το υπογράψανε για πλάκα. Μου είπε να μην το ξανακάνω και με έβαλε διπλή τιμωρία. Στο τέλος της μέρας όταν μου είπε να της υποσχεθώ ότι δεν θα το ξανακάνω της είπα ότι δεν μπορώ να το υποσχεθώ... και της είπα ότι θα κάνω απεργία.
- Μάλιστα. Τι άλλο νά ‘κανες. Και συμφωνώ μαζί σου ότι δεν πρέπει να δίνουμε υποσχέσεις για κάτι που ξέρουμε ότι δεν είναι σωστό. Τώρα τι βλέπεις να γίνει;
- Δεν ξέρω. Η μαμά είναι θυμωμένη.
- Η απεργία είναι δύσκολο πράγμα. Κατ’ αρχάς χρειάζεται να συνεννοούνται οι δύο πλευρές και να διαπραγματεύονται, να συμφωνήσουν πως να τελειώσει το θέμα.
- Και πως συνεννοούνται;
- Να, συναντιούνται με αντιπροσώπους... Έη!!! Θα μου επέτρεπες να σε αντιπροσωπεύσω εγώ;
- Μπορείς μπαμπά;
- Δεν τό ‘χω ξανακάνει, αλλά αν θέλεις θα το προσπαθήσω.

Την επομένη καθόμουνα μπροστά στη Διευθύντρια και τη δασκάλα, οι τρείς μας.

- Ο Γιός μου κάνει απεργία ακολουθώντας τις διδαχές μου του πως και γιατί να υπερασπιζόμαστε τη θέση μας όταν μας παίρνουν αυτά που δικαιούμαστε. Τι λέτε να κάνουμε να λήξει αυτή η υπόθεση;

Ο Κώστας γύρισε στο σχολείο την επομένη και η δασκάλα ποτέ δεν τους ξαναπήρε το διάλλειμα ούτε έβαλε κανέναν τιμωρία για το συμβάν. Μου το θύμησε κι αυτό πρόσφατα από το τηλέφωνο. Στα 8 του, είχε κρατήσει το κεφάλι του ψηλά... Μα θα μου πείτε, εκεί είναι Αμερική. Δε βαριέσαι... οι άνθρωποι πονάνε το ίδιο παντού, σε οποιαδήποτε ηλικία, και το αίμα όλων είναι κόκκινο.

Αυτό που είναι πιο ενδιαφέρον σ' αυτή την ιστοριούλα δεν είναι τόσο το συγκεκριμένο θέμα και οι χειρισμοί, αλλά το ότι, όπως λέει σήμερα ο γιός μου, το περιστατικό αυτό αντί να τον κάνει να αισθάνεται μόνος σε ένα κόσμο μεγάλων, τον έκανε να αισθανθεί ότι το μυαλό του και η καρδιά του μέτραγαν για κάτι σε ένα κόσμο που τον μοιραζότανε με τους μεγάλους.

Ποτέ δεν είδα τα παιδιά, τον γιό μου ή οποιονδήποτε άλλο ή άλλη σαν "παιδιά". Πάντα τους μικρούς ανθρώπους τους βλέπω σαν ανθρώπους ίσους με μένα, σαν και εμένα, μόνο που εγώ έχω πιο πολλές ιστορίες να πω, λόγο περισσότερου χρόνου στη γή, και αν τις πω σωστά μπορεί να τους βοηθήσω να δουν κάτι πιο σύντομα από ότι το είδα εγώ, και αυτό να τους δώσει χρόνο να φτάσουν μακρύτερα.

Εγώ πάλι μεγάλωνα με την εντύπωση ότι είμαι ένα παιδί ο σκοπός του οποίου ήταν μια μέρα να αξίζει να γίνει δεκτός στον κόσμο των μεγάλων. Ήταν η Ελληνική πραγματικότητα όπου 30 και 40 χρονών γονείς το έπαιζαν στα μάτια των παιδιών Θεοί Κριτές. Από τότε εγώ ελπίζω ότι μια μέρα θα γίνω και εγώ μεγάλος, αλλά, κάτι πρέπει να κάνω στραβά γιατί ακόμη ένα παιδί βλέπω στον καθρέφτη... με γκρίζα γένια..